Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska

Obowiązujące w Polsce prawo regulujące zasady prowadzenia ocen oddziaływania na środowisko, rozumianych jako badanie wpływu inwestycji na środowisko, wywodzi się z prawodawstwa Unii Europejskiej z Dyrektywy:

• Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (EIA);
• Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (SEA);
• Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dyrektywa siedliskowa).

Pierwsza z wymienionych Dyrektywa EIA określa zasady oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć, druga SEA dotyczy projektów planów i programów, a trzecia przedsięwzięć oraz projektów planów i programów. O ile Dyrektywa EIA odnosi się do określonych w załącznikach I i II rodzajów przedsięwzięć, a Dyrektywa SEA w części do projektów wyznaczających ramy dla tych przedsięwzięć, to Dyrektywa siedliskowa (a w części także Dyrektywa SEA poprzez odwołanie do Dyrektywy siedliskowej) nie wskazuje konkretnych typów przedsięwzięć, projektów planów lub programów - za punkt odniesienia obierając wpływ na obszary Natura 2000.

W dyrektywach tych wskazane są trzy grupy projektów planów (i czwarta „pozadyrektywowa") oraz trzy grupy przedsięwzięć (i czwarta „pozadyrektywowa"), a ich podział przedstawia się następująco:

• projekty dokumentów:
  • sektorowe, które ustalają ramy dla przedsięwzięć wymienionych w załącznikach I i II Dyrektywy 2011/92/UE (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 2 lit. a Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a priori),
  • realizacja których może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 2 lit. b Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu),
  • inne niż wyżej wymienione, których realizacja może powodować znaczące oddziaływanie na środowisko (mogące wymagać przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 5 Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu);

• przedsięwzięcia:
  • wymienione w załączniku I Dyrektywy EIA (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 4 ust. 1 Dyrektywy EIA, rozstrzygnięcie a priori),
  • wymienione w załączniku II Dyrektywy EIA (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy EIA, rozstrzygnięcie a posteriori w wyniku screeningu),
  • mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 6 ust. 3 Dyrektywy siedliskowej, rozstrzygnięcie a posteriori w wyniku screeningu).

Projekty dokumentów wymienione w punkcie pierwszym oraz przedsięwzięcia wymienione w punktach pierwszym i drugim również mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

Wytyczne Komisji Europejskiej w ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (2017 r.)

Serwisy zewnętrzne:

• strona internetowa Komisji Europejskiej (DG Environment)
• serwis dotyczący Dyrektyw EIA i SEA
• serwis dotyczący Dyrektywy siedliskowej
• strona internetowa Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych

Krajowy System Ocen Oddziaływania na Środowisko

Wymienione dyrektywy transponowane są obecnie ustawą z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej zwanej: ustawą ooś). Osobne jej części dotyczą oceny projektów dokumentów oraz przedsięwzięć.

Załączniki I i II Dyrektywy EIA zostały implementowane rozporządzeniem Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Dział IV ustawy ooś zawiera przepisy regulujące zasady przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, czyli oceny dotyczącej projektów dokumentów. Można je podzielić na następujące grupy:

• projekty dokumentów:
  • planistyczne, np. projekty miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt 1 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a priori),
  • sektorowe, które ustalają ramy dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, czyli przedsięwzięć określonych w stosownym rozporządzeniu Rady Ministrów (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a priori),
  • realizacja których może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu),
  • inne niż wyżej wymienione, ustalające ramy dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a także realizacja których może powodować znaczące oddziaływanie na środowisko oraz mogące wymagać przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 47 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu).

Natomiast dział V ustawy ooś dotyczy oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć, które można sklasyfikować następująco:

• przedsięwzięcia, przed realizacją których wymagane jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:
  • przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy ooś),
  • przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu);

• przedsięwzięcia, przed realizacją których nie jest wymagane uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:
  • inne przedsięwzięcia niż te wymienione w wymienionym rozporządzeniu, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania, w związku z art. 59 ust. 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu).

Projekty dokumentów wymienione w punktach pierwszym i drugim oraz przedsięwzięcia wymienione w punkcie pierwszym również mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

Przepisy dotyczące ocen oddziaływania na środowisko stosuje się również w stosunku do zmian przyjętych dokumentów oraz zmian realizowanych lub zakończonych przedsięwzięć.

Dział VI ustawy ooś dotyczy oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć oraz projektów dokumentów strategicznych, których realizacja może skutkować wystąpieniem znaczącego negatywnego  oddziaływania na terytorium Polski bądź w przypadku oddziaływania pochodzącego z Polski, na terytorium innych państw.

Najważniejsze pojęcia:

• decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach - rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, które określa środowiskowe uwarunkowania realizacji, eksploatacji i likwidacji przedsięwzięcia. Jej uzyskanie jest wymagane przed realizacją przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko;
• ocena oddziaływania na środowisko - postępowanie, które obejmuje w szczególności weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu, a także zmierzające do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czyli w stosunku do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o ile taki obowiązek zostanie nałożony;
• ocena oddziaływania na obszar Natura 2000 - ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ograniczona do badania oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000;
• strategiczna ocena oddziaływania na środowisko - postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko skutków realizacji polityki, strategii, planu lub programu, które obejmuje w szczególności uzgodnienie stopnia szczegółowości informacji zawartych w prognozie oddziaływania na środowisko, sporządzenie prognozy oddziaływania na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii oraz zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Elektrownia Jądrowa w Polsce

Obowiązujące w Polsce prawo regulujące zasady prowadzenia ocen oddziaływania na środowisko, rozumianych jako badanie wpływu inwestycji na środowisko, wywodzi się z prawodawstwa Unii Europejskiej z Dyrektywy:

• Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko naturalne (EIA);
• Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/42/WE z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (SEA);
• Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dyrektywa siedliskowa).

Pierwsza z wymienionych Dyrektywa EIA określa zasady oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć, druga SEA dotyczy projektów planów i programów, a trzecia przedsięwzięć oraz projektów planów i programów. O ile Dyrektywa EIA odnosi się do określonych w załącznikach I i II rodzajów przedsięwzięć, a Dyrektywa SEA w części do projektów wyznaczających ramy dla tych przedsięwzięć, to Dyrektywa siedliskowa (a w części także Dyrektywa SEA poprzez odwołanie do Dyrektywy siedliskowej) nie wskazuje konkretnych typów przedsięwzięć, projektów planów lub programów - za punkt odniesienia obierając wpływ na obszary Natura 2000.

W dyrektywach tych wskazane są trzy grupy projektów planów (i czwarta „pozadyrektywowa") oraz trzy grupy przedsięwzięć (i czwarta „pozadyrektywowa"), a ich podział przedstawia się następująco:

• projekty dokumentów:
  • sektorowe, które ustalają ramy dla przedsięwzięć wymienionych w załącznikach I i II Dyrektywy 2011/92/UE (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 2 lit. a Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a priori),
  • realizacja których może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 2 lit. b Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu),
  • inne niż wyżej wymienione, których realizacja może powodować znaczące oddziaływanie na środowisko (mogące wymagać przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 3 pkt 5 Dyrektywy SEA, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu);
• przedsięwzięcia:
  • wymienione w załączniku I Dyrektywy EIA (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 4 ust. 1 Dyrektywy EIA, rozstrzygnięcie a priori),
  • wymienione w załączniku II Dyrektywy EIA (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy EIA, rozstrzygnięcie a posteriori w wyniku screeningu),
  • mogące znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w związku z art. 6 ust. 3 Dyrektywy siedliskowej, rozstrzygnięcie a posteriori w wyniku screeningu).

Projekty dokumentów wymienione w punkcie pierwszym oraz przedsięwzięcia wymienione w punktach pierwszym i drugim również mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

Serwisy zewnętrzne:

• strona internetowa Komisji Europejskiej (DG Environment)
• serwis dotyczący Dyrektyw EIA i SEA
• serwis dotyczący Dyrektywy siedliskowej
• strona internetowa Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych

Krajowy System Ocen Oddziaływania na Środowisko

Wymienione dyrektywy transponowane są obecnie ustawą z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej zwanej: ustawą ooś). Osobne jej części dotyczą oceny projektów dokumentów oraz przedsięwzięć.

Załączniki I i II Dyrektywy EIA zostały implementowane rozporządzeniem Rady Ministrów z 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko.

Dział IV ustawy ooś zawiera przepisy regulujące zasady przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, czyli oceny dotyczącej projektów dokumentów. Można je podzielić na następujące grupy:

• projekty dokumentów:
  • planistyczne, np. projekty miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt 1 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a priori),
  • sektorowe, które ustalają ramy dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, czyli przedsięwzięć określonych w stosownym rozporządzeniu Rady Ministrów (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a priori),
  • realizacja których może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 46 pkt ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu),
  • inne niż wyżej wymienione, ustalające ramy dla przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a także realizacja których może powodować znaczące oddziaływanie na środowisko oraz mogące wymagać przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 47 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu).

