Centrum informacji
o konsultacjach

OSR ex post jest ostatnim etapem pracy nad daną regulacją, a jednocześnie punktem wyjścia dla kolejnych inicjatyw. Jej rola polega na:

1. Weryfikacji celów: sprawdzeniu, w jakim stopniu zakładane efekty zostały rzeczywiście osiągnięte i czy wystąpiły skutki aktu prawnego, w tym te nieprzewidziane lub niepożądane.
2. Analizie narzędzi: ocenie, czy wybrane środki regulacyjne zadziałały poprawnie.
3. Identyfikacji problemów: zestawieniu barier związanych ze stosowaniem aktu, zgłaszanych np. przez obywateli lub przedsiębiorców.
4. Sformułowaniu rekomendacji: wskazaniu, czy ustawa wymaga nowelizacji, czy też powinna pozostać w niezmienionym kształcie czy możliwa jest realizacja celów mniejszymi nakładami niż pierwotnie planowano.

Zgodnie § 152 Regulaminu pracy Rady Ministrów OSR ex-post przygotowuje minister właściwy w sprawach regulowanych danym aktem normatywnym. Może to zrobić z własnej inicjatywy lub na polecenie:

• Rady Ministrów lub jej organu pomocniczego (np. ZPPR);
• Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców (w przypadku, gdy akt powoduje istotne negatywne skutki gospodarcze lub społeczne, w kontekście podejmowania, wykonywania lub zakończenia działalności gospodarczej);
• Prezesa Rządowego Centrum Legislacji;
• Koordynatora OSR.

Obowiązek sporządzenia OSR ex post może też wynikać z zapisów zawartych we wcześniejszym OSR ex-ante (pkt 12 OSR).

Prezes Rady Ministrów może polecić Koordynatorowi OSR przygotowanie OSR ex post dla wybranego aktu. W takim przypadku minister właściwy dla danego aktu ma obowiązek współpracować z Koordynatorem OSR i udzielać mu wsparcia, w szczególności poprzez udostępnianie informacji, analiz i dokumentów oraz konsultowanie projektów ocen funkcjonowania danego aktu.

Przykładowo w 2024 r. w celu poprawy jakości stanowienia prawa Zespół do spraw Programowania Prac Rządu zainicjował przegląd funkcjonowania ustaw na podstawie analizy OSR ex post. Istotą przeglądu było dokonanie oceny, czy założone w aktach prawnych cele zostały osiągnięte. Pierwszy pakiet aktów normatywnych, dla których sporządzono OSR ex post, został przygotowany m.in. na podstawie propozycji, które wpłynęły po serii spotkań z organizacjami pozarządowymi.

OSR ex post może dotyczyć aktu normatywnego lub jego części.

Minister sporządza projekt oceny, który może (i powinien) poddać konsultacjom z podmiotami reprezentującymi adresatów ustawy oraz wystąpić o opinie ekspertów i innych organów.

Gotowy dokument trafia do Stałego Komitetu Rady Ministrów (SKRM), a następnie może zostać przedstawiony Radzie Ministrów. Koordynator OSR ma prawo wezwać do uzupełnienia oceny, jeśli uzna ją za niewystarczającą.

Ostateczna wersja OSR ex-post musi zostać udostępniona publicznie w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny (RPL).

Ocena skutków regulacji ex post musi obejmować w szczególności:

1. Identyfikację podmiotów objętych działaniem aktu prawnego oraz jego zakresu materialnego.
2. Zwięzłe przedstawienie zamierzonych celów aktu prawnego, wraz z oceną stopnia ich osiągnięcia.
3. Zwięzłe przedstawienie środków służących realizacji celów, wraz z oceną ich skuteczności.
4. Zwięzłe porównanie przewidywanych skutków społeczno‑gospodarczych aktu prawnego z efektami faktycznie zaobserwowanymi w jego grupach adresatów.
5. Podsumowanie problemów wynikających z wdrażania aktu prawnego, w szczególności zgłaszanych przez jego adresatów, wraz ze stanowiskiem ministra właściwego.
6. Wnioski i rekomendacje dotyczące ewentualnej potrzeby podjęcia działań naprawczych, w tym — jeśli zachodzi taka potrzeba — zmiany aktu prawnego.

Na podstawie Regulaminu Pracy Rady Ministrów, Rada Ministrów lub jej organ pomocniczy mogą opracowywać wytyczne dotyczące przygotowania OSR ex ante oraz OSR ex post. Takie wytyczne zostały opublikowane w 2015 r. i opisują zasady przeprowadzania ocen skutków regulacji ex ante, ex post oraz konsultacji publicznych w ramach Rządowego Procesu Legislacyjnego.

Wzór formularza jest wystandaryzowany - zgodnie z przepisami, aktualny wzór formularza Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP) na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.

• Planowanie ex-ante: ewaluację należy zaplanować już na etapie tworzenia projektu ustawy, wyznaczając konkretne, mierzalne i określone w czasie mierniki sukcesu – najlepiej w pkt 12 OSR. Wtedy zebranie danych do oceny wdrożonych działań będzie szybsze i prostsze.
• Stosowanie zasady proporcjonalności: nakład pracy i środków na badanie powinien być dopasowany do wagi regulacji i skali jej oddziaływania.
• Ustalenie „efektu netto”: należy odróżnić skutki samej ustawy od wpływu innych czynników zewnętrznych, np. ogólnej koniunktury gospodarczej.
• Korzystanie z różnorodnych źródeł danych: rzetelna ocena wymaga łączenia metod ilościowych (statystyki, rejestry publiczne) z jakościowymi (wywiady, studia przypadku, opinie z konsultacji).