Konsultacje publiczne
Konsultacje publiczne są jednym z filarów działania demokratycznego państwa. Pozwalają rządzącym poznać opinie społeczeństwa na temat proponowanych rozwiązań, a obywatelom i organizacjom społecznym wpływać na kształt projektowanych regulacji.
Konsultacje publiczne są jednym z kluczowych etapów prac nad projektami dokumentów rządowych, wspierają rozwój społeczeństwa obywatelskiego oraz stwarzają możliwość wpływu na działania rządu.
Celem konsultacji publicznych projektu dokumentu rządowego jest zebranie uwag od podmiotów spoza administracji państwowej, w tym w szczególności od obywateli i organizacji społecznych.
Podstawą konsultacji publicznych jest pełen dostęp do informacji i przejrzystość procesu. Ważne jest, aby proces był otwarty i powszechny. To pozwala zainteresowanym interesariuszom na dostęp do projektowanych dokumentów oraz daje możliwość wypowiedzenia się w ważnych dla nich sprawach.
Konsultacje: definicja i ich miejsce w procesie partycypacji obywatelskiej
W obiegu publicznym zamiennie są używane dwa pojęcia konsultacji: publiczne i społeczne. Konsultacje publiczne dotyczą działań administracji rządowej, natomiast konsultacje społeczne prowadzą podmioty takie jak Sejm czy samorządy terytorialne.
Konsultacje publiczne i społeczne to procesy pozyskiwania informacji i opinii. W ich trakcie są prezentowane i komentowane konkretne propozycje działań. Właściwie przeprowadzone konsultacje poprawiają jakość projektowanych rozwiązań, weryfikują założenia dotyczące regulacji oraz pomagają uzyskać większą akceptację społeczną.
Konsultacje publiczne a konsultacje społeczne
Konsultacje publiczne to pojęcie określone w Regulaminie pracy Rady Ministrów i dotyczy konsultacji w ramach rządowego procesu legislacyjnego. Regulamin precyzuje formalne zasady, które obowiązują podmioty prowadzące konsultacje (np. terminy przekazania stanowisk). Konsultacje publiczne są przeprowadzane po wpisaniu projektu dokumentu rządowego do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, ale przed skierowaniem go do rozpatrzenia przez Stały Komitet Rady Ministrów.
Konsultacje publiczne są powszechne i otwarte. Ich uczestnikami mogą być zarówno obywatele jak i organizacje pozarządowe, branżowe czy lokalne społeczności. Mogą oni zgłaszać uwagi do regulacji, a tym samym wpływać na ich kształt.
Konsultacje społeczne są pojęciem szerszym od konsultacji publicznych:
- mogą dotyczyć różnych tematów, np. nowych rozwiązań na poziomie lokalnym;
- mogą być zorganizowane przez dowolne podmioty, które chcą skonsultować dane rozwiązanie. Przykładem są konsultacje władz gminy z mieszkańcami, gdzie organizatorem są władze gminy, a uczestnikami mieszkańcy.
W odróżnieniu od konsultacji publicznych, które są sformalizowane, konsultacje społeczne nie muszą podlegać takim formalnym wymogom.
Ważne! Konsultacje społeczne odnoszą się również do procesu legislacyjnego w Sejmie.
Tutaj sprawdzisz projekty aktualnie konsultowane w Sejmie.
Konsultacje publiczne a opiniowanie
Poza konsultacjami publicznymi, Regulamin pracy Rady Ministrów wyróżnia także opiniowanie projektów aktów normatywnych. Na tym etapie projekty są kierowane do określonych organów i instytucji, których opinie są obligatoryjne lub wymagane odrębnymi przepisami lub ze względu na zakres ich działania.
Jest to część szerszego mechanizmu zgłaszania uwag w rządowym procesie legislacyjnym. Obok opiniowania funkcjonują także uzgodnienia z członkami Rady Ministrów (zwane uzgodnieniami międzyresortowymi) i konsultacje publiczne.
Opinie, podobnie jak uwagi w konsultacjach publicznych, nie mają charakteru wiążącego. Zgłoszone uwagi nie muszą zostać uwzględnione. W odróżnieniu od konsultacji publicznych, opiniowanie to ekspercka lub instytucjonalna ocena projektu. Nie jest to otwarty proces społeczny.
Więcej na temat opiniowania w rządowym procesie legislacyjnym można przeczytać tutaj.
Zachęcamy również do zapoznania się z bazą podmiotów do opiniowania.
Pozycja konsultacji publicznych w strukturze partycypacji społecznej
Partycypację społeczną w tworzeniu prawa i polityk publicznych można przedstawić w trzech etapach.
- Etap pierwszy – informowanie przez rząd o podjętych lub planowanych decyzjach. Jest to jednostronny przekaz bez możliwości wpływu odbiorcy informacji na treść rozwiązań.
- Etap drugi – konsultacje publiczne – zgłaszanie opinii i postulatów w oparciu o pozyskane informacje. W praktyce podmiot, który proponuje nowe rozwiązanie, umożliwia opiniowanie przez m.in. obywateli i organizacje pozarządowe. Konsultacje mają formę niesymetrycznego dialogu. Organizator konsultacji publicznych zachowuje prawo do podejmowania ostatecznej decyzji i ponosi jej konsekwencje.
- Etap trzeci – współdecydowanie przez obywateli i inne podmioty o kształcie rozwiązań prawnych i polityk publicznych (np. referenda). Na tym etapie są podejmowane decyzje wspólnie przez rząd i społeczeństwo.