Agencja Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa

W ramach Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2023-2027  otrzymanie pełnej wysokości płatności bezpośrednich oraz niektórych płatności obszarowych finansowanych w ramach WPR  jest uzależnione od spełnienia przez beneficjentów podstawowych norm i wymogów związanych m.in. z ochroną środowiska i klimatu, zdrowia publicznego, zdrowia roślin oraz dobrostanu zwierząt. Normy i wymogi te tworzą podstawowy poziom tzw. zielonej architektury WPR zwany warunkowością.

Przepisy dotyczące warunkowości obejmują podstawowe wymogi w zakresie zarządzania (SMR) wynikające z przepisów prawa unijnego oraz normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC), ustanowione na poziomie krajowym zgodnie z  załącznikiem III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115, odnoszące się do następujących obszarów:

1. klimat i środowisko, w tym woda, gleba i różnorodność biologiczna ekosystemów,
2. zdrowie publiczne i zdrowie roślin,
3. dobrostan zwierząt.

Normy dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC) oraz szczegółowe warunki ich stosowania zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2023 r. w sprawie norm oraz szczegółowych warunków ich stosowania (Dz. U. poz. 478 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2649 rolnicy, których obszar kwalifikujący się do płatności zgłoszony we wniosku geoprzestrzennym nie przekracza 10 ha są zwolnieni z kontroli warunkowości oraz kar administracyjnych, o których mowa w art. 84 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2116. Ponadto, zgodnie z powyższym rozporządzeniem rolnicy, których maksymalna powierzchnia gospodarstwa nie przekracza 30 hektarów zadeklarowanych użytków rolnych, są zwolnieni z kontroli i kar administracyjnych w odniesieniu do wymogów normy GAEC 7.

Gospodarstwa prowadzące produkcję ekologiczną i posiadające certyfikat produkcji ekologicznej, wydany zgodnie z przepisami Unii Europejskiej, uznaje się za spełniające normy GAEC 1, GAEC 3, GAEC 4, GAEC 5, GAEC 6 oraz GAEC 7 w odniesieniu do działek ekologicznych oraz działek będących w okresie konwersji na produkcję ekologiczną.

Od roku 2026 zmianie ulega definicja trwałego użytku zielonego (TUZ). Zmiana dotyczy wydłużenia okresu, na podstawie którego klasyfikuje się obszar jako trwały użytek zielony (TUZ) – z pięciu do siedmiu lat. Zmiana definicji nie powoduje automatycznej utraty statusu gruntów zakwalifikowanych do tej pory jako TUZ.

GAEC 1. Utrzymywanie trwałych użytków zielonych (TUZ) w oparciu o stosunek powierzchni TUZ do powierzchni użytków rolnych (UR) na poziomie krajowym

Udział trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych na poziomie krajowym nie może zmniejszyć się o więcej niż 10% w stosunku do wskaźnika referencyjnego z 2018 r. Wskaźnik referencyjny w 2018 r. wynosił 18,34%, natomiast w 2025 r. udział trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych wyniósł 18,07%.

W przypadku zmniejszenia udziału trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych w skali całego kraju o więcej niż 10%, przekształcanie trwałych użytków zielonych jest niedopuszczalne, a rolnicy, którzy przekształcili trwałe użytki zielone, będą zobowiązani do przywrócenia określonej powierzchni tych gruntów w trwałe użytki zielone lub odtworzenia TUZ na innym gruncie. Przywrócenie TUZ będzie musiało nastąpić najpóźniej do dnia 31 maja roku następującego po roku złożenia wniosku o przyznanie pomocy, ale nie później niż do dnia złożenia kolejnego wniosku o przyznanie tej pomocy.

