Polska w Indiach

• System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

System gospodarczy Indii oparty jest na modelu gospodarki mieszanej, łączącej elementy kapitalizmu z udziałem sektora państwowego w obszarach uznanych za strategiczne. Po liberalizacji z początku lat dziewięćdziesiątych XX. wieku, Indie przeprowadziły znaczące reformy gospodarcze, otwierając się na zagraniczne inwestycje i globalny handel. Najnowsza długoterminowa wizja rozwoju, Amrit Kaal, stawia za cel przekształcenie Indii do 2047 roku w nowoczesną, zrównoważoną, zieloną i inkluzywną gospodarkę opartą na wiedzy oraz zaawansowanych technologiach.

Jedną z najważniejszych strategii gospodarczych stanowi inicjatywa „Make in India”, która promuje rozwój lokalnej produkcji i przyciąga inwestycje zagraniczne w sektorze produkcji przemysłowej. Program jest wdrażany za pośrednictwem wielu strategii i narzędzi, główne z nich to ulgi podatkowe, dotacje i zachęty w ramach programów „Production Linked Incentive” (PLI), specjalne strefy ekonomiczne (SSE) i korytarze przemysłowe, z których najważniejsze to Delhi-Mumbai (DMIC) i Chennai-Bengaluru (CBIC). Powstają także programy rozwoju umiejętności i podnoszenia kwalifikacji siły roboczej, aby sprostać wymaganiom nowoczesnej produkcji, oraz kampanie takie jak Digital India w celu rozwoju infrastruktury cyfrowej, czy Startup India, który wspiera ekosystem rozwoju start-up’ów, oferując finansowanie, mentoring i możliwości nawiązywania kontaktów. Make in India zakłada także przegląd i uproszczenie przepisów, m.in. prawa pracy i ordynacji podatkowej. Kluczowe programy infrastrukturalne to m.in. Bharatmala (rozwój sieci dróg) oraz Sagarmala (modernizacja portów).

• Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Blisko połowa siły roboczej pracuje w rolnictwie, jednak głównym źródłem wzrostu gospodarczego są usługi, które odpowiadają za prawie dwie trzecie PKB Indii, ale dają zatrudnienie mniej niż jednej trzeciej siły roboczej.

• Polityka kursowa

Polityka kursowa Indii opiera się na systemie płynnego kursu walutowego, gdzie wartość rupii indyjskiej (INR) jest kształtowana przez rynek. Bank Rezerw Indii (RBI) interweniuje w ograniczonym zakresie, aby stabilizować kurs walutowy i zapobiegać nadmiernym wahaniom, które mogłyby negatywnie wpłynąć na gospodarkę.

Obowiązującą jednostką monetarną w Republice Indii jest rupia, która dzieli się na 100 paisa. Przy obecnej niskiej sile nabywczej rupii, paisa praktycznie nie występują w obiegu, aczkolwiek zdarzają się monety z nominałem 50 paisa. Rupia występuje w postaci monet o nominałach: 1, 2, 5, 10 rupii oraz w banknotach o nominałach: 5, 10, 20, 50, 100, 500 rupii (banknot o nominale 2000 rupii został wycofany z obiegu z dniem 30 września 2023 r.).

Walutę zagraniczną można wymienić w każdym banku lub w oznaczonych punktach wymiany walut zlokalizowanych z reguły w detalicznych punktach sprzedaży (sklepach). Średnie kursy najważniejszych walut (wg. danych RBI na dzień 10 stycznia 2025 r.) to:

• 1 EUR – 88,34 INR;
• 1 USD – 85,89 INR;
• 1 GBP – 105,47 INR;
• 1 PLN – 20,68 INR.

