Opiniowanie
Opiniowanie jest etapem rządowej procedury legislacyjnej, który najczęściej toczy się równolegle do konsultacji publicznych i uzgodnień. Projekt aktu prawnego może zostać skierowany do opiniowania (analogicznie jak ma to miejsce w przypadku uzgodnień i konsultacji publicznych) dopiero po uzyskaniu formalnego wpisu do Wykazu prac legislacyjnych Rady Ministrów.
Czym jest opiniowanie i czym różni się od konsultacji publicznych?
Procedura rządowa wyraźnie rozróżnia dwa pojęcia partycypacyjne:
- Konsultacje publiczne mają charakter otwarty i powszechny – są skierowane do wszystkich obywateli, organizacji społecznych oraz przedsiębiorców, którzy chcą wyrazić swoje zdanie.
- Opiniowanie polega na formalnym przekazaniu projektu aktu prawnego do konkretnych, wyspecjalizowanych instytucji oraz organów. Obowiązek zasięgnięcia ich opinii wynika bezpośrednio z odrębnych przepisów ustawowych lub z faktu, że projektowana regulacja dotyczy sfery ich oficjalnej działalności.
Nie ma z góry określonej, zamkniętej listy podmiotów, z którymi należy opiniować projekty. Regulamin pracy RM definiuje je jako organy administracji rządowej lub inne organy i instytucje państwowe, których zakresu działania dotyczy projekt i posiadają one prawo opiniowania projektów na podstawie odrębnych przepisów.
W zależności od tematyki projektu organ przygotowujący projekt przekazuje go do zaopiniowania odpowiednim podmiotom:
- Instytucje państwowe i organy administracji: m.in. Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK) oraz inne organy administracji rządowej lub państwowej, których dotyczy projekt (np. Prezes UODO, Prezes ULC).
- Komisje wspólne: np. Komisja Wspólna Rządu i Samorządu Terytorialnego, komisje wspólne rządu z przedstawicielami kościołów czy mniejszości narodowych i etnicznych.
- Partnerzy społeczni i samorządy zawodowe, gospodarcze: reprezentatywne związki zawodowe, organizacje pracodawców, Rada Dialogu Społecznego, a także samorządy zawodów zaufania publicznego (np. radcowie prawni, lekarze).
- Wyspecjalizowane jednostki i rzecznicy: np. Główny Inspektor Pracy, Polska Akademia Nauk (PAN), Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców.
- Instytucje Unii Europejskiej: w sytuacjach określonych w prawie unijnym projekt przedstawia się organom unijnym (np. Europejskiemu Bankowi Centralnemu) w celu uzyskania opinii lub dokonania powiadomienia.
- Gremia doradcze i eksperckie: projekty o szczególnie istotnych skutkach prawnych lub gospodarczych kieruje się do Rady Legislacyjnej przy Prezesie Rady Ministrów lub właściwych komisji kodyfikacyjnych
Jaki jest termin na opiniowanie projektu?
Podmiot, który przekazuje projekt do opiniowania, wskazuje termin na zajęcie stanowiska. Projektodawca może uznać, że nieprzedstawienie stanowiska w określonym czasie jest akceptacją projektu. Ma to miejsce, jeżeli skutki nieprzedstawiania stanowiska nie wynikają z odrębnych przepisów.
Termin na zajęcie stanowiska w ramach opiniowania wynosi:
- 21 dni - dla projektu ustawy;
- 14 dni - dla projektu aktu normatywnego RM;
- 10 dni - w przypadku projektu rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, rozporządzenia ministra albo zarządzenia PRM;
- 7 dni - w przypadku projektu innego dokumentu rządowego np. strategii, programu, sprawozdania.
Niektóre podmioty mają inne terminy na zajęcie stanowiska na podstawie odrębnych przepisów. Jest tak np. w przypadku reprezentatywnych związków zawodowych, które mają na to co do zasady przynajmniej 30 dni.
Należy pamiętać, że informacje o zakresie opiniowania przedstawia się w Ocenie Skutków Regulacji (OSR). Trzeba także zawrzeć w niej informacje o zasięgnięciu opinii określonych podmiotów, jeśli wynika to z odrębnych przepisów. Koordynator Oceny Skutków Regulacji oceniając OSR, weryfikuje informacje dotyczące opiniowania projektu.
Kiedy organizuje się konferencją uzgodnieniową?
Projektodawca może zorganizować konferencję uzgodnieniową, której celem jest właściwe prowadzenie opiniowania projektu. Dzieje się tak w szczególności w przypadku zgłoszenia licznych uwag do projektu.
Na konferencję uzgodnieniową trzeba zaprosić przedstawicieli podmiotów, które zgłosiły uwagi do projektu m.in. w ramach opiniowania. Organ wnioskujący nie później niż na 7 dni przed dniem tej konferencji przedstawia zestawienie zgłoszonych uwag zawierające stanowisko wobec nich. W dokumencie wskazuje co najmniej na ich uwzględnienie, nieuwzględnienie albo konieczność wyjaśnienia.
Podmioty, które zgłosiły uwagi mają obowiązek wziąć udział w konferencji uzgodnieniowej. Brak uczestnictwa w niej może zostać uznane za odstąpienie od przedstawienia uwag.
Co się dzieje z dokumentem po jego zaopiniowaniu?
Po zakończeniu procesu opiniowania, a także konsultacji publicznych i uzgodnień, dokonywane są zmiany w dokumentacji. Jeśli zmiany te są istotne, wskazane jest, aby dokument rządowy został ponownie przekazany do podmiotów, które go wcześniej opiniowały.
Organ wnioskujący jest zobowiązany do odniesienia się do stanowisk, które otrzymał, w tym opinii Rady Legislacyjnej. To organ rozstrzyga w sprawie uwag zgłoszonych w ramach procesu opiniowania projektu dokumentu rządowego (nie ma obowiązku ich przyjęcia, ale ma obowiązek odniesienia się do nich).
Do niego należy sporządzenie odrębnego zestawienia uwag zgłoszonych podczas opiniowania. Informacje o wynikach opiniowania zawiera się w raporcie z konsultacji. W omówieniu należy wskazać podmioty, którym przekazano projekt do zaopiniowania oraz podmioty, które z własnej inicjatywy przedstawiły swoje stanowisko lub opinie.
Aby projekt został rozpatrzony przez Stały Komitet Rady Ministrów (SKRM) powinien zostać uprzednio zaopiniowany. Przewodniczący SKRM może zwrócić projekt organowi wnioskującemu, jeśli proces ten nie został przeprowadzony lub był przeprowadzony nieprawidłowo. Wówczas Przewodniczący SKRM może m.in. zobowiązać wnioskodawcę do ponownego przeprowadzenia opiniowania. Również Rada Ministrów może zwrócić projekt do zasięgnięcia opinii.
Co podlega publikacji w BIP RCL?
Wnioskodawca ma obowiązek publicznego udostępniania projektów ustaw i rozporządzeń na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji w Biuletynie Informacji Publicznej, w serwisie Rządowy Proces Legislacyjny (RPL). Dotyczy to również stanowisk, otrzymanych w toku opiniowania.
Komu przekazać projekt w ramach opiniowania na podstawie przepisów odrębnych?
Część podmiotów, do których, zgodnie z Regulaminem pracy RM, należy kierować projekty do opiniowania, została wymieniona w powyższym tekście.
Katalog podmiotów, do których można przekazać projekt na podstawie odrębnych przepisów, znajduje się w bazie podmiotów do opiniowania.