W konferencji uczestniczyły: Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego oraz Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, generalna konserwator zabytków. W konferencji wzięli także udział: marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska, przedstawiciele parlamentu, eksperci oraz reprezentanci instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa.

Konferencję otworzyła Marta Cienkowska, ministra kultury i dziedzictwa narodowego.

Wpis na Listę UNESCO nie jest celem samym w sobie, lecz zobowiązaniem do długofalowej ochrony i odpowiedzialnego zarządzania. Dziedzictwo materialne i niematerialne należy traktować jako dwa uzupełniające się wymiary tej samej pamięci. Dziedzictwo materialne pozwala zobaczyć to, co przetrwało, a niematerialne pomaga zrozumieć znaczenia, wartości, umiejętności i tradycje związane z tymi miejscami – powiedziała ministra Marta Cienkowska podczas konferencji. – Skuteczna ochrona dziedzictwa wymaga odpowiednich rozwiązań prawnych i instytucjonalnych. Rolą państwa jest tworzenie warunków do kontynuowania i rozwijania tradycji, z poszanowaniem różnorodności kulturowej i praw wszystkich wspólnot. Najważniejszym celem polityki ochrony dziedzictwa jest zachowanie go jako żywej części współczesności — tak, abyśmy mogli przekazać je kolejnym pokoleniom – dodała.

Nowe rozwiązania prawne dla ochrony światowego dziedzictwa

Ważnym punktem spotkania była prezentacja założeń przygotowywanej nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które przedstawiła Bożena Żelazowska, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Generalna Konserwator Zabytków.

Ochrona światowego dziedzictwa nie może oznaczać zamrożenia miejsc i wyłączenia ich z życia społecznego. Powinna zapewniać, że rozwój, inwestycje i zmiany będą prowadzone z poszanowaniem wartości, które uzasadniły wpis na Listę światowego dziedzictwa – powiedziała wiceministra Bożena Żelazowska podczas konferencji. – Najważniejszym zadaniem jest znalezienie równowagi między ochroną a rozwojem. Projektowane przepisy mają pomóc tę równowagę osiągnąć poprzez jasne definicje, określone procedury, plany zarządzania i ocenę wpływu przedsięwzięć. Nie wystarczy przygotować dobrej nominacji. Trzeba również zapewnić warunki do zachowania wartości miejsca po jego wpisaniu na Listę światowego dziedzictwa. Celem projektowanych zmian jest zapewnienie, aby miejsca światowego dziedzictwa były chronione nie tylko jako świadectwa przeszłości, lecz także jako żywe i odpowiedzialnie zarządzane elementy współczesnej Polski – dodała.

Obowiązujące przepisy nie tworzą kompleksowego systemu ochrony miejsc wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Projektowana nowelizacja ma uporządkować regulacje i dostosować polskie prawo do zobowiązań wynikających z Konwencji UNESCO z 1972 r.

Proponowane rozwiązania zakładają m.in. wprowadzenie ustawowych definicji miejsca światowego dziedzictwa, jego strefy buforowej oraz wyjątkowej uniwersalnej wartości, która uzasadnia wpis danego obiektu na Listę. Przewidują także ustanowienie obszaru ochrony miejsca światowego dziedzictwa, określenie zasad sporządzania i aktualizacji planów zarządzania oraz uwzględnianie wpływu planowanych inwestycji na wartości, integralność i autentyczność chronionych miejsc. Zmiany mają wzmocnić uwzględnianie wymogów ochrony dziedzictwa w planowaniu przestrzennym i procesach inwestycyjnych. Ich celem nie jest blokowanie rozwoju, lecz zapewnienie, że inwestycje będą realizowane z poszanowaniem wartości chronionych miejsc.

Trzy polskie tradycje na drodze do wpisu na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO

Polska po raz pierwszy uczestniczy w trzech międzynarodowych nominacjach do wpisu na Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO w jednym roku. To szansa na zaprezentowanie bogactwa polskich tradycji oraz podkreślenia ich znaczenia dla tożsamości lokalnych społeczności i międzypokoleniowego przekazu wiedzy. O niematerialnym dziedzictwie kulturowym UNESCO w Polsce i nowych nominacjach mówił ekspert z Departamentu Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Poznaj trzy nominacje:

• Redyk – sezonowy wypas hodowlanych zwierząt gospodarskich. Polska przystąpiła do istniejącego międzynarodowego wpisu, którego liderem jest Rumunia. Tradycja sezonowych wędrówek pasterzy ze stadami, w Polsce głęboko zakorzeniona w kulturze góralskiej, łączy wiedzę o przyrodzie i hodowli zwierząt z obrzędami, rzemiosłem oraz życiem wspólnot lokalnych. Jej przekaz opiera się przede wszystkim na praktyce i doświadczeniu kolejnych pokoleń pasterzy, baców i juhasów.
• Barbórka i tradycje górnicze. To międzynarodowa nominacja przygotowana przez Polskę we współpracy z Austrią i Luksemburgiem. Obchody święta św. Barbary, patronki górników, obejmują uroczystości religijne i świeckie, górnicze parady, orkiestry dęte, pieśni, zwyczaje oraz obrzędy przekazywane w środowiskach górniczych i miejscowościach związanych z przemysłem wydobywczym. Tradycje te podtrzymują pamięć o historii pracy, solidarności i tożsamości społeczności górniczych.
• Obchody Wigilii Bożego Narodzenia na Litwie, w Polsce i Ukrainie. Wspólna nominacja trzech państw przedstawia bogactwo rodzinnych zwyczajów, symboli i obrzędów związanych z wieczerzą wigilijną. Tradycja obejmuje m.in. przygotowanie świątecznego stołu, dzielenie się opłatkiem lub prosforą, potrawy regionalne oraz praktyki religijne i rodzinne. Wspólny wpis podkreśla kulturowe więzi między społecznościami oraz znaczenie tradycji przekazywanych w rodzinach i lokalnych wspólnotach.

Decyzję w sprawie wpisu nominowanych tradycji podejmie Komitet Międzyrządowy ds. Ochrony Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO podczas 21. sesji, która odbędzie się w dniach 30 listopada – 5 grudnia 2026 r. w Xiamen w Chinach.

Polska w Komitecie Światowego Dziedzictwa UNESCO

Działania na rzecz dziedzictwa prowadzone są również na poziomie międzynarodowym. Polska jest członkiem Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO. Podczas wyborów w 2025 r. uzyskała mandat na lata 2025 - 2029. To trzecia kadencja naszego kraju w tym prestiżowym, liczącym 21 państw organie, który decyduje m.in. o wpisach nowych obiektów na Listę Światowego Dziedzictwa i monitoruje stan zachowania miejsc już na niej ujętych.

Polska prowadzi działania pod hasłem „Solidarni w ochronie dziedzictwa”. Priorytety obejmują współpracę międzynarodową i wymianę doświadczeń, ochronę dziedzictwa w czasie konfliktów zbrojnych, rozwój działań na rzecz dziedzictwa przemysłowego, edukację oraz wzmacnianie odporności obiektów na skutki zmian klimatu.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego wspiera także przygotowania kolejnych polskich nominacji na Listę Światowego Dziedzictwa. Wśród rozpatrywanych propozycji znajdują się m.in. Europejskie Młyny Papiernicze, historyczny zespół kopalń węgla kamiennego w Zabrzu, kopalnia ropy naftowej w Bóbrce, Twierdza Srebrna Góra, zespół zabytkowej warzelni soli w Ciechocinku, Żyrardów jako europejskie dziedzictwo przemysłu lniarskiego oraz zabytkowe dziedzictwo przemysłowe Łodzi.

Dowiedz się więcej

» Plecionkarstwo polskie na liście UNESCO

» Modernistyczne Centrum Gdyni wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO