Tlenoterapia Hiperbaryczna

Co to jest tlenoterapia hiperbaryczna?

Jest to leczenie polegające na dostarczeniu do organizmu bardzo dużej ilości tlenu w warunkach zwiększonego ciśnienia. Leczenie odbywa się w komorze hiperbarycznej, w której ciśnienie jest średnio 2,5 krotnie większe niż atmosferyczne. Standardowa terapia polega na codziennym 1,5 – godzinnym pobycie pacjenta w komorze hiperbarycznej (średnio od 15 do 30 zabiegów), w czasie, którego chory oddycha poprzez specjalną maskę czystym tlenem.

Poprzez HBO ilość tlenu w organizmie pacjenta wzrasta nawet kilkunastokrotnie w porównaniu z oddychaniem w warunkach normalnego ciśnienia atmosferycznego. W organizmie człowieka w komorze hiperbarycznej tlen jest przenoszony nie tylko przez hemoglobinę, ale ulega również rozpuszczeniu w osoczu krwi. Efekty działania tlenu dodatkowego są różne; w pewnych medycznych stanach może on ratować życie, w innych stymulować gojenie i naprawę tkanek. Efekt ten jest do osiągnięcia tylko w trakcie wdychania tlenu w komorze ciśnieniowej; wdychanie tlenu w warunkach normalnego ciśnienia jest w porównaniu z tą metodą mało skuteczne.

Fizyczne podstawy zwiększenia ciśnienia tlenu w tkankach opierają się na prawie Henry’ego stanowiącym, że ilość gazu rozpuszczonego jest wprost proporcjonalna do ciśnienia parcjalnego tego gazu. Organizm zaś nie odróżnia tlenu przenoszonego w postaci związanej z hemoglobiną od tlenu rozpuszczonego w osoczu.

Terapia w komorze hiperbarycznej wywiera następujące korzystne działania:

dostarcza zwiększoną ilość tlenu do chorych i niedotlenionych tkanek i narządów,
poprawia krążenie krwi,
wspiera organizm w walce z zakażeniami,
działa bakteriobójczo i bakteriostatycznie,
zmniejsza obrzęki tkanek i utratę płynów,
zmniejsza objętość pęcherzyków gazu,
przyśpiesza eliminację tlenku węgla.

Co to jest tlen hiperbaryczny?

Tlen hiperbaryczny (HBO, ang. Hyperbaric Oxygen) jest to tlen podawany do oddychania w warunkach podwyższonego ciśnienia w tzw. Komorach hiperbarycznych. W normalnych warunkach człowiek oddycha powietrzem atmosferycznym, którego głównymi składnikami są tlen (około 21% objętości) i azot (około 78% objętości). Chcąc zwiększyć dostarczanie tlenu do organizmu można podać do oddychania 100% tlen. Jeżeli i to nie wystarczy, to dalsze zwiększanie ilości tlenu możliwe jest tylko poprzez zwiększenie otaczającego ciśnienia. Służą do tego komory hiperbaryczne, w których wytwarza się ciśnienie 2,5 razy wyższe od atmosferycznego. Połączenie obu tych warunków, czyli oddychania 100% tlenem oraz 2,5-krotnego podwyższenia ciśnienia otaczającego sprawia, że tlen jest dostarczany do organizmu w ilości około 15 razy większej niż w warunkach oddychania powietrzem w ciśnieniu atmosferycznym.

Jak działa tlen hiperbaryczny?

Tlen jest niezbędny do życia wszystkich komórek organizmu, przez drogi oddechowe dostaje się do płuc a następnie przenika do krwi i naczyniami krwionośnymi jest dostarczany do tkanek.

Działanie tlenu hiperbarycznego polega na:

dotlenieniu tkanek,
zwalczaniu infekcji bakteryjnej tkanek miękkich i kości,
stymulacji powstawania nowych drobnych naczyń krwionośnych
regeneracji tkanek uszkodzonych przez promieniowanie (jako skutek uboczny
radioterapii),
eliminacji tlenku węgla,
eliminacji pęcherzyków gazowych w wypadkach nurkowych.

