W 2026 roku sfinansowaliśmy opiekę nad 54 cmentarzami i kwaterami wojennymi oraz udzieliliśmy wsparcia dla 10 projektów dotyczących konserwacji i renowacji grobów wojennych. We współpracy z Instytutem POLONIKA dofinansowaliśmy również 29 projektów chroniących polskie dziedzictwo kulturowe za granicą.

Poszukiwanie nieoznaczonych miejsc spoczynku poległych i pomordowanych oraz ich ekshumacje

Szczególne miejsce w działaniach na rzecz zachowania pamięci o naszych rodakach zajmuje Ukraina, gdzie wciąż znajdują się nieodkryte miejsca pochówku polskich ofiar konfliktów i zbrodni XX wieku. Dzięki pracy Grupy Roboczej ds. godnych pochówków, działającej pod auspicjami ministerstw kultury Polski i Ukrainy, udało się wznowić proces wydawania zezwoleń na prowadzenie prac poszukiwawczych oraz ekshumacji. Rezultatem tego była pierwsza od dziesięciu lat ekshumacja ofiar Zbrodni Wołyńskiej, przeprowadzona w Puźnikach wiosną 2025 roku. Wydobyte zostały szczątki 43 osób, zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów, które uroczyście pogrzebano na miejscowym cmentarzu. Dzięki pracy specjalistów z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego udało się zidentyfikować 8 osób. Uroczystość wręczenia not identyfikacyjnych odbyła się 13 lipca 2026 roku w siedzibie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

» Dowiedz się więcej: https://www.gov.pl/web/kultura/przywracamy-imiona-i-nazwiska-ofiarom-zbrodni-wolynskiej

30 sierpnia br. zorganizowano uroczysty pogrzeb 55 osób odnalezionych w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej dzięki pracy zespołu Instytutu Pamięci Narodowej. W planach resortu kultury są dalsze poszukiwania, a w przypadku odnalezienia mogił – ekshumacje, identyfikacje oraz ponowne pochówki.

» Dowiedz się więcej: https://www.gov.pl/web/kultura/pogrzeb-ofiar-zbrodni-wolynskiej-w-ostrowkach-i-woli-ostrowieckiej

W Niemczech na terenie poligonu wojskowego Altengrabow (Saksonia-Anhalt) ekspedycja zorganizowana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odnalazła zaginiony cmentarz jeniecki Stalagu XI A. Spoczywa na nim 119 Polaków – jeńców z kampanii wrześniowej 1939 r. oraz powstańców warszawskich. Odnalezienie cmentarza zostało poprzedzone kwerendami w polskich i zagranicznych archiwach. Kolejnym planowanym przez resort kultury etapem będzie przeprowadzenie ekshumacji oraz zapewnienie żołnierzom godnego pochówku.

» Dowiedz się więcej: https://www.gov.pl/web/kultura/zaginiony-cmentarz-jeniecki-stalagu-xi-a-odnaleziony-w-niemieckim-altengrabow

Dbałość o stan cmentarzy wojennych za granicą

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego troszczy się także o zlokalizowane w różnych częściach świata polskie cmentarze wojenne. W 2026 roku sfinansowaliśmy całoroczną opiekę nad 54 polskimi cmentarzami i kwaterami wojennymi.

27 obiektów znajduje się na Ukrainie. Są to m.in. Cmentarz Orląt we Lwowie, cmentarze Legionów Polskich, żołnierzy Wojska Polskiego z wojny polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej 1939 r. oraz mogiły polskiej inteligencji w Czarnym Lesie koło Iwano-Frankiwska.

Stałą opieką otoczonych jest także 15 miejsc spoczynku żołnierzy Wojska Polskiego poległych w 1919 roku na Łotwie, które w poprzednich latach zostały wyremontowane ze środków Ministerstwa.

Od wielu lat stałe prace porządkowe są realizowane na obiektach w Azji Centralnej i Bliskim Wschodzie, gdzie spoczywają żołnierze Armii Andersa i cywilna ludność deportowana do ZSRR. Są wśród nich 22 polskie cmentarze wojenne w Kazachstanie, Kirgistanie i Uzbekistanie, a także pięć nekropolii w Iranie, dwie w Izraelu i jedna w Libanie.

Resort kultury sprawuje również opiekę nad trzema polskimi cmentarzami wojennymi we Włoszech (na Monte Cassino, w Loreto i Bolonii), na których spoczywają żołnierze 2 Korpusu Polskiego. Dbamy także o kwaterę w Santa Maria Capua Vetere koło Neapolu, w której spoczywają ochotnicy zmarli podczas formowania oddziałów polskich, włączonych później w skład Błękitnej Armii gen. J. Hallera.

Konserwacja i renowacja grobów wojennych

Niektóre miejsca pamięci wymagają napraw i remontów, a niekiedy też prac odtworzeniowych. Dlatego w ramach Programu Ministra „Miejsca pamięci narodowej za granicą” w 2026 roku wsparliśmy realizację 10 projektów na łączną kwotę 5 mln zł.

Na terenie Ukrainy renowacji poddano 6 miejsc pochówku żołnierzy poległych w latach 1918-1920. Są to kwatery i mogiły zbiorowe w Brodach, Klewaniu, Komarnie, Rohatyniu, Zbarażu i Żółkwi.

Na Litwie z funduszy programu prowadzony jest remont mogił żołnierzy Armii Krajowej i cywilnych ofiar II wojny światowej, znajdujących się w 11 miejscach w Wilnie i okolicy, w tym na Polskim Cmentarzu Wojennym na Starej Rossie.

We Włoszech sfinansowaliśmy prace naprawcze przy bramie na cmentarz wojenny w Loreto oraz remont odwodnienia wybranych kwater.

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego finansuje także prace konserwatorsko-odtworzeniowe w Abercorn (dziś Mbala) w Zambii na cmentarzu polskich uchodźców cywilnych ewakuowanych z ZSRR w 1942 r. Prace te obejmują także konserwację pomnika Orła Białego znajdującego się na terenie byłego polskiego osiedla w Mbala. Ich zakończenie planowane jest w listopadzie br.

» Dowiedz się więcej o Programie Ministra „Miejsca pamięci narodowej za granicą”: https://www.gov.pl/web/kultura/miejsca-pamieci-narodowej-za-granica-2026

Działania Instytutu POLONIKA

Środki Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przekazywane są również na konserwację i renowację zabytkowych nekropolii, kwater cmentarnych i obiektów sztuki sepulkralnej poza granicami Polski, które nie są związane z polskim czynem zbrojnym. Opieką otacza je Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”.

W 2026 roku ze środków Programu Ministra „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą” oraz programu własnego Instytutu „Polskie dziedzictwo kulturowe za granicą – wolontariat” realizowanych jest 29 projektów dotyczących inwentaryzacji, dokumentacji i konserwacji cennych dzieł sztuki cmentarnej. Prace wykonywane są w Brazylii, Czechach, Litwie, Łotwie, Niemczech, Mołdawii, Rumunii, Ukrainie i Wielkiej Brytanii. Ich łączny budżet wynosi ponad 2,3 mln zł.

» Dowiedz się więcej o Programie Ministra „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą”: https://www.gov.pl/web/kultura/ochrona-dziedzictwa-kulturowego-za-granica-2026

» Odwiedź stronę Instytutu POLONIKA: https://polonika.pl/