Upamiętnienie ofiar zbrodni w Hucie Pieniackiej
28.02.2026
82 lata temu Huta Pieniacka stała się miejscem jednej z największych zbrodni dokonanych na ludności polskiej na Kresach Wschodnich. 28 lutego 1944 r. wieś została spacyfikowana przez ukraińskich żołnierzy z dywizji SS-Galizien oraz współdziałające z nimi formacje. Zamordowano wówczas około 1 000 mieszkańców, a miejscowość została całkowicie zniszczona.
W uroczystych obchodach rocznicy zbrodni w Hucie Pieniackiej, które odbyły się na Placu Piłsudskiego w Warszawie, wziął udział Marek Krawczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Zbrodnia w Hucie Pieniackiej
23 lutego 1944 r. w nocy na obrzeża Huty Pieniackiej wszedł pododdział ukraińskiej dywizji SS-Galizien. Zorganizowani w samoobronnych formacjach chłopi byli przekonani, że to oddział UPA i otworzyli ogień do intruzów, zabijając kilku z nich.
Rano przy zabitych znaleziono dokumenty, na podstawie których ustalono ich przynależność do SS-Galizien. Zdano sobie wówczas sprawę, że należy się spodziewać odwetu ze strony Wehrmachtu. Ponieważ nie było żadnej szansy na wygraną w walce z Niemcami, dowództwo samoobrony zdecydowało, że należy wycofać mężczyzn i młodych chłopców z wioski, ukryć broń i nie stawiać Niemcom żadnego oporu.
Napad na wieś nastąpił 28 lutego 1944 r. nad ranem. Esesmani i Ukraińcy zapędzali Polaków do kościoła. Następnie wyprowadzali grupami liczącymi ok. 20 osób i zamykali w stodołach, które podpalali. W ten sposób zginęło ok. 1 000 osób. Spalono 172 polskie zabudowania. Wieś przestała istnieć – do dziś zachowały się jedynie fragmenty fundamentów dawnego kościoła oraz symboliczne miejsce upamiętnienia.
W 2005 r. Rada Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa wykonała na miejscu mordu upamiętnienie z napisem: „Pamięci spoczywających tu około 1 000 Polaków mieszkańców wsi Huta Pieniacka i okolicznych miejscowości, zamordowanych 28 lutego 1944 roku. Spalona wieś przestała istnieć. Niech spoczywają w pokoju. Rodziny i Rząd Rzeczypospolitej Polskiej 2005”.
Zgoda na ekshumacje w Hucie Pieniackiej
Zgoda na rozpoczęcie poszukiwawczych i ekshumacyjnych w miejscu nieistniejącej dziś wsi Huta Pieniacka – miejscu-symbolu polskiej martyrologii – jest efektem konsekwentnych działań władz Polski i Ukrainy, działalności polsko-ukraińskiej Grupy roboczej ds. godnych pochówków oraz współpracy instytucji odpowiedzialnych za ochronę miejsc pamięci. Ich celem pozostaje przywracanie pamięci o ofiarach oraz realizacja prawa rodzin do godnego pochówku.
Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało zgodę po rozpatrzeniu wniosku z 16 lutego 2026 r. Prace, które mają się rozpocząć wiosną 2026 r., będzie prowadzić wspólna polsko-ukraińska ekspedycja.
Podstawą prowadzonych działań jest Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o ochronie miejsc pamięci i spoczynku ofiar wojny i represji politycznych z 21 marca 1994 r.
W ramach jej realizacji oraz prac polsko-ukraińskiej Grupy roboczej ds. godnych pochówków, strona ukraińska wydała już wcześniej zgody na prowadzenie prac w dawnej wsi Zboiska, a także w Puźnikach, Ostrówkach, Woli Ostrowieckiej oraz miejscowości Ugły.
Dowiedz się więcej