Metoda leczenia tlenem hiperbarycznym

W trakcie leczenia tlenem hiperbarycznym pacjent odbywa serię sesji w komorze hiperbarycznej. Ilość planowanych sesji zależy od rodzaju i zaawansowanie choroby i jest indywidualnie ustalana przez lekarza. Przed rozpoczęciem każdej sesji pacjenci zmieniają strój na bawełniany. Odzież bawełniana jest użyczana przez nasz Ośrodek na czas leczenia. Poza tym udostępnia się też szafki w szatni w celu przechowania rzeczy osobistych. W wielomiejscowej komorze hiperbarycznej każdy pacjent ma wyznaczone stanowisko z indywidualnym układem oddechowym. Komora hiperbaryczna jest to specjalne pomieszczenie, w którym przebywają pacjenci i personel medyczny (pielęgniarka lub lekarz). Komora jest oświetlona, wyposażona w sprzęt do komunikacji głosowej i monitorowanie za pomocą kamer przemysłowych, pozwalające na pełną komunikację głosową i wizualną z otoczeniem. W celu wykonania sesji hiperbarycznej komorę po jej zamknięciu wypełnia się sprężonym powietrzem do ciśnienia 2,5 razy większego niż atmosferyczne. Towarzyszy temu hałas spowodowany napływem powietrza do komory oraz uczucie ciepła, wywołane fizyczną reakcją „ściskania” gazu. Ten proces „napełniania” komory nazywa się sprężaniem i trwa od 10 do 15 minut. Nad bezpieczeństwem pacjentów i prawidłowym przebiegiem sesji w komorze hiperbarycznej, wewnątrz komory czuwa atendent medyczny (pielęgniarka/pielęgniarz albo lekarz). Całym procesem steruje operator przebywający na zewnątrz komory, który

kontroluje parametry pracy (ciśnienie, temperatura, czas, stężenie tlenu) i dba o prawidłowy przebieg sesji. W czasie sesji operator i atendent zachowują stałą łączność głosową i wizualną. Na terenie ośrodka hiperbarycznego zawsze przebywa lekarz, specjalista anestezjologii i intensywnej terapii, który może natychmiast wejść do wnętrza komory przez służący do tego celu przedział, tzw. przedsionek. Po etapie sprężenia następuje etap właściwego leczenia. Polega ono na oddychaniu 100% tlenem, który jest dostarczany przez indywidualny układ oddechowy (maska lub hełm). Standardowa sesja hiperbaryczna trwa około 1,5 godziny; typowo wykonuje się jedną sesję dziennie, w dniach od poniedziałku do piątku, w ilości ustalonej przez lekarza, np. pacjentów z nagłą głuchotą najczęściej kwalifikuje się do odbycia 15 sesji, pacjentów z trudno gojącymi się ranami do 30 sesji, pacjentów z zapaleniem kości – do 60 sesji.

Kwalifikacja do leczenia tlenem hiperbarycznym

Kwalifikacja jest dokonywana przez lekarza pracującego w Ośrodku Terapii Hiperbarycznej na podstawie skierowania od lekarza prowadzącego leczenie. Leczenie odbywa się na podstawie kontraktu z NFZ, więc kosztami leczenia nie obciąża się ani pacjenta, ani lekarza kierującego czy też jednostki kierującej.

Pacjent zgłaszający się do kwalifikacji powinien ze sobą przynieść skierowanie od lekarza na badanie kwalifikacyjne z aktualną datą (na formularzu NFZ) oraz dokumentację medyczną (wszelkie karty informacyjne z dotychczas przebytego leczenia szpitalnego, aktualne badania dodatkowe zależnie od rodzaju schorzenia - bakteriologia, badania RTG płuc lub inne badania obrazowe z opisem, USG dopplerowskie żylne lub tętnicze, ewentualnie audiogram lub spirometrię). Podczas badania kwalifikacyjnego zbierany jest wywiad o przebiegu choroby, badanie pacjenta i wykonanie dokumentacji fotograficznej ewentualnych ran, mającej na celu obiektywizację przebiegu leczenia.

Po zbadaniu i zakwalifikowaniu do leczenia tlenem hiperbarycznym pacjent zostaje poinformowany o:

celu leczenia,
metodzie stosowania tlenu hiperbarycznego,
dacie rozpoczęcia leczenia,
godzinach rozpoczynania sesji HBO i ich łącznej liczbie,
zasadach bezpieczeństwa.

Podczas leczenia HBO całe dotychczas prowadzone leczenie powinno być kontynuowane pod kontrolą lekarza prowadzącego, ale wykonywane w czasie leczenia hiperbarycznego badania powinny być też okazywane lekarzowi w naszym Ośrodku. Podczas leczenia HBO raz w tygodniu wykonywane są badania kontrolne w celu oceny efektywności leczenia. W okresie całego leczenia HBO zawsze istnieje możliwość bezpośredniej rozmowy z lekarzem i pielęgniarką oraz wyjaśnienia wszystkich wątpliwości lub zaistniałych problemów, regularne badania mają również zapewnić prawidłową współpracę personelu medycznego z pacjentami. Dlatego też zawsze prosimy o zgłaszanie wszelkich pytań i problemów, nawet jeżeli wydają się banalne lub nieważne.