Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska

W Rzeszowie, 7 lipca 2026 roku, odbyło się kluczowe dla ochrony przyrody i bezpieczeństwa mieszkańców Podkarpacia oraz Małopolski wydarzenie. Była to konferencja inaugurująca projekt „Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizowanie sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego”. Gospodarzem wydarzenia była Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie, która jest aktualnie na etapie intensywnych działań. Ich celem jest wypracowanie skutecznych rozwiązań, które pozwolą pogodzić ochronę tego cennego gatunku z zapewnieniem bezpieczeństwa mieszkańcom regionu.

Coraz częstsze pojawianie się niedźwiedzi brunatnych w pobliżu zabudowań, szkody w gospodarstwach oraz pasiekach, a także rosnąca liczba interwencji z udziałem tych drapieżników wskazują na konieczność podjęcia działań zintegrowanych. Projekt, wart ponad 19 milionów złotych i dofinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027, zakłada kompleksowe podejście do problemu.

Celem projektu jest stworzenie systemu, który umożliwi skuteczniejsze zapobieganie sytuacjom konfliktowym z udziałem niedźwiedzi, przy jednoczesnym zachowaniu wysokiego poziomu ochrony jednego z najcenniejszych gatunków polskiej fauny.

W ramach działań planowany jest monitoring populacji niedźwiedzi, wsparcie dla działań interwencyjnych, wdrażanie rozwiązań prewencyjnych, a także edukacja społeczna i rozwijanie współpracy pomiędzy instytucjami odpowiedzialnymi za ochronę przyrody i bezpieczeństwo mieszkańców.

Podczas konferencji głos zabrali przedstawiciele administracji rządowej i samorządowej, naukowcy, przedstawiciele parków narodowych, Lasów Państwowych (LP), służb mundurowych, organizacji pozarządowych oraz eksperci zajmujący się ochroną dużych drapieżników.

„Będzie to specjalny zespół, który będzie reagował, składający się z lokalnej grupy, ale też naukowcy będą w tym zespole, osoby, które znają behawior niedźwiedzi, ale też będą w stanie podjechać, zareagować” – mówił podczas uroczystego otwarcia Mikołaj Dorożała, podsekretarz stanu, Główny Konserwator Przyrody.

W programie dyskusji znalazły się m.in. takie tematy jak: aktualna sytuacja populacji niedźwiedzia brunatnego w polskich Karpatach, doświadczenia w zapobieganiu konfliktom w Polsce i za granicą, kwestie prawne i organizacyjne związane z reakcjami na incydenty z udziałem niedźwiedzi oraz rola edukacji, samorządów i społeczności lokalnych w ograniczaniu ryzyka.

Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska reprezentowała Anna Ronikier-Dolańska, Zastępca Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, która podkreślała w mowie inaugurującej: „Konieczna jest taka dyskusja, jak rozwiązać sprawę systemowo. Projekt trwa cztery lata, a czas szybko płynie. Potrzebujemy dobrych i trwałych rozwiązań”.

Niedźwiedź brunatny jest nie tylko symbolem dzikiej przyrody Karpat, ale także wyzwaniem dla mieszkańców i władz regionu. Dlatego celem konferencji jest wypracowanie rozwiązań, które pozwolą na skuteczną ochronę tego gatunku, jednocześnie minimalizując ryzyko konfliktów i zapewniając bezpieczeństwo mieszkańcom.

Podkreślał to również wielokrotnie Sławomir Serafin, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie, który wskazał, że zrównoważona koegzystencja człowieka i niedźwiedzia jest możliwa dzięki współpracy i odpowiednim działaniom prewencyjnym. W związku z tym w lipcu ruszy kolejny bardzo istotny etap projektu – komponent zarządzania odpadami.

To wydarzenie stanowi początek procesu budowania efektywnego modelu ochrony i zarządzania konfliktem między ludźmi a dużymi drapieżnikami w polskich Karpatach, mającego na celu harmonijną współpracę i ochronę przyrody w tym regionie kraju.

O projekcie

Tytuł projektu: „Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizowanie sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego” (Projekt nr FENX.01.05-IW.01-0038/25)         
 

Beneficjent: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie
Okres realizacji projektu: 01.12.2025 r. – 31.12.2029 r.

