Wysłuchanie publiczne i obywatelskie
Wysłuchanie publiczne/obywatelskie to spotkanie konsultacyjne, podczas którego osoby zainteresowane danym tematem przedstawiają swoje stanowiska bezpośrednio przed autorami projektu. Rolą organizatorów jest głównie słuchanie, a przebieg spotkania oparty jest na jasno określonych zasadach - m.in. limitach czasu wypowiedzi i procedurze zgłaszania chęci udziału.
To metoda szybka, stosunkowo prosta organizacyjnie i pozwalająca w krótkim czasie zebrać opinie różnych środowisk. W odróżnieniu od pisemnych konsultacji wysłuchanie publiczne/obywatelskie ma określoną procedurę, która gwarantuje:
- jawność – swobodny wstęp zainteresowanych osób i organizacji, obecność mediów, udostępnienie protokołów;
- równość praw – podczas wysłuchania publicznego znany ekspert, polityk oraz zwykły obywatel z ulicy mają te same prawa (np. czas wypowiedzi);
- szczegółowy protokół – dokumentuje przebieg dyskusji oraz zawiera informacje o osobach zabierających głos;
- unormowane zasady prowadzenia wysłuchania publicznego, które wiążą zarówno jego uczestników, jak i organizatorów;
- sformułowanie wniosków – obowiązkiem prowadzącego wysłuchanie publiczne jest krótkie opisanie dyskusji i wynikających z niej wniosków.
Uczestnicy
Uczestnikiem wysłuchania może być każdy, kto zgłosi się zgodnie z zasadami. Liczbę uczestników ogranicza wielkość sali, choć wysłuchanie można również przeprowadzić online (z tłumaczem polskiego język migowego, jeśli to konieczne).
Planowanie zasobów i wyzwania w procesie
Celem wysłuchania jest zebranie opinii.
W rozszerzonym, najbardziej partycypacyjnym wariancie, należy wziąć pod uwagę zabezpieczenie niezbędnych zasobów (tak finansowych jak i osobowych) na:
- działania informacyjne (mailingi, kampanie);
- moderatora;
- wynajem sali (w wersji online tylko spotkanie na platformie);
- materiały drukowane (w wersji online brak kosztów);
- transkrypcję;
- zapewnienie dostępności (np. pętle indukcyjne, tłumacz języka migowego) - w wersji online koszty tylko w zakresie tłumacza języka migowego;
- przerwę kawową (w wersji online brak kosztów);
- graficzne opracowanie podsumowań.
Zastosowanie w procesie legislacyjnym
Wysłuchanie publiczne/obywatelskie sprawdza się na kluczowych etapach tworzenia prawa:
- przed opracowaniem koncepcji (tzw. prekonsultacje) – pozwala na zbadanie realnych potrzeb obywateli;
- po opracowaniu koncepcji (grupy robocze, opiniowanie) - pozwala sprawdzić czy kierunek zmian odpowiada obywatelom;
- po przygotowaniu projektu (opiniowanie, konsultacje) – pozwala na ocena gotowych propozycji i wskazanie ewentualnych poprawek.
Kiedy warto stosować tą metodę?
Przy tematach budzących różnorodne, a czasem sprzeczne interesy. Wysłuchanie pozwala je ujawnić na wczesnym etapie i ewentualnie uniknąć późniejszych konfliktów.
Dodatkowe informacje
W wysłuchaniu może wziąć udział każdy zainteresowany, dlatego warto zadbać o szeroką dystrybucję informacji na temat możliwości zgłoszenia chęci udziału w wysłuchaniu.
Wysłuchanie odwrócone
Alternatywną wersją wysłuchania publicznego/obywatelskiego jest wysłuchanie odwrócone. Przeprowadza się je po przeanalizowaniu zgłoszonych podczas konsultacji i wysłuchania postulatów. Ma ono na celu zaprezentowanie przez autorów projektu zmian wprowadzonych w projekcie jako odpowiedzi na postulaty zgłoszone oraz przedstawienie stanowiska w sprawie tych uwag, które nie znalazły swojego odzwierciedlenia w tekście.
Przykład
Przykładami wysłuchań odwróconych były procesy zorganizowane w ramach konsultacji projektów unijnych – Umowy Partnerstwa (UP) czy Programu Fundusze dla Rozwoju Społecznego (FERS).