Centrum informacji
o konsultacjach

Ewaluacja to proces ciągły, a nie jednorazowe zdarzenie. Umożliwia naukę i doskonalenie metod pracy na wszystkich etapach realizacji projektu, działania lub programu. To kluczowy element zarządzania publicznego, który pozwala tworzyć lepsze prawo i przekłada się na skuteczniejsze działania państwa. Ewaluacja powinna dostarczać rzetelnych i przydatnych informacji, które będą wspierać kolejne planowane aktywności.

Ewaluacji nie należy mylić z kontrolą lub nadzorem. Jej celem nie jest jedynie udowodnienie powodzenia lub braku efektów przedsięwzięcia, ale przede wszystkim udoskonalenie interwencji. Ewaluacja dostarcza decydentom rzetelnych argumentów merytorycznych. Pozwala rezygnować ze zbędnych regulacji i zwiększać skuteczność istniejących.

Wyróżnia się następujące rodzaje ewaluacji:

1. ewaluację ex ante (przed rozpoczęciem realizacji działania polityki);

Celem ewaluacji ex ante jest weryfikacja trafności i spójności przygotowanej do wdrożenia interwencji. Weryfikacja taka przeprowadzana jest w odniesieniu do spodziewanej skuteczności planowanej interwencji.

2. ewaluację bieżącą – on going (w trakcie realizacji polityki);

Ewaluacja on going służy bieżącej i systematycznej ocenie wdrażania interwencji. Pozwala ocenić sprawność i postępy w odniesieniu do założonych celów, aktualnych potrzeb, problemów i wyzwań społeczno-ekonomicznych w danym obszarze. Charakter badań on going zależy od aktualnego etapu wdrażania. Na początku wdrażania badania dotyczą głównie aktualności i trafności interwencji.

3. ewaluację ex post (po zakończeniu realizacji/polityki);

Ewaluacja ex post zazwyczaj realizowana jest po zakończeniu interwencji. Stanowi najpełniejszą formę ewaluacji. Jej zadaniem jest kompleksowa weryfikacja teorii interwencji na podstawie zebranych danych o uzyskanych efektach. Umożliwia podsumowanie rzeczywistych skutków i sprawdzenie czy cele zostały osiągnięte.

Osoby oceniające skuteczność działań korzystają z różnych metod, którymi są m.in.:

1. Analiza dokumentów, istniejących raportów, statystyk i baz danych.
2. Ankiety: pozwalają poznać opinię dużej grupy ludzi w krótkim czasie.
3. Wywiady: rozmowy z ekspertami lub osobami, których program lub ustawa bezpośrednio dotyczy. Pozwalają lepiej zrozumieć ich potrzeby i doświadczenia.
4. Studium przypadku: dokładne opisanie konkretnego, ciekawego przykładu, który najlepiej ilustruje, jak program lub ustawa zadziałały w praktyce.
5. Panele ekspertów: wspólna dyskusja specjalistów z danej dziedziny, którzy pomagają zinterpretować wyniki badań.

W kontekście rządowego procesu legislacyjnego najczęściej mówimy o ewaluacji aktu prawnego, np. projektu ustawy albo projektu polityki rządowej przyjętego w formie uchwały Rady Ministrów.

Według „Wytycznych do przeprowadzania oceny wpływu oraz konsultacji publicznych w ramach rządowego procesu legislacyjnego”, ewaluacja aktu prawnego służy ocenie, czy cele regulacji zostały osiągnięte. Sprawdza także skutki aktu prawnego, w tym skutki niepożądane. Pozwala też ustalić, czy jest możliwa realizacja celów mniejszymi nakładami niż pierwotnie planowano. Jeśli w ramach ewaluacji zostaną zidentyfikowane elementy regulacji, które wymagają poprawy, wyniki tej analizy będą stanowić punkt wyjścia do opracowania oceny skutków regulacji.

Ewaluacja to fundament polityki opartej na dowodach (evidence-based policy). Pozwala państwu uczyć się na własnych doświadczeniach i unikać powtarzania błędów. 

Do analizy efektów przyjętych rozwiązań wykorzystywana jest również Ocena Skutków Regulacji ex-post.