Główny Inspektorat
Sanitarny

Nowotwory są drugą co do liczebności przyczyną zgonów seniorów (27% [1], w tym nowotwory sutka i gruczołu krokowego) [2]. Z uwagi na duże rozpowszechnienie chorób nowotworowych stały się one przedmiotem wielu badań naukowych, skutkiem czego dziś już wiemy, że styl życia, w tym dieta, jest powiązany z częstotliwością pojawiania się chorób nowotworowych.

Jak wynika z badań naukowych prawidłowa dieta, utrzymywanie właściwej masy ciała i aktywność fizyczna mogą uchronić przed wieloma nowotworami, m.in.:

• aż o 69% zmniejszyć ryzyko wystąpienia raka przełyku,
• o 63% raka jamy ustnej, gardła i krtani,
• o 59% raka macicy,
• o 50% raka jelita grubego,
• o 47% raka żołądka,
• o 38% raka piersi [3].

Badania EPIC – European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition przeprowadzone w 2004 r. pokazały, że jedzenie dużych ilości warzyw i owoców może zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka jamy ustnej, gardła, krtani, przełyku (nawet o jedną trzecią), żołądka, a także płuc (o jedną czwartą) [4]. Przy czym istotne jest również zmniejszenie ilości spożywanych produktów odzwierzęcych.

1. Proporcje - warzywa, owoce, produkty zbożowe z pełnego ziarna i nasiona roślin strączkowych – powinny stanowić co najmniej 2/3 diety, 1/3 lub mniej, można uzupełniać produktami zwierzęcymi: rybami morskimi, jajami, mlekiem i przetworami mlecznymi i chudym mięsem.
2. Spożywanie minimum 5 porcji niskoskrobiowych warzyw (3/4) i owoców (1/4)
3. Minimum połowa spożywanych warzyw powinna być surowa.
4.  Jak najmniej oczyszczone i przetworzone produkty zbożowe - błonnik ma wpływ na ryzyko wystąpienia raka jelita grubego [5].
5. Eliminacja tłuszczów zwierzęcych na rzecz tłuszczów omega−3, które mają zdolność hamowania rozwoju nowotworu na wielu etapach jego rozwoju, hamują proces zapalny i pozytywnie wpływają na układ odpornościowy [6].
6. Ograniczenie spożycia soli.
    

1. Dziennie 500-600 g warzyw niskoskrobiowych np.: sałata, ogórki, pomidory, kapusta, kapusta kiszona, papryka, brokuły, kalafior, jarmuż, kalarepa, cykoria, boćwina, papryka, rzepa, szparagi, cykoria, seler naciowy, cebula, czosnek, pietruszka, rzodkiewka.
2. Pełnoziarniste pieczywo, makarony z mąki razowej, grube kasze, niełuskany ryż, otręby, naturalne płatki zbożowe.
3. Nasiona roślin strączkowych - groch, fasola, soja, soczewica, bób, ciecierzyca.
4. Tłuszcze omega-3 - ryby, owoce morza, siemię lniane, orzechy włoskie.
5. Olej rzepakowy, lniany, oliwa z oliwek, orzechy, siemię lniane, ziarna słonecznika i dyni, awokado, kakao, oliwki.
6. Mięso drobiowe, nabiał, jaja.
7. Maksymalnie 5g soli dziennie.

1. Mięsa czerwonego.
2. Tłuszczów zwierzęcych.
3. Produktów wędzonych i grillowanych.

1. Alkohol.
2. Przetworzone produkty mięsne.
3. Gorące dania i płyny.

Dieta osób chorych na choroby nowotworowe stanowi część terapii, może ograniczać wystąpienie powikłań leczenia operacyjnego, minimalizować skutki uboczne radioterapii czy chemioterapii oraz stymulować układ immunologiczny. Stanowi istotną część prehabilitacji- kompleksowego przygotowania pacjenta do leczenia onkologicznego, czy operacji. Dieta w chorobie ma za zadanie utrzymać masę ciała i dostarczyć potrzebnej energii i składników odżywczych [8]. W toku leczenia konieczne jest ustalenie z lekarzem i dietetykiem co chory może jeść w trakcie terapii, bowiem możliwe są czasowe modyfikacje diety.

1. Dieta powinna być lekkostrawna (bez potraw smażonych, wędzonych, ostrych przypraw).
2. Należy wypijać minimum 2 l płynów każdego dnia.
3. Niekiedy następuje znaczny wzrost zapotrzebowania na kalorie – dieta powinna to uwzględniać.
4. W toku leczenia pojawia się podwyższone zapotrzebowanie na białko - zwierzęcej i roślinne w stosunku 1:1.
5. Posiłki powinny oszczędzać chory narząd – szczególnie, gdy mamy do czynienia z nowotworami układu pokarmowego.
6. Dieta powinna być zgodna z preferencjami smakowymi osoby chorej.
7. Należy zwiększyć spożycie produktów zawierających kwasy omega-3.
8. Należy zadbać o odpowiednią ilość naturalnie dostarczanych antyoksydantów: witaminy C, E, β--karotenu, cynku, selenu, miedzi, magnezu, manganu oraz innych substancji bioaktywnych – koenzymu Q10, polifenoli oraz fitosteroli. Mają one zdolność blokowania wolnych rodników i neutralizowania ich negatywnego działania – uszkadzania błon komórkowych.

[1] Opracowanie własne na podstawie Rocznika demograficznego GUS 2024
[2] Rocznik Demograficzny, GUS, 2024
[3] Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB, 2024, "Zdrowie na pierwszym miejscu – Postaw na dietoprofilaktykę i zapobiegaj nowotworom". Warszawa: NCEŻ.; Dieta antyrakowa – ochronny wpływ żywności pochodzenia roślinnego - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
[4, 5] Dieta | Krajowy Rejestr Nowotworów
[6] Dieta antyrakowa – ochronny wpływ żywności pochodzenia roślinnego - Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej
[7] List of Classifications – IARC Monographs on the Identification of Carcinogenic Hazards to Humans
[8] Dieta w chorobie nowotworowej. Żywienie pacjenta onkologicznego - Zwrotnikraka.pl