Główny Inspektorat
Sanitarny

Czynniki ryzyka (poza genetycznymi) to m.in.: podwyższony poziom cholesterolu, brak lub mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, nadwaga i otyłość, palenie tytuniu (u palaczy ryzyko zwężenia tętnic wzrasta 4-krotnie w stosunku do populacji niepalących [5]), upośledzenie tolerancji glukozy (patrz też „Dieta w nietolerancji glukozy i cukrzycy typu 2”), nadmierny stres, inne choroby np. depresja, choroby nerek.

Zmiana nawyków żywieniowych może istotnie odroczyć wystąpienie chorób układu krążenia i rozpoczęcie farmakoterapii. Do chorób układu krążenia powodujących największa liczbę zgonów u osób 60+ należą: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, choroby naczyń mózgowych, miażdżyca [6]. Najbardziej niebezpieczne są sytuacje, gdy kilka czynników ryzyka nakłada się na siebie oddziałując na jeden organizm. 

1. Ograniczmy spożycie soli. Z szacunków wynika, że ograniczenie spożycia soli do zalecanych 5g w okresie 20 lat mogłoby przyczynić się do zredukowania liczby udarów mózgu o 23%, choroby niedokrwiennej o 15%, a zgonów ogółem o 2,3% [8].
2. Zadbajmy o właściwy poziom cholesterolu. Spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu prowadzi do wzrostu stężenia cholesterolu całkowitego i LDL we krwi. Dieta zapobiegająca chorobom układu krążenia powinna zawierać jak najmniej produktów takich jak np.: smalec, masło, tłuste mięsa oraz wędliny. Równie niewskazane są produkty zawierające kwasy tłuszczowe trans – tj.: zupy i sosy instant, przemysłowe produkty cukiernicze, wyroby czekoladowe, gotowe produkty spożywcze smażone w głębokim tłuszczu (np. pączki).
3. Włączmy do diety kwasy nienasycone - spożycie kwasów nienasyconych wspiera zdrowie serca i naczyń krwionośnych. Ich źródłem są ryby morskie (np. łosoś, śledź, makrela, halibut), które warto jeść co najmniej 2 razy w tygodniu. Wybieraj także tłuszcze roślinne, takie jak oliwa z oliwek, olej rzepakowy i lniany, najlepiej dodawane na zimno do potraw. Do smażenia i pieczenia stosuj oliwę z oliwek lub rafinowany olej rzepakowy. Cennym źródłem tych kwasów są również orzechy, pestki, nasiona i awokado. Spożywanie około 30 g orzechów dziennie może zmniejszać ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

4. Zwiększmy spożycie błonnika- zadbajmy o warzywa, owoce, rośliny strączkowe oraz produkty pełnoziarniste. Zgodnie z zaleceniami WHO/FAO spożycie 25 g błonnika/dobę pozwala na prawidłowe funkcjonowanie organizmu.

Jaka dieta wspomoże w walce i profilaktyce chorób układu krążenia?

Przywołajmy tu badanie Lyon Diet Heart Study, którego celem była weryfikacja czy stosowanie diety śródziemnomorskiej wpływa pozytywnie na rokowanie pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Wyniki badania LYON były bardzo obiecujące. Wykazano, że dzięki zastosowaniu diety śródziemnomorskiej u pacjentów uzyskano istotny statystycznie wpływ na zmniejszenie liczby zgonów sercowych oraz wszystkich zgonów. Pozwala to wysnuć wniosek, że stosowanie diety śródziemnomorskiej przyczynia się do zmniejszenia zachorowań i śmiertelności sercowo-naczyniowej. Eksperci polecają również dietę DASH [9] bazującą na produktach niskoprzetworzonych [10]. 

1. Połowę talerza powinny stanowić warzywa (nie wliczając w to ziemniaków, batatów) i owoce-w proporcjach ¾ warzywa i ¼ owoce.
2. Warzywa strączkowe.
3. Dużo pełnoziarnistych produktów zbożowych.
4. Owoce i orzechy.
5. Ryby morskie i słodkowodne (np. dorsz, sola, morszczuk, miruna, sandacz, leszcz, szczupak, okoń, makrela, łosoś, halibut, karp), śledzie i inne ryby w olejach roślinnych, ryby wędzone w umiarkowanych ilościach).
6. Owoce morza.
7. Niskotłuszczowe produkty mleczne – jogurty, kefiry, maślanki.
8. Oleje roślinne, z wyjątkiem tłuszczu kokosowego i palmowego.
9. Chudy drób.
10. Chude wędliny, najlepiej domowe wędliny drobiowe pierś indyka/kurczak w niewielkich ilościach.
11. Dodajemy dużo ziół i czosnku.

1. Nadmiaru soli (do 5 g/dobę).
2. Tłuszczów nasyconych i trans.
3. Słodyczy i słodkich napojów.
4. Zasmażek, zabielania zup.
5. Żywności wysoko przetworzonej.
6. Smarowania pieczywa masłem.
7. Czerwonego mięsa i jego przetworów.

[1] Zachowania Prozdrowotne Jako Element Aktywności Życiowej Człowieka, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2020, Praca zbiorowa, 
[2] Dieta DASH – gwiazda wśród diet - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 
[3] Dieta śródziemnomorska w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 
[4] Opracowanie własne na podstawie Rocznika Demograficznego GUS 2024 r.
[5] Miażdżyca - choroba czy proces starzenia? | Ziaja | Chirurgia Polska 
[6] Za Rocznikiem demograficznym GUS 2024,
[7]  Zaburzenia lipidowe- Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
[8] World Health Organization, 2023, "WHO Global report on sodium intake reduction. Geneva: World Health Organization"., Nadmierne spożycie soli, cukru i tłuszczu zagraża zdrowiu
https://www.gov.pl/web/psse-wabrzezno/nadmierne-spozycie-soli-cukru-i-tluszczu-zagraza-zdrowiu
[9] Dieta DASH – kluczem do zdrowia seniorów | Pacjent 
[10] Ranking diet 2019 – trzy królowe - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
[11] Dieta dla zdrowia serca i układu krążenia NIZP-PZH
[12] Dieta śródziemnomorska w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej