HPV a nowotwory męskie - dlaczego ten temat dotyczy także mężczyzn? - Główny Inspektorat Sanitarny

HPV a nowotwory męskie - dlaczego ten temat dotyczy także mężczyzn?

25.05.2026

męska dłoń na której leży czerwona wstążeczka

Podczas Tygodnia Walki z Rakiem coraz częściej podkreśla się, że wirus HPV (Human Papillomavirus) nie jest wyłącznie problemem kobiet. Choć najczęściej kojarzony jest z rakiem szyjki macicy, HPV odpowiada również za rozwój nowotworów u mężczyzn – przede wszystkim raka gardła i jamy ustnej, raka odbytu oraz raka prącia.

Według danych WHO i CDC zakażenie HPV jest jednym z najczęstszych zakażeń przenoszonych drogą kontaktów seksualnych. Większość osób zakaża się nim przynajmniej raz w życiu, często nie mając żadnych objawów. U części osób organizm sam eliminuje wirusa, jednak przewlekłe zakażenie tzw. typami wysokoonkogennymi może prowadzić do rozwoju nowotworów.

HPV u mężczyzn – o jakich nowotworach mówimy?

Według Centers for Disease Control and Prevention (CDC) około 40% nowotworów związanych z HPV występuje właśnie u mężczyzn. Choć wirus najczęściej kojarzony jest z rakiem szyjki macicy, może on również prowadzić do rozwoju nowotworów męskich, takich jak:

rak jamy ustnej, nosogardzieli, okolic głowy i szyi,
rak odbytu,
rak prącia.

Szczególnie niepokojący jest wzrost liczby nowotworów gardła związanych z zakażeniem HPV. Obecnie są one najczęściej występującymi nowotworami HPV-zależnymi u mężczyzn.

Za najbardziej niebezpieczne uznaje się tzw. wysokoonkogenne typy HPV, przede wszystkim HPV 16 i HPV 18. Typ HPV 16 jest najczęściej związany z nowotworami gardła i jamy ustnej, a także rakiem odbytu oraz prącia. To właśnie on odpowiada za większość przypadków nowotworów orofaryngealnych (gardła i migdałków) związanych z HPV u mężczyzn. HPV 18 również zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów HPV-zależnych, choć u mężczyzn występuje rzadziej niż typ 16.

Do grupy wysokoonkogennych należą także inne typy wirusa, m.in. HPV 31, 33, 45, 52 i 58. Choć są wykrywane rzadziej, również mogą prowadzić do zmian nowotworowych.

Dlaczego HPV bywa „niewidzialny”?

Jednym z największych problemów związanych z HPV jest fakt, że zakażenie bardzo często przebiega bezobjawowo. Osoba zakażona może nie wiedzieć o obecności wirusa przez wiele lat i nieświadomie przekazywać go dalej.

W przeciwieństwie do kobiet nie istnieje powszechny program badań przesiewowych dla mężczyzn w kierunku HPV. Dlatego tak ważna jest profilaktyka i edukacja zdrowotna.

Szczepienia przeciw HPV dotyczą również chłopców

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że szczepienia przeciw HPV są zalecane zarówno dziewczętom, jak i chłopcom. W Polsce w ramach powszechnego programu szczepień bezpłatnie mogą szczepić się dzieci od ukończenia 9. do ukończenia 14. roku życia – niezależnie od płci.

Program zapewnia bezpłatne szczepienia dzieci i młodzieży w wieku od 9 do 14 lat, dla których do wyboru dostępne są bezpłatnie dwa preparaty:

Cervarix (2-walentna szczepionka) – chroni przed typami 16 i 18 wirusa HPV, które odpowiadają za większość przypadków raka szyjki macicy,

Gardasil 9 (9-walentna szczepionka) – zapewnia szerszą ochronę, obejmującą dodatkowo typy 6, 11, 31, 33, 45, 52 i 58

Dla młodzieży w wieku powyżej 14. roku życia do ukończenia 18 lat pełną refundacją objęty jest preparat Cervarix. Szczepionka Gardasil 9 w tej grupie wiekowej jest dostępna za pełną odpłatnością albo z częściową refundacją, w zależności od decyzji samorządów, zgodnie z prowadzoną przez nie polityką zdrowotną

Osoby dorosłe w Polsce (po ukończeniu 18. roku życia) mogą skorzystać z 50% refundacji szczepionki przeciw HPV – preparatu Cervarix. W 2026 roku rozszerzono również możliwość wykonywania szczepień w aptekach, co pozwala na wygodne zrealizowanie recepty i podanie szczepionki w jednym miejscu.

Program szczepień przeciw HPV jest elementem Narodowej Strategii Onkologicznej na lata 2020–2030 i ma realnie zmniejszyć liczbę zachorowań na nowotwory związane z zakażeniem wirusem HPV w przyszłości.

Szczepienia przeciw HPV mogą zapobiec ponad 90% nowotworów związanych z tym wirusem. Eksperci WHO i towarzystwa naukowe wskazują, że największą skuteczność szczepienie osiąga przed potencjalnym kontaktem z wirusem, dlatego rekomendowane jest wykonywanie go już u dzieci i młodzieży.

Profilaktyka to wspólna odpowiedzialność

Wciąż wiele osób błędnie uważa, że HPV dotyczy wyłącznie kobiet. Tymczasem ochrona przed zakażeniem i nowotworami HPV-zależnymi jest ważna dla obu płci. Edukacja, świadomość objawów oraz szczepienia ochronne są dziś jednym z najskuteczniejszych narzędzi profilaktyki nowotworowej.

Rozmowy prowadzone podczas Tygodnia Walki z Rakiem przypominają, że nowoczesna profilaktyka onkologiczna nie dotyczy tylko leczenia choroby, ale przede wszystkim zapobiegania jej rozwojowi. W przypadku HPV mamy realny wpływ na zmniejszenie ryzyka zachorowania – zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.

Źródła: