Główny Inspektorat
Sanitarny

SZYBKOŚĆ – nikotyna w kilka sekund dociera do mózgu → następuje aktywacja receptorów i wyrzut dopaminy → subiektywne uczucie przyjemności, ulgi, poprawy nastroju i koncentracji  → wzmocnienie efektu nagrody

NEUROADAPTACJA (początek tolerancji): spadek wrażliwości receptorów  →  zwiększenie ich liczby

OBJAWY ODSTAWIENNE (drażliwość, niepokój, obniżony nastrój, zaburzenia koncentracji, głód nikotynowy) → dostarczenie sobie nikotyny natychmiast znosi objawy → wzmocnienie uzależnienia

„DYSONANS PALACZA” → mechanizmy obronne (racjonalizacja, zaprzeczanie, minimalizowanie, usprawiedliwianie)

KONTEKST SPOŁECZNY - palenie łączy się z określonymi sytuacjami (m.in. spotkanie, oczekiwanie, stres, kawa, alkohol, przerwa w pracy, jazda samochodem, określone osoby, miejsca) → utrwalenie nawyku i skojarzeń (aktywacja układu nagrody nawet bez substancji („psychiczny” głód)

REGULACJA EMOCJI, ZMIANY POZNAWCZE - nikotyna staje się sposobem radzenia sobie z napięciem, stresem, nudą, lękiem, zmęczeniem czy trudnymi sytuacjami

RUTYNA, SIŁA NAWYKU - palenie staje się częścią rutyny, sięganie po papierosa/e-papierosa odbywa się często bez świadomej decyzji („to odruch”)

STRACH PRZED ODSTAWIENIEM - obawa przed przyrostem masy ciała, drażliwością, pogorszeniem nastroju czy spadkiem koncentracji

ZMIANY DŁUGOTRWAŁE (wzmacnia się impuls „chcę”, a osłabia kontrola poznawcza („nie powinienem”)

• Mechanizmy uzależnienia od nikotyny (ICD XI – Uzależnienie od nikotyny (6C4A.2), prezentacja dr n.med. Magdalena Cedzyńska, Narodowy Instytut Onkologii im. Marii Skłodowskiej-Curie – Państwowy Instytut Badawczy, listopad 2026