Natomiast dział V ustawy ooś dotyczy oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięć, które można sklasyfikować następująco:

• przedsięwzięcia, przed realizacją których wymagane jest uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:
  • przedsięwzięcia mogące zawsze znacząco oddziaływać na środowisko (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy ooś),
  • przedsięwzięcia mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko, w związku z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu);
• przedsięwzięcia, przed realizacją których nie jest wymagane uzyskanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach:
  • inne przedsięwzięcia niż te wymienione w wymienionym rozporządzeniu, które mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000 (wymagające przeprowadzenia oceny oddziaływania, w związku z art. 59 ust. 2 ustawy ooś, rozstrzygnięcie a posteriori, w wyniku screeningu).

Projekty dokumentów wymienione w punktach pierwszym i drugim oraz przedsięwzięcia wymienione w punkcie pierwszym również mogą znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000.

Przepisy dotyczące ocen oddziaływania na środowisko stosuje się również w stosunku do zmian przyjętych dokumentów oraz zmian realizowanych lub zakończonych przedsięwzięć.

Dział VI ustawy ooś dotyczy oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć oraz projektów dokumentów strategicznych, których realizacja może skutkować wystąpieniem znaczącego negatywnego  oddziaływania na terytorium Polski bądź w przypadku oddziaływania pochodzącego z Polski, na terytorium innych państw.

Międzynarodowym instrumentem prawnym poświęconym ocenom oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym dla planowanych przedsięwzięć mogących znacząco negatywnie oddziaływać na terytorium innego państwa jest Konwencja z Espoo (Konwencja o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym sporządzona w Espoo 25 lutego 1991 r.). Konwencja jest dokumentem prawa międzynarodowego, wyznaczającym ramy proceduralne dla wykonywania ocen oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym dla przedsięwzięć mogących negatywnie oddziaływać na środowisko. Konwencja ma swoje zastosowanie wówczas, gdy jedno państwo (Strona pochodzenia) planuje realizację przedsięwzięcia, którego oddziaływanie, może wywołać potencjalnie odczuwalne skutki na terytorium drugiego państwa (Strona narażona). Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, jako organ właściwy, jest odpowiedzialny za wykonanie zadań określonych w Konwencji z Espoo.

Do powyżej konwencji został podpisany Protokół Strategiczny (Protokół w sprawie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko do Konwencji o ocenach oddziaływania na środowisko w kontekście transgranicznym sporządzony w Kijowie 21 maja 2003 r.), którego postanowienia stosuje się w odniesieniu do projektów dokumentów strategicznych czyli planów, programów, polityk. Dotyczy to również sytuacji, gdy skutki realizacji takiego dokumentu mogłyby ujawnić się na terytorium innego państwa.

Konwencja z Espoo i Protokół Strategiczny zostały stworzone w ramach Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ). Polska jest Stroną tych instrumentów prawnych. Na początku 2016 roku opublikowany został film promujący Protokół Strategiczny stworzony przez EKG ONZ w ramach europejskiego programu "Greening the Economies in the European Neighbourhood" (EaP GREEN). Zawiera on między innymi opis przebiegu procedury strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, w tym w kontekście transgranicznym, zalety stosowania zapisów Protokołu oraz jego potencjał jako narzędzia do wdrażania zielonej gospodarki.

Najważniejsze pojęcia:

• decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach - rozstrzygnięcie organu administracji publicznej, które określa środowiskowe uwarunkowania realizacji, eksploatacji i likwidacji przedsięwzięcia. Jej uzyskanie jest wymagane przed realizacją przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko i mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko;
• ocena oddziaływania na środowisko - postępowanie, które obejmuje w szczególności weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu, a także zmierzające do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czyli w stosunku do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko oraz mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, o ile taki obowiązek zostanie nałożony;
• ocena oddziaływania na obszar Natura 2000 - ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko ograniczona do badania oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000;
• strategiczna ocena oddziaływania na środowisko - postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko skutków realizacji polityki, strategii, planu lub programu, które obejmuje w szczególności uzgodnienie stopnia szczegółowości informacji zawartych w prognozie oddziaływania na środowisko, sporządzenie prognozy oddziaływania na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii oraz zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu.

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko (sooś) jest postępowaniem, które przeprowadza się dla określonych rodzajów projektów dokumentów opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji publicznej albo inne podmioty wykonujące funkcje publiczne.

Zasady przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko określają przepisy Działu IV ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r. poz. 1112, ze zm.) – dalej: ustawa ooś.