Działania w ramach projektu:

1) działania prewencyjne mające na celu ograniczenie sytuacji konfliktowych na linii człowiek–niedźwiedź brunatny poprzez:
- nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych w lasach województw małopolskiego i podkarpackiego, ich ogrodzenie oraz pielęgnacja sadów nowo nasadzonych i istniejących, które stanowić będą naturalne źródło pożywienia dla niedźwiedzi,
- zakup i dystrybucję specjalistycznych kontenerów niedźwiedzioopornych, właściwe oznakowanie miejsc gromadzenia odpadów oraz opracowanie jasnych instrukcji użytkowania infrastruktury, dzięki czemu ograniczy się niedźwiedziom dostępność do resztek żywności pozostawionych przez ludzi (zabezpieczenie odpadów) w gminach szczególnie narażonych na występowanie konfliktów,

działania te mają za zadanie zredukować liczbę incydentów z udziałem niedźwiedzi w przestrzeni ludzkiej, przez co poprawi się bezpieczeństwo mieszkańców i turystów oraz zwiększy się akceptacja społeczna dla obecności gatunku;

2) kompleksowe działania edukacyjno-promocyjne obejmujące:
- montaż trwałych tablic edukacyjnych na szlakach i w miejscach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, promujących właściwe zachowania w obecności niedźwiedzia, ze szczególnym naciskiem na zakaz pozostawiania odpadów i konieczność zabezpieczania resztek żywności,
- spotkania z lokalnymi społecznościami w gminach, w których najczęściej dochodzi do incydentów z udziałem niedźwiedzi, celem których będzie wspólne wypracowanie rekomendacji i dobrych praktyk, wymiana doświadczeń między gminami i wsparcie merytoryczne dla gmin, w zakresie optymalizacji systemów gospodarowania odpadami,
- przygotowanie dwóch filmów edukacyjno-promocyjnych prezentujących cele i znaczenie projektu, a także promujących właściwe postawy w kontaktach z dzikimi zwierzętami,
- zatrudnienie specjalisty ds. edukacji, który będzie odpowiedzialny za koordynację działań informacyjnych i promocyjnych, opracowywanie materiałów edukacyjnych, współpracę z mediami i samorządami, prowadzenie zajęć i spotkań z mieszkańcami, a także za monitoring efektywności prowadzonych działań edukacyjnych,

efektem realizacji zadania będzie zwiększenie wiedzy i świadomości mieszkańców oraz turystów, ograniczenie zachowań sprzyjających synantropizacji niedźwiedzi, zmniejszenie liczby sytuacji konfliktowych oraz poprawa bezpieczeństwa publicznego w regionie Bieszczadów;

3) zarządzanie konfliktem –  platforma do zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami – zadanie będzie polegało na:
- opracowaniu architektury systemu i wdrożeniu platformy,
- stworzeniu modułów rejestracji zgłoszeń, ewidencji interwencji, analizy danych przestrzennych (GIS), raportowania i wizualizacji zagrożeń,
- integracji z danymi telemetrycznymi i systemami lokalizacji GPS grupy interwencyjnej,
- zapewnieniu dostępu do platformy dla kluczowych partnerów instytucjonalnych (RDOŚ, LP, służby kryzysowe, samorządy),
- przeszkoleniu użytkowników systemu;

efektem realizacji zadania będzie utworzenie trwałego systemu zarządzania konfliktem człowiek-niedźwiedź, który poprawi bezpieczeństwo publiczne, zwiększy skuteczność działań ochronnych oraz umożliwi prowadzenie długofalowego monitoringu sytuacji konfliktowych i trendów behawioralnych gatunku;

