Deregulacja

Sposób realizacji: Uprościliśmy procedury odwoławcze w postępowaniach administracyjnych w zakresie postanowień.

Jak było?

Zgodnie z art. 52 § 3 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jeżeli stronie przysługuje prawo do zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa. Stronie przysługiwał wybór: od decyzji Ministra lub SKO mogła złożyć wnioseko ponowne rozpatrzenie sprawy, a dopiero wprzypadku niepowodzenia następnie złożyć skargę do sądu administracyjnego bądź pominąć środek przewidziany w KPA i od razu złożyć skargę do WSA.

Na czym polega zmiana?

Uproszczono procedury odwoławcze. Teraz można złożyć skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na postanowienie bez konieczności wcześniejszego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Przykład z życia:

Otrzymujesz postanowienie urzędu o wstrzymaniu realizacji inwestycji i chcesz je zaskarżyć. Po zmianie przepisów możesz od razu wnieść skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, bez składania dodatkowego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego samego organu. Dzięki temu Twoja sprawa szybciej trafia do sądu, a Ty unikasz kilkumiesięcznej zwłoki wynikającej ze zbędnego etapu proceduralnego.

Sposób realizacji: Usunęliśmy bariery prawne ograniczające działania Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców. Wprowadziliśmy przepisy regulujące zasady jego udziału w postępowaniach sądowych oraz zwalniające go z kosztów sądowych.

Jak było?

Istniał deficyt regulacji prawnych odnoszących się do zasad procesowych uczestnictwa Rzecznika Małych i ŚrednichPrzedsiębiorców w postępowaniach przed sądami powszechnymi i Sądem Najwyższym. Zarysowały się istotne problemy interpretacyjne dotyczące przepisów Kodeksu postępowania cywilnego oraz ustawy o kosztach sądowychw sprawach cywilnych, skutkujące powstaniem istotnejbariery przy wykonywaniu przez Rzecznika jego ustawowych uprawnień.

Na czym polega zmiana?

Zostały wprowadzone zmiany niezbędne do usunięcia deficyturegulacji prawnych, odnoszących się do zasad procesowych uczestnictwa Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców w postępowaniach przed sądami powszechnymi oraz Sądem Najwyższym.

Przykład z życia:

Jesteś podmiotem, który ubiegał się o udzielenie zamówienia publicznego i przegrałeś sprawę przed Sądem Okręgowym w Warszawie. Wprowadzone zmiany powodują, że kompetencje Rzecznika MŚP dotyczące złożenia skargi kasacyjnej nie budzą już wątpliwości w kontekście kosztów sądowych.

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy obowiązek dołączania do protokołu zdjęć osób uczestniczących w okazaniu, co zwiększyło transparentność procedury i poprawiło jakość materiału dowodowego w postępowaniu karnym.

Jak było?

Protokół z okazania osoby w postępowaniu karnym nie zawierał obowiązku załączania zdjęć osób okazywanych, co mogło prowadzić do błędnych rozpoznań i manipulacji. Przebieg czynności mógł być fakultatywnie utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego, ale nie było jednoznacznych standardów dokumentowania. Brak wizualnej dokumentacji utrudniał weryfikację wyników okazania na dalszych etapach postępowania i zwiększał ryzyko pomyłek sądowych oraz niesłusznych skazań niewinnych osób.

Na czym polega zmiana?

Rozszerzono delegację ustawową w Kodeksie postępowania karnego, wprowadzając obowiązek dołączania do protokołu okazania zdjęć osób okazywanych. Wydane rozporządzenie określiło warunki techniczne oraz sposób utrwalenia przebiegu okazania, zapewniając możliwość odtworzenia tej czynności. Przyjęte rozwiązania wzmocniły standardy obiektywnego rozpoznania, wyeliminowały ryzyko sugestii, zapewniły właściwą realizację gwarancji procesowych oraz zwiększyły wiarygodność materiału dowodowego, przyczyniając się do bardziej rzetelnych rozstrzygnięć sądowych.

Przykład z życia:

Jesteś świadkiem przestępstwa i bierzesz udział w okazaniu osoby w postępowaniu karnym. Dotychczas po okazaniu w protokole nie było zdjęć osób, które Ci pokazano, a sam przebieg czynności mógł, ale nie musiał, być nagrywany. Po czasie trudno byłoby odtworzyć, kogo dokładnie widziałeś, w jakiej kolejności i w jakich warunkach, co mogłoby budzić wątpliwości co do rzetelności rozpoznania. Po zmianie, do protokołu okazania obowiązkowo dołączone są zdjęcia wszystkich osób okazywanych, a sposób utrwalenia czynności jest jasno określony. Dzięki temu w późniejszym etapie postępowania można dokładnie zweryfikować, jak przebiegało okazanie, czy nie doszło do sugestii i czy Twoje rozpoznanie było obiektywne. Zmniejsza to ryzyko pomyłek i zwiększa wiarygodność dowodu, co służy sprawiedliwszemu rozstrzygnięciu sprawy.