Dokumenty podlegające strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko

Przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, zgodnie z art. 46 ustawy ooś, wymaga projekt:

1) planu ogólnego gminy oraz planu zagospodarowania przestrzennego, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a także koncepcji rozwoju kraju, strategii rozwoju, programu, polityki publicznej i dokumentu programowego, z zakresu polityki rozwoju, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

2) polityki, strategii, planu i programu w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywany lub przyjmowany przez organy administracji, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

3) polityki, strategii, planu i programu innego niż wymienione w pkt 1 i 2, którego realizacja może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000, jeżeli nie jest on bezpośrednio związany z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynika z tej ochrony.

Przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest też wymagane w przypadku projektu zmian wyżej wymienionych, przyjętych już dokumentów. 

Zgodnie z art. 47 ustawy ooś, przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane także w przypadku projektu dokumentu innego niż wyżej wymienione oraz w przypadku projektu jego zmiany, jeżeli – w uzgodnieniu z właściwym organem, o którym mowa w art. 57 ustawy ooś – organ opracowujący projekt stwierdzi, że realizacja postanowień danego dokumentu albo jego zmiany może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko.

Przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko nie wymagają projekty dokumentów przygotowane wyłączenie dla celów obrony narodowej lub obrony cywilnej oraz dokumenty finansowe lub budżetowe, z wyłączeniem projektów, których realizacja może spowodować znaczące oddziaływania na obszar Natura 2000 (art. 47a ustawy ooś).

Na warunkach określonych w art. 48 ustawy ooś możliwe jest odstąpienie od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Informację o odstąpienia organ opracowujący projekt dokumentu podaje do publicznej wiadomości bez zbędnej zwłoki.

Etapy strategicznej oceny oddziaływania na środowisko

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy ooś, strategiczna ocena oddziaływania na środowisko obejmuje następujące etapy:

a) uzgodnienie zakresu i stopnia szczegółowości informacji zawartych w prognozie oddziaływania na środowisko,

b) sporządzenie prognozy oddziaływania na środowisko,

c) uzyskanie wymaganych ustawą opinii,

d) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu;

Pierwszym etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest uzgodnienie zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych w prognozie oddziaływania na środowisko.

Organ opracowujący projekt dokumentu, w zależności od jego rodzaju zgodnie z art. 57 i art. 58 ustawy ooś, dokonuje uzgodnienia z:

• właściwym organem środowiskowym:

- Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska lub
- regionalnym dyrektorem ochrony środowiska;
  

• właściwym organem inspekcji sanitarnej:

- Głównym Inspektorem Sanitarnym lub
- państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym lub
- państwowym powiatowym inspektorem sanitarnym;

• właściwym dyrektorem urzędu morskiego, w przypadku gdy planowana realizacja dokumentu dotyczy obszarów morskich.

Drugim etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest sporządzenie prognozy oceny oddziaływania na środowisko. Prognozę można określić jako odpowiednik raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, przygotowywanego w postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko.

Zakres prognozy szczegółowo reguluje ustawa ooś, jednak musi ona zawierać wszystkie elementy wymienione w art. 51 ust. 2 ustawy ooś, m.in.:

• analizę projektu dokumentu pod kątem potencjalnych oddziaływań na środowisko;
• analizę i ocenę istniejącego stanu środowiska;
• charakterystykę oddziaływań na środowisko;
• przedstawienie rozwiązań alternatywnych;
• prezentację rozwiązań zapobiegających, ograniczających lub kompensujących negatywne oddziaływania na środowisko;
• ocenę możliwości wystąpienia oddziaływania transgranicznego;
• prezentację metod zastosowanych przy sporządzaniu prognozy;
• propozycję metod analizy skutków środowiskowych realizacji dokumentu;
• streszczenie w języku niespecjalistycznym.

Kolejnym etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest opiniowanie projektu dokumentu wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, zgodnie z art. 54 ustawy ooś. Opinie przygotowują te same organy, które brały udział w uzgadnianiu zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych w prognozie.

Udział społeczeństwa

Obowiązkowym komponentem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa, zgodnie z przepisami działu III rozdziałów 1 i 3 ustawy ooś. Do publicznej wiadomości powinny zostać podane informacje dotyczące:

• przystąpienia do opracowywania projektu dokumentu oraz jego przedmiotu;
• możliwości zapoznania się z projektem dokumentu, prognozą oddziaływania na środowisko oraz stanowiskami innych organów, a także miejsca ich wyłożenia do wglądu;
• możliwości składania uwag i wniosków;
• sposobu i miejsca składania uwag i wniosków oraz co najmniej 21-dniowego terminu ich składania;
• organu właściwego do rozpatrzenia uwag i wniosków;
• postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli jest ono prowadzone.