Minister właściwy do spraw rozwoju wsi określi, w drodze rozporządzenia, warunki powodujące powstanie obowiązku przywrócenia trwałych użytków zielonych lub ustanowienia innego obszaru jako trwałych użytków zielonych oraz odsetek powierzchni podlegających przywróceniu lub ustanowieniu, mając na względzie powierzchnię gruntów przekształconych przez rolników z trwałych użytków zielonych oraz konieczność zachowania udziału trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych w skali kraju.

Ze względu na brak przekroczenia dopuszczalnego poziomu spadku udziału trwałych użytków zielonych w powierzchni użytków rolnych w skali kraju, w 2026 r. nie zachodzi konieczność weryfikacji obowiązków związanych z przywracaniem trwałych użytków zielonych.

GAEC 2 - Ochrona torfowisk i terenów podmokłych

Norma obowiązuje od dnia 15 marca 2025 r.

Celem normy jest ochrona torfowisk i obszarów podmokłych użytkowanych rolniczo z jednoczesnym uwzględnieniem prowadzenia działalności rolniczej pozwalającej zakwalifikować te grunty jako użytki rolne.

Kryteria definiujące obszary objęte normą GAEC 2 zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 marca 2025 r. w sprawie torfowisk i obszarów podmokłych objętych normą GAEC2 (Dz.U. z 2025 r. poz. 307).

Do torfowisk i obszarów podmokłych objętych normą GAEC 2, o której mowa w załączniku III do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2115, zalicza się:

1) trwałe użytki zielone,

2) grunty orne

– o zawartości materii organicznej wynoszącej co najmniej 40 % suchej masy gleby w warstwie o miąższości co najmniej 40 cm.

W przypadku trwałych użytków zielonych, objętych normą, rolnik ma obowiązek przestrzegać zakazu:

a) ich przekształcania i zaorywania, z wyłączeniem możliwości wykonania zabiegu renowacji z zastosowaniem płytkiej uprawy gleby i podsiewu nie częściej niż raz na 4 lata,

b) wydobywania z nich torfu,

c) budowy na nich i odnawiania rowów i instalacji drenujących do odwadniania lub odprowadzania wody z terenu;

W przypadku gruntów ornych, objętych normą, rolnik ma obowiązek przestrzegać zakazu:

a) ich zaorywania, z wyłączeniem możliwości płytkiej uprawy gleby do głębokości 15 cm,

b) wydobywania z nich torfu,

c) budowy na nich i odnawiania rowów i instalacji drenujących do odwadniania lub odprowadzania wody z terenu.

Zakaz odnowy rowów i instalacji drenujących do odwadniania lub odprowadzania wody z terenu, nie obejmuje konserwacji.

Dopuszczone są tzw. konserwacje:

• bieżące, tj. koszenie skarp, dna rowów i usuwanie przetamowań oraz
• gruntowne (okresowe, np. nie częściej niż raz na trzy lata): odmulanie rowów, wylotów drenarskich, wycinanie zakrzaczenia z dna rowów, udrażnianie rurociągów drenarskich.

Należy pamiętać, że norma GAEC 2 nie dotyczy rowów i instalacji do nawodnień (podsiąkowych czy zalewowych). W tym przypadku istniejące rowy i zbieracze drenarskie powinny być w pełni funkcjonalne. Jeżeli rolnik nie zgadza się z wyznaczonymi obszarami objętymi normą GAEC 2, może zgłosić rozbieżności do Instytutu Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowego Instytutu Badawczego (IUNG-PIB) lub Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR).

Opis schematu zgłaszania rozbieżności do IUNG-PIB/ARiMR znajduje się na stronie internetowej MRiRW pod linkiem: https://www.gov.pl/web/rolnictwo/mozliwe-dzialania-zwiazane-z-utrzymaniem-rowow-i-urzadzen-melioracyjnych-na-obszarach-objetych-norma-gaec-2

GAEC 3 - Zakaz wypalania gruntów rolnych

Użytków rolnych nie wypala się, z tym, że ze względów związanych ze zdrowiem roślin dopuszcza się punktowe wypalanie roślin, części roślin lub resztek pożniwnych.

Przypadki stwierdzenia wypalania na gruntach rolnych w wyniku zalecenia inspektora Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa mającego na celu niszczenie chorób kwarantannowych roślin, nie będą traktowane jako niespełnienie normy.

GAEC 4 - Ustanowienie stref buforowych wzdłuż cieków wodnych

Nie stosuje się nawozów, innych substancji zawierających związek lub związki azotu wykorzystywanych rolniczo w celu zwiększenia wzrostu roślinności ani środków ochrony roślin na użytkach rolnych położonych w odległości do 3 m od:

• brzegu jezior i innych niż jeziora zbiorników wodnych;
• brzegu cieków naturalnych;
• brzegu rowów z wyłączeniem rowów o szerokości do 5 m liczonej na wysokości górnej krawędzi brzegu rowu;
• brzegu kanałów;
• ujęć wody, jeżeli nie ustanowiono strefy ochronnej;
• pasa nadbrzeżnego.

Definicja nawozów określona w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o nawozach i nawożeniu:

„nawozy” – produkty przeznaczone do dostarczania roślinom składników pokarmowych lub zwiększania żyzności gleb albo zwiększania żyzności stawów rybnych, którymi są nawozy mineralne, nawozy naturalne, nawozy organiczne i nawozy organiczno-mineralne.

GAEC 5 - Zarządzanie orką, przyczyniające się do zmniejszenia ryzyka degradacji i erozji gleby, w tym uwzględnianie nachylenia terenu

Gruntów ornych położonych na stokach o nachyleniu co najmniej 14%:

• nie wykorzystuje się pod uprawę roślin wymagających utrzymywania redlin wzdłuż stoku;
• nie utrzymuje się jako ugoru czarnego co najmniej od dnia 1 listopada danego roku do dnia 15 lutego kolejnego roku.

Na gruntach ornych położonych na stokach o nachyleniu co najmniej 14% wykorzystywanych pod uprawę roślin wieloletnich oraz na plantacjach drzew owocowych położonych na takich stokach utrzymuje się w międzyrzędziach okrywę roślinną lub ściółkę.

GAEC 6 – Minimalna pokrywa glebowa w najbardziej newralgicznych okresach

Okrywę ochronną gleby utrzymuje się:

• na powierzchni stanowiącej co najmniej 80% gruntów ornych wchodzących w skład gospodarstwa – co najmniej od dnia zbioru uprawy w plonie głównym w którym dokonano do dnia 15 października roku, zbioru tej uprawy w plonie głównym;
• w międzyrzędziach na plantacjach drzew owocowych – co najmniej od dnia 1 listopada danego roku do dnia 15 lutego kolejnego roku.

Warunek utrzymania na powierzchni stanowiącej co najmniej 80 % gruntów ornych wchodzących w skład gospodarstwa okrywy ochronnej gleby uznaje się za spełniony również wtedy, gdy rolnik nie dłużej niż przez 4 tygodnie w okresie od dnia zbioru uprawy w plonie głównym do dnia 15 października roku, w którym dokonano zbioru tej uprawy nie utrzymuje okrywy ochronnej gleby na powierzchni gruntów ornych ze względu na wysiew na tej powierzchni roślin ozimych lub międzyplonów.

Za spełnienie wymogów normy uznaje się m.in.: okrywę roślinną, uprawy ozime, trawy na gruntach ornych, międzyplony ozime i ścierniskowe, wsiewki, rośliny bobowate drobnonasienne oraz ich mieszanki z trawami, pozostawienie ścierniska, grunty pokryte resztkami pożniwnymi, samosiewami zebranej uprawy lub mulczem, a także ugorem zielonym.