• Surowce i technologie krytyczne

Indie posiadają szeroką i zróżnicowaną bazę surowców mineralnych. W eksploatacji znajdują się pokłady węgla kamiennego, szczególnie bogate w dorzeczu rzeki Damodar w stanach Zachodni Bengal i Bihar. Z innych surowców energetycznych Indie posiadają złoża ropy naftowej, jednakże w chwili obecnej wydobycie tego surowca nie zaspokaja w pełni potrzeb wewnętrznych kraju. Główne pola roponośne znajdują się na szelfie wzdłuż zachodniego wybrzeża kraju. Inne udokumentowane pokłady położone są w stanach Assam oraz Gudżarat. W stanach Bihar i Odisha eksploatuje się z kolei bogate pokłady rud żelaza. Na wyżynie Dekan wydobywa się rudy manganu, w Biharze i Radżastanie eksploatuje się mikę. Inne surowce wydobywane w Indiach to: boksyt, ruda tytanu, chrom, magnez, wapień, dolomit, kaolin, gips, apatyt, fosforyt, steatyt, fluoryt.

Do najważniejszych technologii krytycznych rozwijanych w Indiach należą technologie kosmiczne (m.in. rozwój satelitów i technologii wynoszenia), technologie obronne (m.in. myśliwce oraz systemy rakietowe, często rozwijane w kooperacji w zagranicznymi partnerami) oraz technologie cyfrowe (m.in. z obszaru usług bankowych, cyberbezpieczeństwa i analizy big data).

• Stan infrastruktury

Infrastruktura lotnicza.

Indie posiadają rozwiniętą sieć połączeń lotniczych, nie tylko z poszczególnymi regionami kraju, ale również z innymi państwami. Według danych Airport Authority of India, ogólna liczba lotnisk (w tym szkół latania, baz wojskowych) to 486, portów lotniczych obsługujących komercyjne połączenia lotnicze jest 138, w tym 34 porty międzynarodowe (w budowie są kolejne). Z uwagi na dużą powierzchnię państwa i dystans dzielący największe ośrodki miejskie, podróż samolotem pozostaje najszybszym środkiem przemieszczania się po subkontynencie.

Transport kolejowy.

Transport kolejowy pozostaje najpopularniejszą formą transportu w Indiach. Łączna długość linii kolejowych w Indiach wynosi ponad 68,5 tys. km. z czego ponad 34 tys. jest zelektryfikowanych. W 2024 roku indyjskie koleje przewiozły ok. 6,48 mld pasażerów, co stanowi ponad 17,5 mln pasażerów dziennie. Indian Railways zatrudniają 1,2 miliona pracowników i są największym pracodawcą w kraju.

Transport lądowy.

Łączna długość dróg lądowych w Indiach wynosi 6,6 mln km, z czego ok. 146 tys. km stanowią autostrady i ekspresowe drogi krajowe (National Highways), a 179 tys. km drogi stanowe (State Highways). Transport lądowy jest drugim najczęściej wykorzystywanym w kraju do przewozu pasażerów i towarów. Choć liczba dróg o coraz lepszym standardzie dynamicznie rośnie, wciąż jednak dominują te o słabej jakości. Drogi w Indiach, nie tylko w miastach, są zatłoczone i odnotowuje się na nich ponad  450 tys. wypadków rocznie. Najczęstszą przyczyną wypadków jest przeładowanie samochodów ciężarowych. Rocznie na drogach w Indiach ginie ponad 146 tys. osób.

Transport morski.

Drogi morskie: 14,5 tys. km, z czego 5,2 tys. km stanowią rzeki, a 4000 km kanały przystosowane do przepływu zmechanizowanych statków i okrętów.

Główne porty i terminale: Mumbai (Maharasztra), Chennai (Tamilnadu), Mundra, Kandla (Gudźarat), Paradeep (Odisha), Vishakhapatnam (Andhra Pradesh), Kalkuta (Bengal Zachodni), Mormugao (Goa), New Mangalore (Karnataka).

• Kalendarz dni wolnych od pracy

Większość świąt hinduskich i muzułmańskich to święta ruchome.

