W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.
Powrót

Umiarkowany optymizm, czyli polski rynek czytelnictwa w Światowym Dniu Książki

23.04.2020

Znamy już najnowsze wyniki badań czytelnictwa. Jak wynika z raportu Biblioteki Narodowej wskaźniki czytelnictwa w Polsce są stabilne. W 2019 roku obserwujemy trwałe zatrzymanie spadkowego trendu czytelnictwa w Polsce, a nawet niewielki wzrost deklaracji czytelniczych. W minionym roku 39% Polaków sięgnęło po co najmniej jedną książkę.

fot. Danuta Matloch

 „Wyniki badań są umiarkowanie optymistyczne. Wskaźniki czytelnictwa od kilku lat utrzymują się na podobny poziomie, zostały zahamowane drastyczne spadki. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Biblioteka Narodowa oraz Instytut Książki prowadzą szereg działań na rzecz rozwoju czytelnictwa. Realizujemy m.in. kampanię „Mała książka – wielki człowiek”, w ramach której wyprawki czytelnicze trafiają do rodziców noworodków i przedszkolaków, odbudowujemy tradycję wspólnego, rodzinnego czytania, chcemy, aby dzieci wyrastały w duchu kultury czytelniczej kształtowanej od najmłodszych lat” – mówi minister kultury, prof. Piotr Gliński. Zwraca uwagę na stabilny, choć nadal niewielki odsetek osób, które czytają wiele książek. Minister kultury podkreśla też rolę bibliotek w szerzeniu kultury czytania. „W tym szczególnym dniu dziękuję bibliotekarzom, którzy czuwają nad tym, by każdy Polak miał dostęp do bogatego księgozbioru, zachęcają do obcowania z książką, organizują wydarzenia dla dzieci i młodzieży wprowadzające w świat fantazji, rozbudzające wyobraźnię, a dzisiaj, w dobie ograniczeń w funkcjonowaniu bibliotek, nie ustają w szukaniu sposobów na podtrzymanie kontaktu z czytelnikami, w tym – z najmłodszymi czytelnikami, i oferują im atrakcyjne możliwości spędzenia czasu z literaturą  w sieci” – mówi prof. Gliński.

Wśród książek wymienianych w 2019 roku przez badanych wciąż dominują książki papierowe – publikacje w tej formie wymieniło 98% czytelników, e-booki wskazało 6% czytelników. Słuchanie audiobooków zadeklarowało 3% badanych w całej populacji. Z kolei 6% czytelników łączy czytanie ze słuchaniem – tylu respondentów wymieniło zarówno książki w formie tekstowej (papierowe i e-booki), jak i audiobooki. Potwierdza to obserwacje z wcześniejszych badań Biblioteki Narodowej: e-booki i audiobooki nie konkurują z tradycyjnymi książkami papierowymi, lecz stanowią ich uzupełnienie.

W 2019 roku czytelnicy sięgali często po literaturę kryminalną, sensacyjną, thriller psychologiczny. A wśród klasyki literatury pięknej najczęściej wymienianymi autorami byli Sienkiewicz i Mickiewicz – od początku badań wskazywani w pierwszej dziesiątce. Poczytna stała się nowa noblistka – Olga Tokarczuk.

Czym jeszcze możemy zachęcić dziś Polaków do sięgania po książki?

Stan epidemiczny oraz restrykcje związane z zamykaniem księgarń są uciążliwe dla rynku wydawniczego, pisarzy, tłumaczy. Jednak, jak wynika z badań, z roku na rok czytelnicy coraz chętniej kupują książki, coraz częściej otrzymują je w prezencie. Przy odpowiednim zaangażowaniu księgarń, czas epidemii mógłby stać się czasem powrotu do książki w zaciszu własnego domu.

Częstsze kupowanie książek nie umniejsza roli bibliotek, z których niezmiennie korzysta co czwarty czytelnik. Część czytelników sięga po nowe formy książek – e-booki i audiobooki. W niedługim czasie te formy upowszechniania literatury mogą stanowić wyzwanie dla bibliotek, które zaczęły odpowiadać na potrzeby w tym zakresie.

Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa

Wieloletni program na lata 2016-2020 ma na celu poprawę stanu czytelnictwa w Polsce poprzez wzmacnianie roli bibliotek publicznych, szkolnych i pedagogicznych jako lokalnych ośrodków życia społecznego stanowiących centrum dostępu do kultury i wiedzy. Cel ten realizowany jest przez finansowe wsparcie modernizacji, budowy lub przebudowy placówek bibliotecznych w mniejszych miejscowościach, oraz bieżące uzupełnianie zbiorów bibliotek publicznych i szkolnych o nowości wydawnicze.

Program składa się z 3 priorytetów, które realizuje MKiDN za pośrednictwem Biblioteki Narodowej i Instytutu Książki oraz MEN:

  • Priorytet 1- Zakup nowości wydawniczych do bibliotek publicznych - zwiększenie atrakcyjności oferty bibliotek publicznych poprzez zwiększenie udziału nowości wydawniczych w ich zbiorach, wzrost dostępności książek, czasopism, multimediów, wydawnictw nutowych i kartograficznych w zbiorach bibliotek publicznych. 18 marca 2020 roku minister kultury i dziedzictwa narodowego zatwierdził kryteria i zasady rozdziału dotacji w programie na zakup nowości wydawniczych do bibliotek publicznych w roku 2020, który wynosi 26,5 mln zł i umożliwia zakup przez biblioteki publiczne w Polsce książek oraz bieżących czasopism kulturalnych i społeczno-kulturalnych. W zeszłym roku dzięki dotacji MKiDN i wkładom własnym bibliotek kupiono 3,6 milionów egzemplarzy książek. Trwają również intensywne prace nad programem zakupu książek przez biblioteki publiczne i szkolne w latach 2021-2025.
     
  • Priorytet 2 - Infrastruktura bibliotek 2016–2020 - wzmocnienie potencjału i roli bibliotek publicznych oraz bibliotek publicznych wchodzących w skład innych instytucji kultury, dla których organem założycielskim jest gmina. W ramach priorytetu corocznie ogłaszane są nabory wniosków na zadania związane z remontem, przebudową, rozbudową i budową oraz wyposażeniem  budynków bibliotek. Minimalna kwota dofinansowania wynosi 50 tys. zł, a maksymalna 2 mln zł. Łączny budżet priorytetu, po zwiększeniu w 2018 o 20 mln zł, wyniósł 170 mln zł, zrealizowanych i realizowanych jest w sumie 195 projektów remontowo-modernizacyjnych.
  • Priorytet 3 – Rozwijanie zainteresowań uczniów poprzez promowanie i wspieranie rozwoju czytelnictwa wśród dzieci i młodzieży, w tym zakup nowości wydawniczych - wzmocnienie zainteresowań i aktywności czytelniczej uczniów przez wspieranie organów prowadzących szkoły podstawowe, gimnazja i szkoły ponadgimnazjalne dla dzieci i młodzieży, szkoły artystyczne realizujące kształcenie ogólne, a także szkoły, zespoły szkół i szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych Rzeczypospolitej Polskiej oraz biblioteki pedagogiczne w podejmowaniu przedsięwzięć w obszarze rozwijania zainteresowań uczniów przez promowanie i wspieranie rozwoju czytelnictwa.

    W ramach tego priorytetu Instytut Książki  realizuje m.in. kampanię promującą czytelnictwo pt. Mała książka wielki człowiek, w ramach której na oddziały położnicze w całej Polsce trafiło prawie 700 000 wyprawek czytelniczych dla najmłodszych, a prawie 3000 bibliotek otrzymało ok. 100 000 specjalnie przygotowanych książek dla przedszkolaków. 

Pobierz Stan czytelnictwa w Polsce w 2019 roku. Wstępne wyniki (pdf)

Inne programy MKIDN wspierające czytelnictwo

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego corocznie wspiera również podmioty reprezentujące rynek księgarski poprzez wprowadzony w roku 2017 program Partnerstwo dla Książki, w ramach którego finansowane są zadania realizowane przez księgarnie stacjonarne, będące obok bibliotek jednym z podstawowych miejsc dostępu do książek. Tylko w 2020 roku w programie tym przyznanych zostało 266 dotacji na kwotę niemal 5 mln zł.  Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego prowadzi również program Promocja Czytelnictwa, którego celem jest wspieranie wartościowych form promowania czytelnictwa. W 2020 r. finansowanie w tym programie uzyskało 117 projektów na łączną kwotę 7 mln zł. Wydawcy mogą również korzystać ze wsparcia w ramach programów Literatura oraz Czasopisma. Tylko w tym roku minister kultury przeznaczył 4,15 mln zł na 175 projektów w programie Literatura oraz ponad 5 mln zł na 92 zadania w programie Czasopisma.

Obecnie, w związku z koniecznością zapewnienia w czasie stanu epidemii, za pośrednictwem Internetu, jak najszerszego dostępu do zbiorów bibliotecznych oraz umożliwiających korzystanie z zasobów nauki i kultury, MKiDN przygotowuje projekt nowelizacji Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa poprzez dodanie Priorytetu 4 Udostępnienie publikacji w formatach cyfrowych. Na Priorytet ten zostanie przeznaczone ponad 13 mln zł, z których sfinansowany zostanie zakup licencji do publikacji chronionych majątkowymi prawami autorskimi i udostępnienie ich w sieci w formatach pozwalających na ich wykorzystanie on-line oraz udostępnienie publikacji w formatach pozwalających na korzystanie z nich na czytnikach.

Planowane są również nowe inicjatywy służące dalszemu wsparciu rynku książki, dostępu do niej oraz rozwijaniu czytelnictwa.

Materiały

Stan czytelnictwa w Polsce w 2019 roku. Wstępne wyniki
20200423​_Stan​_czytelnictwa​_w​_Polsce​_w​_2019​_roku​_Wstępne​_wyniki.pdf 0.14MB