GAEC 7 - Zmianowanie i dywersyfikacja upraw na gruntach ornych

1. W przypadku gdy grunty orne w gospodarstwie obejmują powierzchnię powyżej 10 ha, na tych gruntach uprawy prowadzi się w taki sposób, aby na powierzchni:

• co najmniej 40% gruntów ornych była prowadzona inna uprawa w plonie głównym niż uprawa prowadzona w tym plonie w roku poprzednim;
• wszystkich gruntów ornych taka sama uprawa w plonie głównym nie była prowadzona dłużej niż 3 lata, przy czym przy ustaleniu spełnienia tego warunku bierze się pod uwagę uprawę w plonie głównym prowadzoną nie wcześniej niż w 2023 r.

2. Warunek określony w pkt. 1 uznaje się za spełniony również wtedy, gdy:

1. rolnik:

• prowadzi na formularzu opracowanym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa i udostępnionym na jej stronie internetowej rejestr zabiegów agrotechnicznych, który zawiera numer działki referencyjnej, oznaczenie działki rolnej, powierzchnię i rodzaj uprawy, datę i rodzaj wykonanych zabiegów agrotechnicznych, datę zbioru uprawy w plonie głównym oraz informacje niezbędne do potwierdzenia wykonania czynności,
• posiada dokumenty w postaci papierowej lub elektronicznej zawierające informacje wskazane powyżej dla rejestru zabiegów agrotechnicznych.

• przechowywane przez okres niezbędny do ustalenia spełnienia tego warunku.

2. na danej powierzchni:

• w uprawę w plonie głównym zostanie wprowadzona wsiewka i ta wsiewka będzie utrzymywana co najmniej do wysiewu kolejnej uprawy w plonie głównym lub co najmniej przez 8 tygodni od dnia zbioru uprawy w plonie głównym wskazanego w rejestrze lub w innych dokumentach lub
• po zbiorze uprawy w plonie głównym zostanie wprowadzony:

• międzyplon ozimy utworzony przez wysiew co najmniej jednego gatunku roślin, który tworzy okrywę roślinną co najmniej od dnia 1 listopada danego roku do dnia 15 lutego kolejnego roku, przy czym po dniu 15 listopada dopuszcza się mulczowanie tych międzyplonów, lub
• międzyplon ścierniskowy utworzony przez wysiew co najmniej jednego gatunku roślin w okresie od dnia 1 lipca do dnia 20 sierpnia, utrzymywany co najmniej do dnia 15 października lub co najmniej przez 8 tygodni od dnia wysiewu wskazanego w rejestrze lub w innych dokumentach.

3. Warunków określonych w pkt 1 nie stosuje się w odniesieniu do gruntów ugorowanych oraz do następujących upraw w plonie głównym:

• roślin bobowatych;
• traw lub innych zielnych roślin pastewnych;
• mieszanek roślin bobowatych drobnonasiennych z trawami;
• upraw wieloletnich;
• plantacji nasiennych kukurydzy.

4. W przypadku gdy warunek określony w pkt. 1 nie został spełniony, a grunty orne w gospodarstwie obejmują powierzchnię:

• powyżej 10 ha i nie więcej niż 30 ha, na tych gruntach prowadzi się co najmniej dwie różne uprawy, przy czym uprawa o największej powierzchni nie może zajmować więcej niż 75 % gruntów ornych;
• powyżej 30 ha, na tych gruntach prowadzi się co najmniej trzy różne uprawy, przy czym uprawa o największej powierzchni nie może zajmować więcej niż 75 % gruntów ornych, a dwie uprawy o największej powierzchni nie mogą łącznie zajmować więcej niż 95 % gruntów ornych.

