Deregulacja

10 lutego 2025 roku, na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, Prezes Rady Ministrów ogłosił rok 2025 „Rokiem Przełomu”. Jednym z głównych wyzwań wskazanych przez premiera była deregulacja polskiej gospodarki. Do współpracy zaproszono inicjatywę #SprawdzaMY Rafała Brzoski – projekt, w ramach którego zgromadzono ponad 16 tysięcy zgłoszeń obywatelskich zaopiniowanych przez ponad 700 tysięcy osób. Z tego wyselekcjonowano 522 postulaty deregulacyjne, które w 15 pakietach trafiły do Rządowego Zespołu Deregulacyjnego.

Najwięcej postulatów zostało skierowanych do Ministerstwa Finansów (136), Ministerstwa Sprawiedliwości (44), Ministerstwa Rozwoju i Technologii (41), Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (40) oraz Ministerstwa Zdrowia (39).

W ciągu 100 dni rząd zrealizował 125 zmian deregulacyjnych. 1 stycznia 2026 r. 100 pierwszych postulatów deregulacyjnych weszło w życie. 4 lutego 2026 r. Zespół rozpatrzył ostatnie postulaty w ramach fazy 1.0. Priorytetem Ministra Nadzoru nad Wdrażaniem Polityki Rządu jest realizacja co najmniej 200 postulatów deregulacyjnych do końca I kwartału br.

Bilans zmian

W niespełna 12 miesięcy Zespół Macieja Berka odbył 91 spotkań i rozpatrzył 522 postulaty deregulacyjne. 354 postulaty zostały przyjęte do realizacji. 193 zmiany zostały już zrealizowane przez rząd, a 126 weszło w życie. 18 postulatów nie weszło w życie z powodu wet Prezydenta RP.

Wybrane zmiany, które weszły już w życie

Prawa podatnika

Domniemanie niewinności podatnika. Od 4 listopada 2025 r. w postępowaniach podatkowych wszczętych z urzędu, jeśli po przeprowadzeniu całego postępowania dowodowego pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do faktów, organ musi rozstrzygnąć je na korzyść podatnika.

Krótsze kontrole. Od 1 stycznia 2026 r. kontrola mikroprzedsiębiorcy w siedzibie firmy może trwać maksymalnie 6 dni roboczych w roku – wcześniej 12. Wprowadzony został też limit częstotliwości kontroli w zależności od kategorii ryzyka: niska – raz na 5 lat, średnia – raz na 3 lata.

Zakaz naliczania odsetek za zwłokę. Dotychczas odsetki za zwłokę od zaległości podatkowej rosły przez cały czas trwania kontroli, nawet jeśli przeciągała się z przyczyn leżących po stronie organu. Od 4 listopada 2025 r., jeżeli kontrola podatkowa lub celno-skarbowa trwa dłużej niż 6 miesięcy, odsetki za zwłokę naliczane są wyłącznie za pierwsze pół roku od jej wszczęcia. Po przekroczeniu tego terminu odsetki nie rosną.

Rozszerzenie zasady „milczącej zgody”. W wybranych sprawach administracyjnych brak reakcji organu w określonym terminie oznacza automatyczne załatwienie sprawy.

Wdrażanie prawa UE – bez nadregulacji. Obowiązujące od 22 maja 2025 r. nowe zasady nakładają obowiązek, aby w Ocenie Skutków Regulacji jasno była wskazywana i uzasadniana każda regulacja wykraczająca poza minimalne wymogi prawa UE.

Podatki i finanse

Wyższy limit zwolnienia z VAT. Od 1 stycznia 2026 r. przedsiębiorcy nie muszą płacić VAT, jeśli roczne przychody nie przekroczą 240 tys. zł. Wcześniej limit wynosił 200 tys. zł.

Wyższy próg w Prawie zamówień publicznych. Od 1 stycznia 2026 r. podwyższony został próg stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych ze 130 na 170 tysięcy złotych. Wyłączenie części zamówień z dodatkowej procedury ogranicza biurokrację i przyspiesza realizację mniejszych inwestycji.

Większa elastyczność w działalności nierejestrowej. Od 1 stycznia 2026 r. obowiązuje zmiana sposobu liczenia limitu przychodu w działalności nierejestrowej. Zamiast limitu miesięcznego obowiązuje limit kwartalny. Nieznaczne przekroczenie przychodu w jednym miesiącu nie oznacza już automatycznej utraty statusu działalności nierejestrowej. To istotne ułatwienie m.in. dla działalności sezonowej.