Główne święta w Indiach to:

• 26.01 India Republic Day
• 15.08 Dzień Niepodległości Indii
• 02.10 urodziny Gandhiego

Holi - święto kolorów (wiosna)

Diwali - święto świateł (jesień)

Obchodzone są również święta muzułmańskie: Muharram, Eid ul fitr, eid ul Adha. W Indiach obchodzone są też główne święta katolickie (Wielkanoc i Boże Narodzenie).

Istnieje również szereg świąt o charakterze lokalnym lub stanowym, również na danym obszarze będących dniem wolnym od pracy.

*dane na podstawie IMF World Economic Outlook, October 2024.

• Najważniejsi partnerzy handlowi

Najważniejszymi partnerami handlowymi Indii w 2024 r. były: USA (obroty towarowe na poziomie 103,45 mld USD), ChRL (103,44 mld USD), ZEA (85,7 mld USD), Rosja (59,1 mld USD, +9,8% r/r) oraz Arabia Saudyjska (34,2 mld USD).

• Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Import Indii:

Eksport Indii:

• Główni inwestorzy

Głównymi inwestorami w 2024 roku byli:

• Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Główne kierunki indyjskich inwestycji zagranicznych w 2024 r.:

WTO -  Światowa Organizacja Handlu: Indie jako członek WTO od 1995 r. (i GATT od 1947 r.) w początkowym okresie istnienia WTO nie angażowały się aktywnie w negocjacje wielostronne. W ostatnich paru latach stały się swoistym liderem grupy krajów rozwijających się i jednym z najważniejszych uczestników negocjacji w ramach rundy DOHA. Są członkiem różnych ugrupowań, które powstały w procesie negocjacji, w tym G4 i G6, grupujące obok Indii i Brazylii USA i UE (G4) oraz dodatkowo Australię i Japonię (G6), a ostatnio także G20, grupującą kraje rozwinięte i tzw. „emerging economies”. W procesie negocjacji Indie zdecydowanie bronią stanowiska, że rezultat rundy Doha powinien przede wszystkim przynieść korzyści krajom rozwijającym się, które nie powinny być narażone na swobodny dostęp na ich rynki subsydiowanych produktów z krajów rozwiniętych. Indie podtrzymują swoje stanowisko o odłożeniu przyjęcia Porozumienia o ułatwieniach w handlu (przyjętego w ramach Rundy DDA WTO podczas IX Konferencji Ministerialnej na Bali w grudniu 2013 r.) do czasu wypracowania i formalnego przyjęcia trwałego rozwiązania w zakresie zapasów na rzecz bezpieczeństwa żywnościowego.

AIIB – Azjatycki Bank Inwestycji Infrastrukturalnych: Utworzony 22 października 2014 r. przez 22 państwa azjatyckie bank ma za zadanie wspierać inwestycje infrastrukturalne i zrównoważony rozwój. Inicjatorzy nowego banku (Chiny, Indie, Tajlandia, Malezja, Singapur, Filipiny, Pakistan, Bangladesz, Brunei, Kambodża, Kazachstan, Kuwejt, Laos, Birma, Mongolia, Nepal, Oman, Katar, Sri Lanka, Uzbekistan i Wietnam) deklarują, że nowo powstała instytucja ma być przeciwwagą dla Banku Światowego, Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Azjatyckiego Banku Rozwoju. Kapitał początkowy wynosi 50 mld USD.

OECD – Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju: Indie nie są członkiem OECD, jednakże współpracują z OECD Centre for Co-operation with Non-Members (CCNM) oraz (jako kraj obserwator) z niektórymi komitetami. Ze względu na znaczenie, jakie Indie odgrywają w gospodarce światowej, zostały one uznane przez OECD za jedno z 5 państw (obok Brazylii, Chin, Indonezji i Republiki Południowej Afryki), z którymi OECD postanowiło zacieśnić kontakty w ramach „Enhanced Engagement”. W ramach tej bliższej współpracy Indie posiadają m.in. prawo do uczestnictwa w komitetach OECD, podlegają regularnym statystycznym badaniom ekonomicznym, mają dostęp do instrumentów ekonomicznych, a dane dotyczące gospodarki indyjskiej są zintegrowane w ramach raportów statystycznych oraz systemów informatycznych organizacji.

Indie są członkiem ONZ i szeregu wyspecjalizowanych organizacji systemu Narodów Zjednoczonych, Banku Światowego, Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju (IBRD), Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF), Azjatyckiego Banku Rozwoju (ADB) oraz Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA), International Solar Alliance (ISA), czy Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM).

Indie są też członkiem następujących ważniejszych organizacji ekonomicznych:

SAARC - South Asian Association for Regional Cooperation – Południowoazjatyckie Stowarzyszenie Współpracy Regionalnej;

BIMSTEC - The Bay of Bengal Initiative for Multi-Sectoral Technical and Economic Cooperation – inicjujący współpracę gospodarczą państw Zatoki Benglskiej;

IOR-ARC - Indian Ocean Rim Association for Regional Cooperation – traktowane jako regionalne forum do rozwoju warunków współpracy gospodarczej krajów basenu Oceanu Indyjskiego;

ESCAP - Economic and Social Council for Asia and the Pacific – w 2001 r. Indie wprowadziły na forum ESCAP projekty umów dot. rozwoju infrastruktury, jak np. Asian Land Transport & Infrastructure Development (ALTID),

G20 (Indie sprawowało przewodnictwo w G20 w 2023 r.), G-15, G-24 i G-77 – występujące jako strony dialogu Północ-Południe;

CHOGM - Commonwealth Heads of Government Meeting – członek od 1947 r.;

ASEAN Regional Forum - od 1996 Indie zaakceptowane zostały jako tzw. „full-dialog partner”.

BRICS oraz SCO Szanghajska Organizacja Współpracy – Indie wchodzą też w skład grupy krajów BRICS i SCO.

Do listopada 2019 r., Indie uczestniczyły w negocjacjach Regionalnego Kompleksowego Partnerstwa Gospodarczego (Regional Comprehensive Economic Partnership, RCEP), ostatecznie jednak zdecydowały się nie przystępować do porozumienia. Sugerowaną przyczyną wycofania z porozumienia była obawa przed napływem tanich produktów z ChRL, głównie z sektora produkcji i rolnictwa. RCEP to regionalne porozumienie o wolnym handlu pomiędzy krajami ASEAN a Australią, ChRL, Japonią, Nową Zelandią, Koreą Południową. RCEP potencjalnie (przy udziale Indii) obejmuje 45% światowej populacji oraz 40% światowego handlu.

• Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Handel Polski z Indiami (mln EUR):

Dane na podstawie GUS; *wstępne dane za okres styczeń-październik 2024 r.

Według danych GUS, wartość wymiany handlowej w okresie styczeń-październik 2024 r. wyniosła 4284 mln EUR. Wartość polskiego eksportu wyniosła w pierwszych dziewięciu miesiącach 954 mln EUR, a importu w pierwszych dziesięciu miesiącach 3330 mln EUR. Głównymi gałęziami polskiego eksportu w 2024 r. były maszyny i urządzenia mechaniczne (424 mln EUR, gł. silniki turboodrzutowe); produkty mineralne (323 mln EUR, gł. koks i półkoks); metale nieszlachetne (265 mln EUR, gł. odpady i złom z żeliwa i stali); urządzenia elektryczne (162 mln EUR, gł. części do sprzętu telekomunikacyjnego i aparatura diagnostyczna); przyrządy i aparatura optyczne (65 mln EUR), kauczuk i artykuły z kauczuku (47 mln EUR,  gł. kauczuk syntetyczny). Importowano przede wszystkim sprzęt elektroniczny (gł. smartfony); maszyny i urządzenia mechaniczne; metale nieszlachetne (gł. żeliwo, stal, aluminium) materiały i artykuły włókiennicze oraz obuwnicze; produkty przemysłu chemicznego (gł. farmaceutyki).