Sposób realizacji: Wprowadzamy jednoinstancyjność w kolejnych postępowaniach administracyjnych.

Jak było?

Stosowanie dwuinstancyjności w niektórych sprawach administracyjnych, bez uwzględnienia ich charakteru i skuteczności odwołań,prowadziło do niepotrzebnego wydłużania czasu oczekiwania na ostateczną decyzję.

Na czym polega zmiana?

Jeśli organ wyda decyzję w sprawach objętych przyjętą ustawą, będzie ona ostateczna, postępowanie zakończy się na jednej instancji. Zmiany dotyczą m.in. przyznawania emerytur i rent, wydawania prawa jazdy, spraw lotniczych, a także skreślenia lekarza z rejestru lekarzy odbywających szkolenie specjalizacyjneoraz wpisów w księgach wieczystych na rzecz Skarbu Państwa z umów międzynarodowych.

Przykład z życia:

Zwracasz się do starosty o wpis do ewidencji instruktorów jazdy. Decyzja w zakresie wpisu, po wprowadzonych zmianach deregulacyjnych, jest od chwili jej wydania ostateczna.

Sposób realizacji: Wprowadzamy obowiązek składania określonych pism procesowych przez portal informacyjny dla profesjonalnych pełnomocników, co usprawni komunikację elektroniczną z sądami i skróci czas postępowań.

Jak jest obecnie?

W postępowaniu cywilnym istnieje możliwość doręczania pism sądowych przez portal informacyjny, ale ograniczasię to wyłącznie do komunikacji jednostronnej, tj. na linii sąd - profesjonalny pełnomocnik. Nie ma możliwości składania pism procesowych przez portal przez profesjonalnych pełnomocników. Większość korespondencji odbywa się w formie papierowej, co powoduje wydłużenie czasu postępowań, wyższe koszty związane z drukowaniem, wysyłką i kserowaniem dokumentów oraz większe obciążenie administracyjne.

Na czym polega zmiana?

Adwokaci, radcowie prawni, rzecznicy patentowi, Prokuratoria Generalna oraz prokuratorzy będą zobowiązani do wnoszenia określonych pism procesowych za pośrednictwem portalu informacyjnego. Dotyczy to m.in. zawiadomień o wypowiedzeniu pełnomocnictwa procesowego, oświadczeń w przedmiocie zgody na mediację, apelacji, zażaleń oraz skarg na orzeczenie referendarza sądowego. Umieszczenie pisma procesowego w portalu informacyjnym i otrzymanie przez wnoszącego dokumentu w postaci elektronicznej potwierdzającego wniesienie pisma do sądu jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Wprowadzony zostanie roczny okres przejściowy, po którym rozwiązanie stanie się obligatoryjne. Rozwiązanie przyspieszy postępowania, zmniejszy koszty i obciążenia administracyjne.

Przykład z życia:

Jesteś pełnomocnikiem prowadzącym sprawę w wydziale cywilnym sądu rejonowego. Dzięki zmianom deregulacyjnym składasz wybrane pisma procesowe tj. m.in. zażalenia, apelacje, skargi na orzeczenia referendarza sądowego za pośrednictwem portalu informacyjnego. Jest to dla Ciebie znacznie szybsza forma, ponieważ umieszczenie pisma procesowego w portalu informacyjnym i otrzymanie przez wnoszącego dokumentu w postaci elektronicznej potwierdzającego wniesienie pisma do sądu jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Nie musisz już dostarczać pism osobiście do sądu ani wysyłać ich pocztą, co przyspiesza całe postępowanie. Dla Twojego klienta oznacza to niższe koszty prowadzenia sprawy, np. brak opłat za druk, kserowanie czy przesyłki, a przede wszystkim szybsze rozstrzygnięcie, gdyż pisma niemal natychmiast trafiają do akt.

*Wejście w życie wnoszenia pism za pośrednictwem portalu informacyjnego.

Sposób realizacji: Wprowadzamy obowiązkowe kierowanie przez sąd do mediacji w sprawach gospodarczych, przy zachowaniu zasady dobrowolnego udziału w mediacji, co umożliwi szybsze osiąganie kompromisów i będzie sprzyjało zachowaniu relacji biznesowych.

Jak jest obecnie?

Sprawy budowlane w sądach często ciągnęły się latami. Charakteryzowały się skomplikowanymi postępowaniami, koniecznością powoływania wielu biegłych oraz wysokimi kosztami. W efekcie relacje biznesowe stron zazwyczaj ulegały zerwaniu po wydaniu wyroku. Mediacja co prawda istniała, lecz była rzadko wykorzystywana. Mimo, że 55% uczestników postępowań uznawało ją za skuteczną, faktycznie korzystało z niej jedynie 22%.

Na czym polega zmiana?

Wprowadzono obowiązek skierowania stron do mediacji w sprawach gospodarczych z umów o roboty budowlane przed wyznaczeniem pierwszej rozprawy, przy zachowaniu zasady dobrowolności udziału w mediacji. Mediacja umożliwia szybsze osiąganie porozumień, pozwala zachować relacje biznesowe oraz ogranicza koszty związane z prowadzeniem postępowań dowodowych, w tym z opiniami biegłych i długotrwałymi procesami sądowymi. Wprowadzono cyfryzację mediacji prowadzonej na podstawie umowy o mediację, umożliwiając podpisywanie kwalifikowanym podpisem elektronicznym ugód i protokołów mediacji składanych w postaci elektronicznej oraz składanie tych dokumentów i wniosku o zatwierdzenie ugody za pośrednictwem portalu informacyjnego.

Przyjęte rozwiązania przyczynią się do szybszego rozwiązywania sporów, obniżenia kosztów postępowań, zachowania relacji biznesowych, odciążenia sądów oraz poprawy dostępności wymiaru sprawiedliwości.

Przykład z życia:

Prowadzisz firmę budowlaną i spierasz się z deweloperem o zapłatę za wykonane roboty. Zgodnie z nowymi przepisami, zanim sprawa trafi na pierwszą rozprawę, sąd obowiązkowo kieruje Was do mediacji. W jej trakcie dochodzicie do porozumienia co do części należnej kwoty i terminu spłaty. Dzięki temu unikasz wieloletniego procesu i kosztownych opinii biegłych, a sprawa kończy się szybciej i bez dalszej eskalacji sporu.

Sposób realizacji: Wprowadziliśmy możliwość stosowania instytucji przyjaciela sądu w postępowaniu sądowo-administracyjnym.

Jak było?

Dotychczas organizacje pozarządowe mogły uczestniczyć w postępowaniach sądowo-administracyjnych wyłącznie jako strona lub uczestnik postępowania na prawach strony — pod warunkiem spełnienia szeregu wymogów formalnych. Tymczasem wiele spraw — od ochrony środowiska po wolność słowa — wymagało wiedzy eksperckiej i doświadczenia społeczników, którzy z różnych przyczyn nie mogli być formalnymi uczestnikami procesów.

Na czym polega zmiana?

Dzięki nowelizacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi umożliwiono organizacjom pozarządowym oraz organom administracji publicznej przedstawianie sądowi opinii prawnych, analiz społecznych lub ekspertyz bez konieczności udziału w postępowaniu jako strona. Przyznano sądom uprawnienie do samodzielnego zwracania się do tych podmiotów o opinie, jeżeli sąd uzna to za przydatne wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z daną sprawą, np. w sprawach precedensowych, złożonych lub o istotnym znaczeniu społecznym. Wprowadzono instytucję „przyjaciela sądu”, której opinia nie stanowi dowodu, lecz ekspercki komentarz poszerzający perspektywę sądu i podnoszący jakość orzecznictwa. W Polsce działa ponad 115 tysięcy organizacji społecznych i politycznych. Dzięki instytucji amicus curiae będą mogły realnie uczestniczyć w kształtowaniu prawa poprzez udział w ważnych sprawach sądowych - np. dotyczących ochrony granic, wolności słowa, jawności życia publicznego czy ochrony środowiska. Już dziś z tej możliwości korzystają m.in. Amnesty International czy Helsińska Fundacja Praw Człowieka.