Warunki przyjęcia projektu dokumentu 

Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy ooś, przed przyjęciem dokumentu podmiot opracowujący bierze pod uwagę ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, opinie właściwych organów oraz uwagi i wnioski zgłoszone przez społeczeństwo.

Do przyjętego dokumentu załącza się pisemne podsumowanie, zawierające uzasadnienie wyboru przyjętego dokumentu w odniesieniu do rozpatrywanych rozwiązań alternatywnych. Powinny być w nim zawarte także informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione (art. 55 ust. 3 ustawy ooś):

• ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko;
• opinie właściwych organów;
• zgłoszone uwagi i wnioski społeczeństwa;
• wyniki postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone;
• propozycje dotyczące metod i częstotliwości przeprowadzania monitoringu skutków realizacji postanowień dokumentu.

Po zakończeniu strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, organ opracowujący projekt dokumentu przekazuje przyjęty dokument wraz z podsumowaniem organom opiniującym (art. 55 ust. 4 ustawy ooś). Jest również zobowiązany prowadzić monitoring skutków realizacji postanowień przyjętego dokumentu w zakresie oddziaływania na środowisko, zgodnie z częstotliwością i metodami opisanymi w prognozie oddziaływania na środowisko oraz podsumowaniu (art. 55 ust. 5 ustawy ooś).

Zgodnie z art. 55 ust. 2 ustawy ooś projekt dokumentu nie może zostać przyjęty, jeżeli ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wynika, że może on znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Są to: nadrzędny interes publiczny, brak rozwiązań alternatywnych, zapewnienie wykonania kompensacji.

Szkolenia i warsztaty

Publikacje

Baza danych OOŚ 

Celem realizacji zadania jest ujednolicenie podejścia merytorycznego oraz interpretacji przepisów w systemie oceny oddziaływania na środowisko i obszarów Natura 2000 (tzw. system ooś) na poziomie krajowym. Wynika to z ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, która wyznaczyła kierunek działań zmierzających do usprawnienia procesu zarządzania środowiskiem w Polsce.

Kompleksowe podejście Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz 16 regionalnych dyrekcji ochrony środowiska umożliwiło wypracowanie jednolitych zasad i dobrych praktyk dla prowadzenia procedury oceny oddziaływania na środowisko, a także szczegółowych założeń do kształtowania instrumentów wsparcia systemu ooś oraz jego roli w procesie inwestycyjnym.

Realizacja programu priorytetowego umożliwiła stworzenie jednej płaszczyzny metodycznej dla systemu ooś, zarówno dla pracowników organów zaangażowanych w procedury oceny oddziaływania na środowisko, jak również dla odbiorców zewnętrznych, czyli inwestorów, podmiotów sporządzających prognozy lub raporty o oddziaływaniu na środowisko, społeczeństwa, organizacji i stowarzyszeń ekologicznych, uczniów i studentów, wykładowców i szkoleniowców.

Programem objęto następujące obszary systemu ooś:

• podniesienie standardów jakości dokumentacji sporządzanej w ramach postępowań w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, w tym prognoz o oddziaływaniu na środowisko (prognoza ooś) i raportów o oddziaływaniu na środowisko (raport ooś), a w szczególności wydawanych decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach;
• kształcenie pracowników i propagowanie wiedzy w zakresie oceny oddziaływania na środowisko wśród odbiorców zewnętrznych takich jak: inwestorzy, podmioty sporządzające raporty ooś;
• usprawnienie procesu inwestycyjnego w przedmiocie oceny oddziaływania na środowisko, co stanowi wypadkową standardów jakości dokumentacji i kształcenia. Od dobrej jakości dokumentacji (szczególnie raportów ooś) i doświadczenia pracowników zależy jakość i tempo podejmowanych rozstrzygnięć oraz decyzji. W tym zakresie szczególnie ważne jest podniesienie świadomości inwestorów na temat roli raportów o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i ich znaczenia w podejmowaniu decyzji przez organy;
• poprawienie skuteczności absorpcji środków UE poprzez poprawne przeprowadzenie procedury, której skutkiem będzie właściwie wydana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach zgodnie z wymaganiami standardów UE;
• prowadzenie platformy informatycznej służącej do składowania, przetwarzania i analizy danych, w tym danych o dokumentacji, dotyczących ocen oddziaływania na środowisko (ooś);
• monitorowanie systemu ocen oddziaływania na środowisko w skali całego kraju.

Schemat systemu wsparcia ocen oddziaływania na środowisko