Indie są w Azji drugim największym rynkiem docelowym dla inwestycji z Polski. Do największych polskich inwestorów w Indiach należą firmy z branży produkcji opakowań (CanPack), artykułów higieniczno-sanitarnych (TZMO), komponentów dla branży motoryzacyjnej i kolejowej (Maflow, MB Pneumatyka, Elimen, Polmor), przedsiębiorstwa rozwijające usługi IT/ICT (Billennium, Transition Technologies), firmy branży kosmetycznej, meblarskiej oraz wydobywczej.

Indyjskie inwestycje w Polsce są wyceniane przez Narodowy Bank Polski na ponad 1,8 miliarda PLN. Do największych indyjskich inwestorów i pracodawców w Polsce należą m.in. Tata Consultancy Services, Infosys,  Uflex, Essel Propack, HCL Technologies, Wipro, Berger Paints, Glenmark Pharmaceuticals, czy Rishab Instruments (Lumel).​

• Relacje z UE

UE łączy z Indiami silne partnerstwo strategiczne, kontynuowany jest dwustronny dialog, podejmowane są próby współpracy nad reformą WTO. Istotnym elementem współpracy gospodarczej między UE a Indiami są negocjacje umowy o wolnym handlu (FTA). Formalnie rozpoczęły się w czerwcu 2007 r., jednak rozmowy z indyjskim partnerem okazały się bardzo trudne i były kilkukrotnie zawieszane. W 2022 r. oficjalnie wznowiono negocjacje. UE zależy na zawarciu ambitnego i kompleksowego porozumienia, podobnie jak w przypadku FTA z Japonią, Republiką Korei, Singapurem czy Wietnamem.

UE jest trzecim największym partnerem handlowym Indii. Jednocześnie Indie odpowiadają tylko za 2,1% wartości handlu zewnętrznego Unii. To potencjalny obszar znacznego przyszłego wzrostu. Indie zwiększają bariery w handlu UE-IN, podwyższają cła i ograniczają liczbę zamówień publicznych realizowanych przez podmioty zagraniczne. Niektóre z tych środków nie są wymierzone przeciwko UE, jednak mimo tego wpływają także na handel dwustronny UE-Indie.

W 2022 r. powołano Radę ds. Handlu i Technologii UE-Indie, której celem jest zwiększenie współpracy, handlu i inwestycji dwustronnych oraz wykorzystanie mocnych stron obu partnerów w celu zapewnienia ich technologicznego i przemysłowego rozwoju. W ramach Rady powołano do życia trzy grupy robocze, które zajmują się współpracą w obszarach takich jak m.in. sztuczna inteligencja, półprzewodniki, rozwój publicznej infrastruktury cyfrowej, czy zielona energia.

• Baza traktatowa

Pomiędzy Indiami a Polską obowiązują następujące umowy gospodarcze:

• Umowa w sprawie ruchu telekomunikacyjnego zawarta między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii z 29.09.1956 r.;
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii w sprawie współpracy żeglugowej z 27.06.1960 r.;
• Umowa o współpracy gospodarczej między Rządem PRL a Rządem Indii z 07.05.1960 r.;
• Druga Umowa o współpracy gospodarczej między Rządem PRL i Rządem Indii z 16.11.1962 r.;
• Trzecia Umowa o współpracy gospodarczej między Rządem PRL a Rządem Indii z 25.01.1965 r.;
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii o komunikacji lotniczej z 25.01.1977 r.;
• Umowa o współpracy gospodarczej, przemysłowej i technicznej między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii z 25.01.1977 r.(umowa formalnie nie weszła w życie ale jest stosowana);
• Umowa między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu z 21.06.1989 r.;
• Protokół między Rządem RP a Rządem Republiki Indii o zmianie Umowy między Rządem PRL a Rządem Republiki Indii w sprawie unikania podwójnego opodatkowania i zapobiegania uchylaniu się od opodatkowania w zakresie podatków od dochodu, sporządzonej w Warszawie dnia 21 czerwca 1989 r., podpisana w dniu 29 stycznia 2013 r.
• Umowa między Rządem RP a Rządem Republiki Indii o współpracy w dziedzinie nauki i techniki z 12.01.1993 r.;
• Umowa między Rządem RP a Rządem Republiki Indii o popieraniu i ochronie inwestycji z 07.10.1996 r.;
• Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Indii dotycząca współpracy w dziedzinie obronności z 17.03.2003 r.;
• Umowa między Rządem RP a Rządem Rep. Indii o współpracy gospodarczej z 19.05.2006 r.;
• Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Indii o współpracy w dziedzinie turystyki z 24.09.2009 r.
• Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki Indii o współpracy w dziedzinie zdrowia i medycyny z dnia 24 kwietnia 2009 r.
• Umowa między Rządem RP a Rządem Rep. Indii o koprodukcji audiowizualnej z dnia 4 lipca 2012 r.
• Umowa między MRiRW RP a Ministerstwem Rolnictwa i Dobrostanu Rolników Republiki Indii o współpracy w dziedzinie rolnictwa z 27.04.2017 r.
• Umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Indii z 25.11.2024 r.
• W 2024 r. Polska i Indie podniosły poziom dwustronnych relacji do strategicznego partnerstwa. Strony przyjęły Polsko-Indyjski Plan Działania na lata 2024-2028.

Umowy i porozumienia regulujące kontakty gospodarcze UE-Indie:

● Umowa o partnerstwie i rozwoju z 1994 r. (Cooperation Agreement between the European Union and the Republic of India on Partnership and Development), wprowadzająca KNU. Równocześnie z ww. Umową podpisano Joint Political Statement, które stanowi podstawę instytucjonalną dialogu politycznego UE – Indie.

● Agreement between the European Economic Community and the Republic of India on cane sugar z 1975 roku, określająca kwoty importowe, ceny gwarantowane oraz procedury stosowane przy imporcie cukru trzcinowego na terytorium UE.

● Memorandum of Understanding between the European Community and the Republic of India on arrangements in the area of market access for textile product between the European Union and the Republic of India – Agreed Minutes, które nakładają na eksporterów wyrobów włókienniczych do UE obowiązek uzyskania licencji eksportowych. Od 1 stycznia 2006 roku kwoty importowe nie obowiązują.

● Umowa o współpracy naukowo–technicznej z 23 listopada 2001 roku (Science and Technology Agreement), weszła w życie w 2002 roku, obejmuje współpracę w takich dziedzinach jak: ochrona zdrowia, rolnictwo, zarządzanie surowcami naturalnymi oraz buduje ramy prawne w zakresie ochrony własności intelektualnej. Na podstawie tej umowy naukowcy indyjscy mają prawo dostępu do europejskich programów badawczo-rozwojowych, przy zachowaniu zasady wzajemności.

● W 2002 roku Komisja Europejska przyjęła dokument programowy Country Strategy Paper Towards India 2002-2006., który tworzy ramy dla rozwoju współpracy gospodarczej pomiędzy UE a Indiami w ww. okresie. Główne punkty programu dotyczą współpracy z Indiami w zakresie tworzenia środowiska przyjaznego prowadzeniu działalności gospodarczej, rozwój zarządzania, rozwój nauki i technologii, pomoc w zakresie tworzenia ustawodawstwa gospodarczego, otwarcie na gospodarkę światową, rozwój szkolnictwa, usług medycznych i ochrony środowiska. Na realizację ww. celów UE przeznaczyła 225 mln EUR w okresie 5 lat.

● Umowa o współpracy w sprawach celnych z 28 kwietnia 2004 roku (Customs Cooperation Agreement), ustanawiająca mechanizm wymiany informacji w sprawach celnych, system zapobiegania przemytowi oraz gwarantuje pomoc UE dla Indii w ustanawianiu standardów międzynarodowych, przy stosowaniu przepisów i procedur celnych.​​