Główny Inspektorat
Sanitarny

Choroby układu krążenia stanowią pierwszą przyczynę zgonów u osób 60+ [4] (39,91%). Czynniki ryzyka (poza genetycznymi) to m.in.: podwyższony poziom cholesterolu, brak lub mała aktywność fizyczna, niewłaściwa dieta, nadwaga i otyłość, palenie tytuniu (u palaczy ryzyko zwężenia tętnic wzrasta 4-krotnie w stosunku do populacji niepalących [5]), upośledzenie tolerancji glukozy (patrz też „Dieta w nietolerancji glukozy i cukrzycy typu 2”), nadmierny stres, inne choroby np. depresja, choroby nerek. Zmiana nawyków żywieniowych może istotnie odroczyć wystąpienie chorób układu krążenia i rozpoczęcie farmakoterapii. Do chorób układu krążenia powodujących największa liczbę zgonów u osób 60+ należą: nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, choroby naczyń mózgowych, miażdżyca [6]. Najbardziej niebezpieczne są sytuacje, gdy kilka czynników ryzyka nakłada się na siebie oddziałując na jeden organizm. 

1. Ograniczmy spożycie soli. Z szacunków wynika, że ograniczenie spożycia soli do zalecanych 5g w okresie 20 lat mogłoby przyczynić się do zredukowania liczby udarów mózgu o 23%, choroby niedokrwiennej o 15%, a zgonów ogółem o 2,3% [7].
2. Zadbajmy o właściwy poziom cholesterolu. Spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu prowadzi do wzrostu stężenia cholesterolu całkowitego i LDL we krwi. Dieta zapobiegająca chorobom układu krążenia powinna zawierać jak najmniej produktów takich jak np.: smalec, masło, tłuste mięsa oraz wędliny. Równie niewskazane są produkty zawierające kwasy tłuszczowe trans – tj.: zupy i sosy instant, przemysłowe produkty cukiernicze, wyroby czekoladowe, gotowe produkty spożywcze smażone w głębokim tłuszczu (np. pączki). Zwiększenie spożycia jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (omega-3 oraz omega-6), stanowi krok we właściwym kierunku, jednak dopiero połączone ze spożyciem przeciwutleniaczy (np. witamina E obecna w olejach roślinnych, ziarnach zbóż, warzywach) przynosi pozytywny skutek obniżenia „złego” cholesterolu LDL, obniżenia poziomu trójglicerydów i wzrostu „dobrego” cholesterolu HDL. 
3. Ograniczmy kaloryczność posiłków; jedzmy ryby, warzywa i owoce. Nadwaga i otyłość, to wróg układu krążenia. 

Jaka dieta wspomoże w walce i profilaktyce chorób układu krążenia? Przywołajmy tu badanie Lyon Diet Heart Study, którego celem była weryfikacja czy stosowanie diety śródziemnomorskiej wpływa pozytywnie na rokowanie pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Wyniki badania LYON były bardzo obiecujące. Wykazano, że dzięki zastosowaniu diety śródziemnomorskiej u pacjentów uzyskano istotny statystycznie wpływ na zmniejszenie liczby zgonów sercowych oraz wszystkich zgonów. Pozwala to wysnuć wniosek, że stosowanie diety śródziemnomorskiej przyczynia się do zmniejszenia zachorowań i śmiertelności sercowo-naczyniowej. Eksperci polecają również dietę DASH [8] bazującą na produktach niskoprzetworzonych [9]. 
 

1.    Dużo warzyw (bez ziemniaków), w tym nasion strączkowych.
2.    Dużo pełnoziarnistych produktów zbożowych.
3.    Owoce i orzechy.
4.    Ryby morskie i słodkowodne (np. dorsz, sola, morszczuk, miruna, sandacz, leszcz, szczupak, okoń, makrela, łosoś, halibut, karp), śledzie i inne ryby w olejach roślinnych, ryby wędzone w umiarkowanych ilościach).
5.    Owoce morza.
6.    Niskotłuszczowe produkty mleczne – jogurty, kefiry, maślanki.
7.    Oleje roślinne, z wyjątkiem tłuszczu kokosowego i palmowego.
8.    Chudy drób.
9.    Chude wędliny, najlepiej domowe wędliny drobiowe pierś indyka/kurczak w niewielkich ilościach.
10.  Dodajemy dużo ziół i czosnku.

1.    Nadmiaru soli.
2.    Słodyczy i słodkich napojów.
3.    Zasmażek, zabielania zup.
4.    Żywności wysoko przetworzonej.
5.    Smarowania pieczywa masłem.
6.    Czerwonego mięsa i jego przetworów.
 

[1] Zachowania Prozdrowotne Jako Element Aktywności Życiowej Człowieka, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku, 2020, Praca zbiorowa, 
[2] Dieta DASH – gwiazda wśród diet - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 
[3] Dieta śródziemnomorska w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 
[4] Opracowanie własne na podstawie Rocznika Demograficznego GUS 2024 r.
[5] Miażdżyca - choroba czy proces starzenia? | Ziaja | Chirurgia Polska 
[6] Za Rocznikiem demograficznym GUS 2024,
[7] Nadmierne spożycie soli, cukru i tłuszczu zagraża zdrowiu https://www.gov.pl/web/psse-wabrzezno/nadmierne-spozycie-soli-cukru-i-tluszczu-zagraza-zdrowiu
[8] Dieta DASH – kluczem do zdrowia seniorów | Pacjent 
[9] Ranking diet 2019 – trzy królowe - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
[10] Dieta dla zdrowia serca i układu krążenia NIZP-PZH
[11] Dieta śródziemnomorska w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej