Utracone / Odzyskane. Z kolekcji gołuchowskiej
7 lipca - 6 sierpnia 2023 / Kuratorka: Ewa Witkowska / Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Na siódmej wystawie z cyklu „Utracone / Odzyskane” zaprezentowano obiekty pochodzące z przedwojennych zbiorów Ordynacji Czartoryskich w Gołuchowie. Sercem wystawy był dyptyk Mater Dolorosa i Ecce Homo, który na początku 2023 r. po ponad 80 latach powrócił na Zamek w Gołuchowie z Hiszpanii. Centralną postacią na wystawie była Izabela z Czartoryskich Działyńska (1830–1899), córka księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, zwanego „królem polskiej emigracji” i księżnej Anny z Sapiehów. Tradycje kolekcjonerskie Izabela odziedziczyła po przodkach. Jej babka Izabela z Flemingów Czartoryska stworzyła w Puławach kolekcję dzieł sztuki i pamiątek historycznych. W odróżnieniu od swej poprzedniczki Izabela z Czartoryskich Działyńska budowała zbiory w oparciu o wartość artystyczną obiektów, odrzucając ich wymiar emocjonalny i czysto historyczny. Kolekcja Izabeli obejmowała różne dziedziny sztuki, począwszy od zabytków starożytnych: waz greckich, antycznych brązów, złotnictwa, inskrypcji kamiennych, poprzez średniowieczne rzemiosło, emalie limuzyńskie, włoską majolikę, rzeźbę, malarstwo, tapiserie, aż po liczne ryciny i rysunki. W 1883 r. Izabela nabyła dwa obrazy: Mater Dolorosa i Ecce Homo, przypisywane wówczas Rogierowi van der Weydenowi. W trosce o zachowanie niepodzielności kolekcji oraz o powszechną dostępność zbiorów 20 maja 1893 r. Izabela ustanowiła Ordynację Rodziny Książąt Czartoryskich na Gołuchowie. Niestety, kolekcja uległa rozproszeniu i rozgrabieniu w czasie II wojny światowej. W bazie strat wojennych prowadzonej przez resort kultury zarejestrowanych jest ponad 330 obiektów utraconych ze zbiorów gołuchowskich.