Przykład z życia:

Prowadzisz mały sklep internetowy i składasz skargę do sądu administracyjnego na decyzję urzędu, który nałożył na Ciebie wysoką karę. Sprawa jest złożona i może mieć znaczenie także dla innych przedsiębiorców działających w podobny sposób. W związku z tym sąd zwraca się do organizacji konsumenckiej lub niezależnej organizacji eksperckiej jako „przyjaciela sądu” o przedstawienie opinii dotyczącej praktyki rynkowej i standardów ochrony konsumentów. Dzięki temu sąd zyskuje szerszą perspektywę przy ocenie sprawy, a wydane rozstrzygnięcie jest bardziej rzetelne i uwzględnia skutki społeczne wyroku.

Sposób realizacji: Ograniczamy możliwość stosowania tymczasowego aresztowania - najsurowszego środka zapobiegawczego, który pozbawia człowieka wolności jeszcze przed wydaniem wyroku przez sąd.

Jak jest obecnie?

Obecnie tymczasowe aresztowanie może być stosowane już przy groźbie kary wynoszącej 8 lat pozbawienia wolności, a w niektórych przypadkach także przy przestępstwach zagrożonych karą powyżej 1 roku. Brakuje jednoznacznych kryteriów oceny sprawności postępowania, co prowadzi do przedłużania aresztów nawet wtedy, gdy śledztwo nie posuwa się naprzód. Nie obowiązuje również maksymalny limit czasu stosowania aresztu opartego wyłącznie na surowości grożącej kary. W 2023 r. sądy rozpatrzyły ponad 23 tys. wniosków o zastosowanie tymczasowego aresztowania, uwzględniając ponad 82% z nich.

Na czym polega zmiana?

Rząd przyjął rozwiązania ograniczające stosowanie tymczasowego aresztowania jako najsurowszego środka zapobiegawczego. Podniesiono próg stosowania aresztu ze względu na surowość grożącej kary z 8 do 10 lat pozbawienia wolności oraz z 1 roku do 2 lat w przypadku mniej poważnych przestępstw. Wprowadzono maksymalny limit 12 miesięcy stosowania aresztu opartego wyłącznie na przesłance surowości kary, do czasu wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji. Rządowe rozwiązania nałożyły na sądy obowiązek każdorazowej oceny sprawności postępowania przygotowawczego przy przedłużaniu aresztu, w tym weryfikacji wykonania zapowiadanych czynności oraz przyczyn ewentualnych opóźnień. Prokuratorzy zostali zobowiązani do szczegółowego rozliczania dotychczasowego okresu stosowania aresztu. Zmiany wzmacniają zasadę ultima ratio, zgodnie z którą tymczasowe aresztowanie może być stosowane wyłącznie jako środek ostateczny. Nad rządowym projektem ustawy trwają obecnie prace w parlamencie.

Przykład z życia:

Jesteś podejrzany w sprawie karnej, w której grozi Ci surowa kara, choć sprawa jest skomplikowana i wymaga długiego postępowania dowodowego. Dotychczas sąd mógł zastosować wobec Ciebie tymczasowe aresztowanie już z samego powodu grożącej kary i przedłużać je miesiącami, nawet jeśli śledztwo faktycznie stało w miejscu i nie posuwało się do przodu. Po zmianie samo zagrożenie karą nie wystarczy tak łatwo do aresztowania. Sąd zbada, czy próg kary rzeczywiście uzasadnia obawy utrudniania postępowania, a przy przedłużaniu aresztu musi sprawdzić, czy śledztwo jest prowadzone sprawnie. Jeżeli prokurator nie wykaże realnych postępów, areszt nie zostanie przedłużony. Dodatkowo maksymalny czas aresztu opartego wyłącznie na „surowości kary” zostanie ograniczony, co realnie wzmacnia Twoją ochronę przed nadmiernym stosowaniem tego środka.

Sposób realizacji: Rozszerzamy definicję podejrzanego tak, aby osoba zatrzymana w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa automatycznie uzyskiwała ten status i mogła od razu korzystać z prawa do obrońcy.

Jak jest?

Aktualnie status podejrzanego w postępowaniu karnym, a więc uzyskanie uprawnień strony, zależny jest całkowicie od decyzji organu procesowego prowadzącego postępowanie. W konsekwencji podmiot, przeciwko któremu zostało skierowane zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa, nie może podejmować żadnych działań obrończych.

Na czym polega zmiana?

Zmieniona zostanie definicja podejrzanego co spowoduje objęcie nią osób, które obecnie są w Kodeksie postępowania karnego określane mianem Jest to rozwiązanie odmienne od propozycji zawartej w postulacie, ale w pełni gwarancyjne. Według projektu od momentu zatrzymania w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa zatrzymany uzyskuje status podejrzanego. Zatrzymanie jest bowiem czynnością ukierunkowaną na jego ściganie. W rezultacie należy uznać, że ma on prawo do skorzystania z pomocy obrońcy (projektowany art. 245 k.p.k.), o czym jest pouczany (art. 244 § 5 k.p.k.).

Przykład z życia:

Zostajesz zatrzymany przez policję w związku z podejrzeniem popełnienia przestępstwa. Dotychczas formalnie nie miałeś jeszcze statusu podejrzanego, bo zależał on wyłącznie od decyzji organu prowadzącego postępowanie. W praktyce oznaczało to, że nie mogłeś skutecznie korzystać z praw strony, w tym z pomocy obrońcy, mimo że czynności były już prowadzone przeciwko Tobie. Po zmianie od momentu zatrzymania automatycznie uzyskujesz status podejrzanego. Masz prawo do obrońcy od samego początku, jesteś o tym wyraźnie pouczany i możesz realnie podejmować działania obronne już na wczesnym etapie postępowania. Zmiana wzmacnia Twoje gwarancje procesowe i ogranicza ryzyko prowadzenia czynności karnych bez Twojej aktywnej obrony.

Sposób realizacji: Obniżyliśmy górną granicę stosunkowej opłaty sądowej od pisma z 200 000 zł do 100 000 zł.

Jak było?

Sądy nagminnie odmawiały przedsiębiorcom zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając że:

• przedsiębiorca posiada środki na rachunku bankowym, bez refleksji, że są to środki na wynagrodzenia pracowników, opłaty publicznoprawne, dostawy zakontraktowanych towarów, usług itd;
• przedsiębiorca powinien oszczędzać środki na wypadek konieczności uiszczenia w przyszłości wpisu od pozwu;
• wspólnicy lub akcjonariusze posiadają środki na udzielenie spółce pożyczki na koszty sądowe.

Na czym polega zmiana?

Obniżona została górna granica stosunkowej opłaty sądowej od pisma z 200 000 zł do 100 000 zł. W sprawach o prawa majątkowe przy wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia przekraczającej 20 000 zł wprowadzono opłatę stosunkową w wysokości 5% tej wartości, nie wyższą jednak niż 100 000 zł. Zniesiono obowiązek wykazywania przez spółki kapitałowe ubiegające się o zwolnienie od kosztów sądowych, że ich wspólnicy lub akcjonariusze nie dysponują środkami na dokapitalizowanie spółki lub udzielenie jej pożyczki.

Przykład z życia:

Wnosisz w imieniu spółki pozew o zapłatę do sądu gospodarczego. Wcześniej maksymalna opłata od pozwu mogła wynosić aż 200 000 zł, co przy wysokiej wartości sporu zmuszało Cię do składania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. To z kolei wydłużało postępowanie i opóźniało merytoryczne rozpoznanie sprawy. Po zmianie przepisów maksymalna opłata od pozwu została obniżona do 100 000 zł. Dzięki temu rzadziej musisz występować o zwolnienie z kosztów sądowych, a sprawa szybciej trafia do rozpoznania. W praktyce oznacza to krótszy czas oczekiwania na rozstrzygnięcie i mniejsze bariery finansowe w dochodzeniu roszczeń przed sądem.

Sposób realizacji: Zlikwidowaliśmy możliwość zwrotu pisma procesowego bez uprzedniego wezwania do usunięcia braków.

Jak było?

Pismo procesowe wniesione przez profesjonalnego pełnomocnika, obarczone brakami formalnymi, podlegało zwrotowi bez wzywania do jego poprawienia lub uzupełnienia.

Na czym polega zmiana?

Uchylony został przepis dotyczący zwrotu pisma procesowego wniesionego przez profesjonalnych pełnomocników bez wezwania do usunięcia braków, ponieważ jego stosowanie prowadziło do nadmiernego formalizmu proceduralnego. Praktyka sądowa pokazała, że przepis ten ograniczał efektywną ochronę prawną stron postępowania i nie przyczyniał się do skrócenia czasu rozpoznania spraw.

Przykład z życia:

Adwokat w Twoim imieniu składa pismo procesowe, w którym brakuje jednego załącznika. Wcześniej sąd mógł od razu zwrócić pismo bez wzywania do uzupełnienia braków tylko dlatego, że zostało złożone przez profesjonalnego pełnomocnika, co powodowało opóźnienie sprawy i ryzyko negatywnych skutków procesowych. Po zmianie sąd wzywa do uzupełnienia braków formalnych w wyznaczonym terminie. Dzięki temu sprawa toczy się dalej bez zbędnych formalnych przeszkód.