Strategiczna OOŚ

Podstawy prawne strategicznej oceny oddziaływania na środowisko

Strategiczna ocena oddziaływania na środowisko (sooś) jest postępowaniem, które przeprowadza się dla określonych rodzajów projektów dokumentów opracowywanych lub przyjmowanych przez organy administracji publicznej albo inne podmioty wykonujące funkcje publiczne.

Zasady przeprowadzania strategicznej oceny oddziaływania na środowisko określają przepisy Działu IV ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2024 r. poz. 1112, ze zm.) – dalej: ustawa ooś.

Dokumenty podlegające strategicznej ocenie oddziaływania na środowisko

Przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, zgodnie z art. 46 ustawy ooś, wymaga projekt:

1) planu ogólnego gminy oraz planu zagospodarowania przestrzennego, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, a także koncepcji rozwoju kraju, strategii rozwoju, programu, polityki publicznej i dokumentu programowego, z zakresu polityki rozwoju, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

2) polityki, strategii, planu i programu w dziedzinie przemysłu, energetyki, transportu, telekomunikacji, gospodarki wodnej, gospodarki odpadami, leśnictwa, rolnictwa, rybołówstwa, turystyki i wykorzystywania terenu, opracowywany lub przyjmowany przez organy administracji, wyznaczający ramy dla późniejszej realizacji przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko;

3) polityki, strategii, planu i programu innego niż wymienione w pkt 1 i 2, którego realizacja może spowodować znaczące oddziaływanie na obszar Natura 2000, jeżeli nie jest on bezpośrednio związany z ochroną obszaru Natura 2000 lub nie wynika z tej ochrony.

Przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest też wymagane w przypadku projektu zmian wyżej wymienionych, przyjętych już dokumentów.

Zgodnie z art. 47 ustawy ooś, przeprowadzenie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane także w przypadku projektu dokumentu innego niż wyżej wymienione oraz w przypadku projektu jego zmiany, jeżeli – w uzgodnieniu z właściwym organem, o którym mowa w art. 57 ustawy ooś – organ opracowujący projekt stwierdzi, że realizacja postanowień danego dokumentu albo jego zmiany może spowodować znaczące oddziaływanie na środowisko.

Przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko nie wymagają projekty dokumentów przygotowane wyłączenie dla celów obrony narodowej lub obrony cywilnej oraz dokumenty finansowe lub budżetowe, z wyłączeniem projektów, których realizacja może spowodować znaczące oddziaływania na obszar Natura 2000 (art. 47a ustawy ooś).

Na warunkach określonych w art. 48 ustawy ooś możliwe jest odstąpienie od przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko. Informację o odstąpienia organ opracowujący projekt dokumentu podaje do publicznej wiadomości bez zbędnej zwłoki.

Etapy strategicznej oceny oddziaływania na środowisko

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 14 ustawy ooś, strategiczna ocena oddziaływania na środowisko obejmuje następujące etapy:

a) uzgodnienie zakresu i stopnia szczegółowości informacji zawartych w prognozie oddziaływania na środowisko,

b) sporządzenie prognozy oddziaływania na środowisko,

c) uzyskanie wymaganych ustawą opinii,

d) zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu;

Pierwszym etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest uzgodnienie zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych w prognozie oddziaływania na środowisko.

Organ opracowujący projekt dokumentu, w zależności od jego rodzaju zgodnie z art. 57 i art. 58 ustawy ooś, dokonuje uzgodnienia z:

właściwym organem środowiskowym:

- Generalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska lub
- regionalnym dyrektorem ochrony środowiska;

właściwym organem inspekcji sanitarnej:

- Głównym Inspektorem Sanitarnym lub
- państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym lub
- państwowym powiatowym inspektorem sanitarnym;

właściwym dyrektorem urzędu morskiego, w przypadku gdy planowana realizacja dokumentu dotyczy obszarów morskich.

Drugim etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest sporządzenie prognozy oceny oddziaływania na środowisko. Prognozę można określić jako odpowiednik raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, przygotowywanego w postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko.

Zakres prognozy szczegółowo reguluje ustawa ooś, jednak musi ona zawierać wszystkie elementy wymienione w art. 51 ust. 2 ustawy ooś, m.in.:

analizę projektu dokumentu pod kątem potencjalnych oddziaływań na środowisko;
analizę i ocenę istniejącego stanu środowiska;
charakterystykę oddziaływań na środowisko;
przedstawienie rozwiązań alternatywnych;
prezentację rozwiązań zapobiegających, ograniczających lub kompensujących negatywne oddziaływania na środowisko;
ocenę możliwości wystąpienia oddziaływania transgranicznego;
prezentację metod zastosowanych przy sporządzaniu prognozy;
propozycję metod analizy skutków środowiskowych realizacji dokumentu;
streszczenie w języku niespecjalistycznym.

Kolejnym etapem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest opiniowanie projektu dokumentu wraz z prognozą oddziaływania na środowisko, zgodnie z art. 54 ustawy ooś. Opinie przygotowują te same organy, które brały udział w uzgadnianiu zakresu i stopnia szczegółowości informacji wymaganych w prognozie.

Udział społeczeństwa

Obowiązkowym komponentem strategicznej oceny oddziaływania na środowisko jest zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa, zgodnie z przepisami działu III rozdziałów 1 i 3 ustawy ooś. Do publicznej wiadomości powinny zostać podane informacje dotyczące:

przystąpienia do opracowywania projektu dokumentu oraz jego przedmiotu;
możliwości zapoznania się z projektem dokumentu, prognozą oddziaływania na środowisko oraz stanowiskami innych organów, a także miejsca ich wyłożenia do wglądu;
możliwości składania uwag i wniosków;
sposobu i miejsca składania uwag i wniosków oraz co najmniej 21-dniowego terminu ich składania;
organu właściwego do rozpatrzenia uwag i wniosków;
postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli jest ono prowadzone.

Warunki przyjęcia projektu dokumentu

Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy ooś, przed przyjęciem dokumentu podmiot opracowujący bierze pod uwagę ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko, opinie właściwych organów oraz uwagi i wnioski zgłoszone przez społeczeństwo.

Do przyjętego dokumentu załącza się pisemne podsumowanie, zawierające uzasadnienie wyboru przyjętego dokumentu w odniesieniu do rozpatrywanych rozwiązań alternatywnych. Powinny być w nim zawarte także informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione (art. 55 ust. 3 ustawy ooś):

ustalenia zawarte w prognozie oddziaływania na środowisko;
opinie właściwych organów;
zgłoszone uwagi i wnioski społeczeństwa;
wyniki postępowania dotyczącego transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone;
propozycje dotyczące metod i częstotliwości przeprowadzania monitoringu skutków realizacji postanowień dokumentu.

Po zakończeniu strategicznej oceny oddziaływania na środowisko, organ opracowujący projekt dokumentu przekazuje przyjęty dokument wraz z podsumowaniem organom opiniującym (art. 55 ust. 4 ustawy ooś). Jest również zobowiązany prowadzić monitoring skutków realizacji postanowień przyjętego dokumentu w zakresie oddziaływania na środowisko, zgodnie z częstotliwością i metodami opisanymi w prognozie oddziaływania na środowisko oraz podsumowaniu (art. 55 ust. 5 ustawy ooś).

Zgodnie z art. 55 ust. 2 ustawy ooś projekt dokumentu nie może zostać przyjęty, jeżeli ze strategicznej oceny oddziaływania na środowisko wynika, że może on znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 34 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Są to: nadrzędny interes publiczny, brak rozwiązań alternatywnych, zapewnienie wykonania kompensacji.