Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Bydgoszczy

Powrót do szkoły bez stresu – zadbajmy o zdrowie psychiczne dzieci
 

Koniec wakacji to dla dzieci i młodzieży czas wielu zmian. Powrót do szkolnej rutyny oznacza wcześniejsze wstawanie, obowiązki, naukę, sprawdziany, kontakty z rówieśnikami i konieczność ponownego odnalezienia się w codziennym rytmie. Dla jednych uczniów jest to czas radosnego oczekiwania na spotkanie z kolegami i koleżankami, dla innych może wiązać się z napięciem, niepewnością lub obawą przed nowymi wyzwaniami.
Dlatego przygotowując dziecko do rozpoczęcia roku szkolnego, warto zadbać nie tylko o wyprawkę czy podręczniki, ale również o jego dobrostan psychiczny.

Powrót do rutyny – krok po kroku
Po wakacjach powrót do regularnego rytmu dnia może wymagać czasu. Warto kilka dni przed rozpoczęciem roku szkolnego stopniowo wracać do godzin, w których dziecko będzie wstawało i kładło się spać w czasie roku szkolnego.
Odpowiednia ilość snu ma znaczenie dla zdrowia, koncentracji, pamięci i samopoczucia. Równie ważne są regularne posiłki, aktywność fizyczna i czas przeznaczony na odpoczynek.
Nie należy jednak oczekiwać, że dziecko z dnia na dzień całkowicie przestawi się na szkolny tryb życia. Spokojne i stopniowe wprowadzanie rutyny może ułatwić adaptację.

Rozmawiajmy o emocjach
Dziecko może odczuwać jednocześnie wiele emocji – radość, ciekawość, ale również stres czy niepokój. Warto zapytać:
„Jak się czujesz przed rozpoczęciem szkoły?”
„Na co najbardziej czekasz?”
„Czy jest coś, czego się obawiasz?”
Najważniejsze jest uważne słuchanie. Nie każdą trudność trzeba od razu rozwiązywać. Czasami dziecko przede wszystkim potrzebuje poczucia, że jego emocje są ważne i że może o nich swobodnie powiedzieć.
Warto unikać komunikatów takich jak: „Nie ma się czego bać”, „Inni mają gorzej” czy „Musisz sobie poradzić”. Zamiast tego można powiedzieć: „Rozumiem, że możesz się tym martwić. Porozmawiajmy o tym i zastanówmy się, co możemy zrobić.”

Nie stawiajmy ocen ponad samopoczucie
Presja związana z wynikami w nauce może być dla części uczniów źródłem silnego napięcia. Badania WHO/Europe wskazują na wzrost odczuwanej presji szkolnej wśród młodzieży, przy jednoczesnym spadku deklarowanego wsparcia ze strony rodziny i rówieśników.
Dlatego warto przypominać dziecku, że ocena nie określa jego wartości. Ważne są również wysiłek, systematyczność, rozwijanie zainteresowań, relacje z innymi i umiejętność radzenia sobie z trudnościami.
Rodzic może pomóc dziecku, wspólnie ustalając realistyczne cele i plan dnia, zamiast wywierać presję na osiąganie wyłącznie najlepszych wyników.

Relacje z rówieśnikami mają znaczenie
Szkoła to nie tylko nauka. To również miejsce, w którym dzieci budują relacje, uczą się współpracy i radzenia sobie w sytuacjach społecznych.
Jeżeli dziecko mówi o samotności, odrzuceniu, konfliktach lub przemocy rówieśniczej, jego słów nie należy bagatelizować. Problemy w relacjach, w tym bullying, mogą negatywnie wpływać na rozwój emocjonalny i zdrowie psychiczne młodych osób. WHO zwraca uwagę, że wspierające środowisko rodzinne i szkolne jest jednym z ważnych czynników chroniących zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży.

Telefon i media społecznościowe – znajdźmy równowagę
Przed rozpoczęciem szkoły warto również uporządkować zasady korzystania ze smartfona, Internetu i mediów społecznościowych.
Pomocne może być ustalenie z dzieckiem:
- kiedy korzystamy z telefonu,
- kiedy odkładamy urządzenia,
- że podczas posiłków i rozmów rodzinnych jesteśmy razem bez ekranów,
- że przed snem ograniczamy korzystanie z urządzeń,
- do kogo dziecko może zwrócić się o pomoc, jeśli coś niepokojącego wydarzy się w Internecie.
Nie chodzi o całkowite wyeliminowanie technologii, ale o zdrowe proporcje pomiędzy światem cyfrowym a snem, ruchem, nauką, odpoczynkiem i kontaktami z innymi ludźmi.

Dziecko potrzebuje także odpoczynku
W okresie szkolnym łatwo wypełnić dziecku cały dzień obowiązkami. Tymczasem czas wolny jest ważnym elementem prawidłowego rozwoju.
Aktywność fizyczna, zabawa, kontakt z naturą, rozwijanie zainteresowań czy zwykła rozmowa z bliskimi pomagają zachować równowagę. WHO wskazuje m.in. zdrowy sen, regularną aktywność fizyczną, rozwijanie umiejętności radzenia sobie z emocjami oraz wspierające środowisko rodzinne i szkolne jako istotne elementy sprzyjające zdrowiu psychicznemu młodzieży.

Kiedy warto poszukać pomocy?
Przejściowe zdenerwowanie przed rozpoczęciem szkoły może być naturalną reakcją na zmianę. Warto jednak zwrócić uwagę na utrzymujące się lub nasilające objawy, takie jak wyraźne wycofanie, długotrwały smutek lub lęk, problemy ze snem, znaczne pogorszenie funkcjonowania w szkole lub w domu, unikanie szkoły, utrata zainteresowań czy częste dolegliwości somatyczne, którym nie towarzyszy wyraźna przyczyna.
W takiej sytuacji nie należy czekać, aż problem „sam minie”. Rozmowa z nauczycielem, pedagogiem lub psychologiem szkolnym, lekarzem albo specjalistą zdrowia psychicznego może pomóc odpowiednio wcześnie rozpoznać potrzeby dziecka i zapewnić mu wsparcie.

Rodzic – bezpieczna przystań dla dziecka
Najważniejsze, co możemy zrobić przed rozpoczęciem roku szkolnego, to być blisko dziecka i dać mu poczucie bezpieczeństwa.
Nie musimy mieć odpowiedzi na każde pytanie. Ważne jest, aby dziecko wiedziało, że może przyjść do rodzica ze swoim problemem, emocjami czy obawami i zostanie wysłuchane bez oceniania.