5. Do celów spełnienia warunków określonych w pkt 1 i 4 za uprawę uznaje się:

• rodzaj roślin;
• formę jarą i ozimą tego samego rodzaju roślin;
• gatunek roślin z rodzin:

1. kapustowatych (Brassicaceae),
2. psiankowatych (Solanaceae),
3. dyniowatych (Cucurbitaceae);

• grunt ugorowany;
• trawy lub inne zielne rośliny pastewne

6.  Warunków określonych w pkt 1 i 4 nie stosuje się w odniesieniu do rolnika, w którego gospodarstwie więcej niż 75% powierzchni:

• gruntów ornych jest:

1. wykorzystywanych do produkcji traw lub innych zielnych roślin pastewnych lub
2. ugorowanych lub
3. wykorzystywanych do uprawy roślin bobowatych lub

• użytków rolnych: 

1. stanowią trwałe użytki zielone lub
2. jest wykorzystywanych do produkcji traw lub innych zielnych roślin pastewnych.

7. Na obszarze, na którym jednocześnie prowadzi się co najmniej dwie uprawy w oddzielnych rzędach, każdą z tych uprawę uznaje się za oddzielną, jeżeli pokrywa ona co najmniej 25% tego obszaru, przy czym powierzchnię obszaru pokrytego oddzielnymi uprawami oblicza się, dzieląc powierzchnię tego obszaru przez liczbę upraw pokrywających co najmniej 25% tego obszaru, niezależnie od udziału danej uprawy na tym obszarze.
8. Obszary, na których w uprawę w plonie głównym wsiewa się drugą uprawę, uznaje się za obszary zajęte jedynie pod uprawę w plonie głównym.
9. Obszary, na których wysiewa się mieszankę nasion, uznaje się za oddzielne uprawy, jeżeli można ustalić, że gatunki roślin z różnych mieszanek nasion różnią się od siebie, a te różne mieszanki nasion nie są stosowane do uprawy traw lub innych zielnych roślin pastewnych.
10. Obszary, na których obok siebie są prowadzone odrębne uprawy, a każda z tych upraw zajmuje obszar o powierzchni mniejszej niż 0,1 ha, uznaje się za obszary objęte jedną uprawą.

Od 2026 r. taka sama uprawa w plonie głównym na tej samej powierzchni w ramach całego gospodarstwa nie może się powtórzyć po raz czwarty.

Rolnicy, których maksymalna wielkość gospodarstwa nie przekracza 30 hektarów użytków rolnych są zwolnieni z kontroli wymogów GAEC 7 dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska, określonych w załączniku III do rozporządzenia (UE) 2021/2115.

GAEC 8 Zachowanie elementów krajobrazu oraz zakaz ścinania żywopłotów i drzew podczas okresu lęgowego ptaków oraz okresu wychowu młodych

Na użytkach rolnych będących w posiadaniu rolnika:

• nie niszczy się następujących elementów krajobrazu:

1. drzew będących pomnikami przyrody, objętych ochroną na podstawie przepisów o ochronie przyrody,
2. rowów, których szerokość nie przekracza 2 m,
3. oczek wodnych w rozumieniu art. 4 pkt 10 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 82) o powierzchni mniejszej niż 100 m²;

• nie przycina się drzew i żywopłotów w okresie od dnia 15 kwietnia do dnia 31 lipca, z wyłączeniem:

1. wierzb,
2. drzew owocowych,
3. gatunków drzew, których uprawa stanowi zagajnik o krótkiej rotacji.

GAEC 9 Zakaz przekształcania lub zaorywania TUZ wyznaczonych jako cenne na obszarach NATURA 2000

Trwałych użytków zielonych wrażliwych pod względem środowiskowym, objętych normą GAEC 9 i obszarów ponownie przekształconych w trwały użytek zielony nie przekształca się i nie zaoruje.

Rolnik, który wbrew zakazowi przekształcił lub zaorał trwałe użytki zielone położone na obszarach Natura 2000 objęte normą, jest obowiązany do ponownego przekształcenia tego obszaru w trwały użytek zielony, nie później niż do dnia 31 maja roku następującego po roku złożenia wniosku o przyznanie pomocy, ale nie później niż do dnia złożenia kolejnego wniosku o przyznanie tej pomocy.