PIT-11 w wygodnej formie. Ministerstwo Finansów wydało objaśnienia, że płatnik sam wybiera sposób przekazania informacji PIT-11 podatnikowi – elektronicznie (np. e-mailem lub przez system kadrowy), pocztą albo osobiście.

Cyfryzacja usług

Nowy mObywatel. Aplikacja mObywatel rozszerzona o nowe funkcje: podpis kwalifikowany, mLegitymacje, mStłuczka, wirtualny asystent. Wprowadzono także możliwość udostępniania przez ZUS przy użyciu aplikacji mObywatel ubezpieczonemu informacji o stanie jego konta, a także o jego produktach emerytalnych.

Centralna e-rejestracja wizyt u lekarzy. 1 stycznia 2026 r. uruchomiona została centralna e-rejestracja wizyt do kardiologa oraz na profilaktykę raka szyjki macicy i raka piersi. Jeden, spójny system ułatwia proces umawiania wizyt i skraca czas oczekiwania.

Cyfryzacja postępowań sądowych. Rozszerzona została możliwość składania pism procesowych elektronicznie w sprawach cywilnych i karnych. Wnioski i akta podmiotów wpisanych do Krajowego Rejestru Sądowego będą prowadzone wyłącznie w systemie teleinformatycznym.

Jedna baza przedsiębiorców zamiast kilku rejestrów. Dane z wykazu podatników VAT zostały zintegrowane z wyszukiwarką firm na portalu Biznes.gov.pl. Zamiast sprawdzać osobno KRS, CEIDG i wykaz VAT, przedsiębiorca może zweryfikować kontrahenta w jednym miejscu.

Koniec z papierowymi kopiami do ZUS. Zniesiony został obowiązek przechowywania papierowych kopii zgłoszeń przekazywanych elektronicznie do ZUS. Od 4 listopada 2025 r. wystarczy dokumenty wysłane online, bez drukowania i archiwizacji przez 5 lat.

Ułatwienia dla obywateli

Koniec z cyklicznym odnawianiem orzeczeń przy trwałej niepełnosprawności. Od 11 czerwca 2025 r., w przypadku rzadkich chorób genetycznych o niezmiennym przebiegu oraz zespołu Downa: orzeczenie o niepełnosprawności dla dziecka wydawane jest do ukończenia 16. roku życia, a orzeczenie o stopniu niepełnosprawności dla dorosłych – na okres nie krótszy niż 7 lat, z możliwością orzeczenia na stałe.

Uproszczona procedura wypłaty zasiłku pogrzebowego. Od 1 stycznia 2026 r. zrezygnowano z wydawania decyzji administracyjnej w większości przypadków (gdy koszty ponosi jeden członek rodziny) oraz skrócono termin wypłaty z 30 do 14 dni. Umożliwiono składanie wniosków przez zakłady pogrzebowe na podstawie upoważnienia, z możliwością wypłaty na ich konto bankowe.

Małe budowle bez pozwoleń. Od 7 stycznia 2026 r. zamiast wymaganego dotychczas pozwolenia na budowę, w wielu przypadkach potrzebne jest już tylko zgłoszenie budowy. Dotyczy to m.in. wolno stojących przydomowych budowli ochronnych do 35 m², wolno stojących budynków użyteczności publicznej do 200 m² oraz przydomowych zadaszonych tarasów.

Zmiany zawetowane przez Prezydenta RP

18 zmian deregulacyjnych przyjętych przez rząd i uchwalonych przez parlament nie weszło w życie z powodu prezydenckiego weta. Wśród nich:

– obniżenie maksymalnych kar dla podatników i księgowych za niecelowe błędy i pomyłki bez uszczuplenia podatku (np. spóźnienie, błąd w informacji podatkowej),

– uproszczenie rachunku za prąd, aby odbiorca na pierwszej stronie rachunku miał czytelne informacje: łączną kwotę do zapłaty, opłatę za zużytą energię i opłatę za dystrybucję,

– wsparcie OZE – podniesienie progu mocy dla instalacji fotowoltaicznych niewymagających pozwolenia na budowę z 50 kW do 150 kW, pod warunkiem że służyłyby zaspokojeniu własnego zapotrzebowania na energię.

Co dalej? Deregulacja 2.0

Rządowy Zespół Deregulacyjny w kolejnych tygodniach przejdzie do prac nad zmianami deregulacyjnymi w dwóch obszarach: systemu podatkowego oraz spraw sądowych. W lutym i marcu odbędą się konsultacje z udziałem samorządów zawodowych, organizacji pracodawców i przedstawicieli administracji rządowej. Celem procesu jest ograniczenie złożoności przepisów prawa, aby były one bardziej zrozumiałe i przewidywalne dla obywateli.