Konferencję otworzył Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W wydarzeniu wzięli też udział m.in. Małgorzata Kidawa-Błońska, marszałkini Senatu RP; Tomasz Siemoniak, minister - koordynator służb specjalnych; Marcin Kulasek, minister nauki i szkolnictwa wyższego; Paweł Kowal, poseł na Sejm, przewodniczący sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych oraz Marcin Kuchciński, marszałek województwa warmińsko-mazurskiego.

Warmia i Mazury, choć geograficznie bliskie, miały odmienną historię polityczną i wyznaniową. Skoro po 1945 roku przybywali tu ludzie z różnych stron, to spotkały się tutaj różne doświadczenia i różne pamięci. Wspólnota nie powstała od razu, a różnice nie zniknęły wraz ze zmianą granic. Potrzeba było czasu, aby obcy krajobraz stał się krajobrazem własnym, a odziedziczone lub zastane miejsce prawdziwym domem. W tym procesie ogromną rolę odegrała kultura. Odbudowa regionu nie mogła ograniczać się do naprawy dróg, wznoszenia budynków czy uruchamiania zakładów pracy. Równie ważne było ocalenie świadectw przeszłości, ochrona zabytków, dokumentów i dzieł sztuki. Potrzebowaliśmy ludzi, którzy rozumieli, że bez pamięci trudno zbudować trwałą wspólnotę – powiedział Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, podczas otwarcia konferencji. - Dlatego historia Ziem Zachodnich i Północnych nie jest wyłącznie opowieścią o zmianie granic, lecz o tym, że dom to też odpowiedzialność i szacunek dla przeszłości, nawet wtedy, gdy jest ona trudna i nie zawsze zgodna z naszymi wyobrażeniami. To właśnie znajomość historii pozwala nam lepiej rozumieć własne miejsce i odpowiedzialność za przyszłość regionu - dodał. 

„Rok pierwszy. Spojrzenie po 80 latach”– panele dyskusyjne

W ramach konferencji naukowej odbyły się 3 panele dyskusyjne: 

• „Ziemie Zachodnie i Północne jako fenomen społeczno-kulturowy” – panel poświęcony procesowi integracji ziem Zachodnich i Północnych z resztą Polski w ciągu ostatnich 80 lat oraz kształtowaniu się tożsamości regionalnej ich mieszkańców. Dyskusja objęła znaczenie historycznego dziedzictwa i wpływ zastanej tradycji na rozwój regionów. Uczestnicy rozważali na ile ziemie te tworzą odrębną całość, a na ile stanowią mozaikę różnych regionów. Ważnym tematem był również wkład odzyskanych terenów w najnowszą historię Polski, w tym „Solidarności”. 
• „Odziedziczone i przeobrażone” – poświęcony dziedzictwu materialnemu Ziem Zachodnich i Północnych oraz sposobom, w jakie mieszkańcy przez ostatnie 80 lat odnosili się do zastanej architektury i pamiątek przeszłości. Dyskusja objęła przemiany, adaptację i ochronę tego dziedzictwa, a także jego znaczenie dla historii i tożsamości różnych narodów.
• „Postrzeganie Ziem Zachodnich i Północnych przez ogół Polaków – wnioski z raportu badawczego Instytutu Zachodniego” - poświęcony wynikom ogólnopolskiego badania świadomości historycznej, przeprowadzonego przez Instytut Zachodni w 2025 r. na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski. Punktem wyjścia do dyskusji było pytanie, jak historię Ziem Zachodnich i Północnych postrzegają ich mieszkańcy, a jak mieszkańcy pozostałych regionów Polski, a także jakie znaczenie ma stosunek do historii w budowaniu tożsamości. 

Wystawa „Przemiany. Krajobraz kulturowy Warmii i Mazur 1945-2025”

Wystawa opowiada o przemianach krajobrazu kulturowego Warmii i Mazur na przestrzeni 80 lat. Pokazuje, jak zmieniały się miasta, miasteczka i wsie – od powojennych zniszczeń, przez odbudowę i remonty, po powstawanie nowych budowli.

Narracja ekspozycji opiera się na dwóch kręgach tematycznych. Pierwszy koncentruje się na przestrzeni i materialnym dziedzictwie Warmii i Mazur, które w 1945 roku znalazły się pod polską administracją, ze szczególnym uwzględnieniem zachowanej zabudowy miejskiej i wiejskiej. Drugi dotyczy pamięci i jej materialnych świadectw – pomników, ich usuwania oraz wznoszenia nowych, odzwierciedlających zmieniające się spojrzenie na historię. Dopełnieniem tej opowieści jest ukazanie historycznego kontekstu przemian oraz wydarzeń, które bezpośrednio wpłynęły na kształt dzisiejszego krajobrazu kulturowego Warmii i Mazur.

Punktem wyjścia do tej opowieści są fotografie Jana Bułhaka, który wraz z Mieczysławem Orłowiczem odkrywał Warmię i Mazury w latach 40. XX wieku. Zdjęcia ukazują piękno tego regionu w czasie, gdy naznaczone wojną ziemie pogrążone były jeszcze w chaosie. Aby ukazać skalę zachodzących zmian, fotografie Bułhaka uzupełniono zdjęciami z kolejnych dekad – lat 50., 60. i 70. XX wieku – oraz fotografiami współczesnymi. 

Wystawa „Przemiany. Krajobraz kulturowy Warmii i Mazur 1945-2025” była wcześniej prezentowana w Ełku, Elblągu, Szczytnie, Olsztynie, Warszawie i Malborku.

Dowiedz się więcej

» Odwiedź stronę Instytutu Północnego im. Wojciecha Kętrzyńskiego w Olsztynie: https://ip.olsztyn.pl/aktualnosci
» Świętujemy 80. rocznicę włączenia Ziem Zachodnich i Północnych do Polski