4) reagowanie interwencyjne – zakup sprzętu i wyposażenia dla grupy interwencyjnej oraz zatrudnienie członków grupy interwencyjnej (GI), w ramach którego:
- zostanie zakupione wyposażenie i sprzęt, w tym dwa samochody terenowe przeznaczone do akcji terenowych oraz zakupiony i skalibrowany kompletny zestaw urządzeń i wyposażenia niezbędnego do funkcjonowania GI,
- dla zapewnienia sprawności działania utworzone zostaną dwa centra operacyjne GI, które będą służyć jako zaplecze logistyczne i magazynowe dla sprzętu i pojazdów, miejsca dyżurów i przygotowania akcji terenowych,
- zadanie obejmuje również zakup paliwa, obsługę techniczną pojazdów służbowych oraz ryczałty za dojazd prywatnym samochodem na akcje,
- zatrudnione i przeszkolone zostaną osoby do GI, które będą specjalizowały się w monitorowaniu, płoszeniu, odłowie, transporcie i przemieszczaniu niedźwiedzi oraz w analizie i dokumentowaniu zdarzeń konfliktowych. Działania będą realizowane w ścisłej współpracy z RDOŚ w Rzeszowie, LP, samorządami, Policją, Strażą Pożarną i Wojewódzkimi Centrami Zarządzania Kryzysowego. Wszystkie czynności będą prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami humanitarnego traktowania zwierząt – z wykluczeniem metod letalnych,
- w celu zapewnienia bezpieczeństwa zwierząt podpisana również zostanie umowa z lekarzem weterynarii, który będzie brał udział w akcjach związanych z odłowem, obrożowaniem i transportem poza tereny zurbanizowane - zadanie jest kluczowe z punktu widzenia skutecznej ochrony gatunku oraz bezpieczeństwa publicznego; aktualnie na terenie województwa podkarpackiego brak jest wyspecjalizowanej jednostki zdolnej do profesjonalnej i natychmiastowej reakcji w przypadkach pojawienia się niedźwiedzi w pobliżu osiedli ludzkich.

Wynikiem tych działań będzie zmniejszenie liczby niedźwiedzi zhabituowanych oraz zwiększenie kontroli i monitoringu nad niedźwiedziami zaobrożowanymi. Wartością dodaną będzie możliwość przeprowadzenia badań genetycznych i identyfikacji poszczególnych osobników niedźwiedzi.

Główny cel strategiczny: Poprawa ochrony niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos) i zwiększenie bezpieczeństwa ludzi na obszarze województw podkarpackiego i małopolskiego poprzez wdrożenie kompleksowego systemu działań interwencyjnych, edukacyjnych i prewencyjnych do końca 2029 r.

Cele szczegółowe:

• Ograniczenie liczby sytuacji konfliktowych i szkód powodowanych przez niedźwiedzie;
• Utworzenie i funkcjonowanie specjalistycznej grupy interwencyjnej;
• Poprawa skuteczności systemu gospodarki odpadami;
• Poprawa bazy żerowej poprzez nasadzenia;
• Podniesienie świadomości społecznej i edukacja w zakresie współistnienia z niedźwiedziami;
• Wdrożenie informatycznego systemu monitoringu i zarządzania konfliktami.

Grupy docelowe

Grupą docelową będą mieszkańcy terenów występowania niedźwiedzia brunatnego: osoby zamieszkujące tereny wiejskie i podmiejskie województwa podkarpackiego, rolnicy i właściciele gospodarstw, którzy są szczególnie narażeni na szkody wyrządzane przez niedźwiedzie (np. w pasiekach, na polach uprawnych, przy hodowli zwierząt gospodarskich), turyści i odwiedzający tereny górskie: osoby korzystające z infrastruktury turystycznej (szlaki, pola namiotowe, ośrodki wypoczynkowe), grupy zorganizowane – wycieczki szkolne, kolonie, uczestnicy wydarzeń plenerowych, samorządy lokalne i ich jednostki organizacyjne: gminy i powiaty objęte projektem, jednostki odpowiedzialne za gospodarkę odpadami i bezpieczeństwo publiczne, instytucje zarządzające obszarami leśnymi: Regionalne Dyrekcje Lasów Państwowych w Krośnie i Krakowie, które współpracują przy monitoringu i odtwarzaniu bazy żerowej, służby i instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne: policja, straż gminna, straż leśna, straż pożarna, wojewódzkie i powiatowe centra zarządzania kryzysowego orazorgany odpowiedzialne za ochronę ludności.

Dzięki projektowi grupy te otrzymają wsparcie ze strony wyspecjalizowanej grupy interwencyjnej oraz opracowane procedury współpracy i dostęp do platformy do zarządzania konfliktami.

Działania prewencyjne i edukacyjne zmniejszą ryzyko strat gospodarczych oraz poprawią poczucie bezpieczeństwa.