Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska

Memorandum of Understanding concerning Conservation Measures for the Aquatic Warbler Acrocephalus paludicola

Porozumienie o ochronie wodniczki Acrocephalus paludicola jest międzynarodowym instrumentem prawnym ustanowionym w ramach Konwencji o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt, tzw. Konwencji Bońskiej. Porozumienie zostało zawarte 30 kwietnia 2003 r. w Mińsku na Białorusi, zgodnie z artykułem IV paragraf 4 Konwencji. Polska podpisała Porozumienie 13 lipca 2004 r. i dołączyła do listy państw - sygnatariuszy. Jego celem jest zapewnienie skoordynowanej ochrony jednego z najbardziej zagrożonych ptaków śpiewających w Europie oraz jego siedlisk na całej trasie migracji.

Cel Porozumienia

Głównym celem Porozumienia o ochronie wodniczki jest:

• zatrzymanie spadku liczebności wodniczki,
• zachowanie i poprawa stanu siedlisk niezbędnych do rozrodu, migracji i zimowania,
• zapewnienie długoterminowego przetrwania gatunku poprzez współpracę międzynarodową.

Tekst i założenia Porozumienia

Porozumienie określa ramy współpracy pomiędzy państwami, na których terytorium wodniczka występuje w okresie lęgowym, podczas migracji lub na zimowiskach. Dokument zobowiązuje Strony do podejmowania działań obejmujących m.in.:

• ochronę kluczowych siedlisk, w szczególności podmokłych łąk i torfowisk niskich,
• przeciwdziałanie degradacji terenów wodno-błotnych, w tym ich osuszaniu, zarastaniu i intensyfikacji użytkowania,
• utrzymanie lub przywracanie tradycyjnych form użytkowania sprzyjających ochronie gatunku,
• monitorowanie populacji i siedlisk,
• prowadzenie badań naukowych oraz wymiany danych i doświadczeń,
• podnoszenie świadomości społecznej na temat ochrony wodniczki.

Tekst Porozumienia o ochronie wodniczki (ang.)
 

Międzynarodowy Plan Działań

Integralną częścią Porozumienia jest Międzynarodowy Plan Działań dla Wodniczki (International Species Action Plan for the Aquatic Warbler), który wskazuje priorytetowe działania ochronne, badawcze i edukacyjne. Szczegółowy Plan Działań stanowi załącznik do Porozumienia. Zawiera on podsumowanie rozmieszczenia gatunku, jego biologii oraz stanu ochrony, a także opisuje konkretne działania, które powinny zostać podjęte przez właściwe państwa. Głównym celem Planu Działań jest utrzymanie populacji wodniczki na całym obszarze jej występowania, a w perspektywie średnio- i długoterminowej – wspieranie rozszerzania zasięgu lęgowego na inne odpowiednie obszary.

Międzynarodowy Plan Działań dla Wodniczki

O wodniczce

Wodniczka jest niewielkim ptakiem śpiewającym z rzędu wróblowych Passeriformes, o smukłej sylwetce i charakterystycznym, kontrastowym ubarwieniu. Cechą wyróżniającą gatunek jest jasna pręga biegnąca środkiem głowy oraz wyraźne, ciemne kreskowanie na grzbiecie. Ptak ten prowadzi skryty tryb życia, gniazduje na ziemi lub nisko nad nią, w gęstej roślinności podmokłych łąk i torfowisk. Jest gatunkiem ściśle związanym z siedliskami wodno-błotnymi, zimuje w Afryce Subsaharyjskiej.  Wodniczka jest uznawana za najrzadszy i zarazem jedyny globalnie zagrożony gatunek z rzędu wróblowych (status wg IUCN – narażony), występujący w kontynentalnej części Europy.

Rozmieszczenie i liczebność

Zasięg lęgowy wodniczki jest silnie ograniczony i pofragmentowany. Gatunek gniazduje wyłącznie w Europie Środkowo-Wschodniej: w Polsce, na Białorusi, na Ukrainie, na Litwie, a jeszcze do niedawna w Niemczech oraz na Węgrzech. Poza sezonem lęgowym wodniczka migruje przez Europę Zachodnią i Południową do zachodniej Afryki Subsaharyjskiej, gdzie zimuje na terenach podmokłych. Liczebność globalnej populacji wodniczki jest szacowana na ok. 8000 śpiewających samców.

Polska ma kluczowe znaczenie dla przetrwania gatunku, ponieważ na jej terytorium występuje największa część światowej populacji lęgowej wodniczki. Najważniejsze obszary lęgowe znajdują się w dolinie Biebrzy (Bagna Biebrzańskie) oraz na Polesiu (Chełmskie Torfowiska Węglanowe, Bagno Bubnów). Liczebność polskiej populacji wodniczki jest szacowana na 3800-4700 śpiewających samców.

Wyniki krajowego monitoringu wodniczki realizowanego przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska

Podstawy prawne ochrony gatunku

Wodniczka objęta jest ochroną prawną na poziomie krajowym, unijnym i międzynarodowym.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt, wodniczka została objęte ochroną ścisłą, co oznacza, że w stosunku do osobników tego gatunku zostały ustanowione zakazy mające na celu zapobieganie m.in. zabijania lub chwytania osobników, a także niszczenia gniazd i jaj oraz siedlisk wodniczki. Ponadto, zgodnie z ww. rozporządzeniem, wodniczka została wyszczególniona jako gatunek wymagający ochrony czynnej.

Wodniczka została uwzględniona w Załączniku I Dyrektywy Ptasiej (2009/147/WE), co zobowiązuje państwa członkowskie do wyznaczania specjalnych obszarów ochrony ptaków (Natura 2000) oraz podejmowania dedykowanych działań ochronnych.

Znaczenie ochrony wodniczki

Ochrona wodniczki jest nie tylko działaniem na rzecz zachowania jednego gatunku, lecz także ochroną cennych ekosystemów wodno-błotnych, które pełnią kluczową rolę w retencji wody, łagodzeniu skutków zmian klimatu i zachowaniu bioróżnorodności.

Strona internetowa Porozumienia o ochronie wodniczki: https://aquatic-warbler.cms.int/

Kontakt do Krajowego Sekretariatu Porozumienia o ochronie wodniczki: sekretariat.wodniczka@gdos.gov.pl.