Główny Inspektorat
Sanitarny

W 2023 roku, prawie 9000 osób w wieku 60+ zmarło z powodu cukrzycy [4]. To ponad 85% zgonów z powodu chorób związanych z zaburzeniami wydzielania, odżywiania i przemiany metabolicznej [5]. 

Nietolerancja glukozy to zaburzenie polegające na obniżonej zdolności metabolizowania cukru w organizmie - nieprawidłowej tolerancji glukozy. Stan, kiedy tkanki są mało wrażliwe na działanie tego hormonu i nie pobierają właściwiej ilości glukozy w odpowiedzi na jej działanie, nazywa się insulinoopornością. W początkowej fazie organizm produkuje większe ilości insuliny, aby radzić sobie z poziomem cukru znajdującego się we krwi. Wzrost poziomu insuliny ma jednak negatywne skutki – przybieranie na wadze i wzrost ciśnienia tętniczego, a także problemy z produkującą insulinę trzustką. Nietolerancja glukozy bywa zwana „wstępem do cukrzycy”, bowiem jest jednym z podstawowych wyznaczników stanu przedcukrzycowego, poprzedzającego wystąpienie pełnopostaciowej cukrzycy typu 2. Otyłość zwiększa prawdopodobieństwo insulinooporności, a w konsekwencji zachorowania na cukrzycę typu 2. Tkanka tłuszczowa, szczególnie brzuszna, produkuje wiele substancji aktywnych hormonalnie przyczyniających się do narastania problemu z metabolizmem węglowodanów. Mówiąc w skrócie - otyłość sprzyja insulinooporności i cukrzycy, zaś zaburzenia metabolizowania cukru w organizmie sprzyjają otyłości. Czy można przerwać to zamknięte koło? Tak. Zmieniając styl życia i dietę!

Cukrzyca typu 2 jest najczęstszym typem cukrzycy (ok. 85-90% procent przypadków [6]) i należy do tzw. chorób cywilizacyjnych. Ze względu na swą powszechność bywa zwana epidemią XXI w. 

Nie należy bagatelizować cukrzycy, bowiem powoduje szereg poważnych powikłań, co wynika z faktu, że utrzymujący się wysoki poziom cukru we krwi uszkadza naczynia krwionośne (powoduje angiopatie), a w konsekwencji negatywnie oddziałuje na cały organizm, w tym zwiększa zagrożenie miażdżycą.

Do przewlekłych powikłań cukrzycy zaliczamy: 

• zaburzenia funkcji nerwów- neuropatie (powodują zaburzenia czucia, pieczenie, ból a także zaburzenia pracy serca czy innych narządów),
• uszkodzenia nerek - nefropatie,
• zaburzenia widzenia – retinopatie i zaćmę,
• uszkodzenia w układzie kostnym i stawowym,
• zespół stopy cukrzycowej (wynikający z neuropatii).

Dla osób z insulinoopornością oraz chorych na cukrzycę niezwykle istotne jest zachowanie prawidłowej masy ciała. Dieta powinna zatem normalizować glikemię oraz wspomagać zmniejszenie masy ciała.

O czym należy pamiętać w diecie cukrzycowej?

1. Regularność + śniadanie!
   Podstawą jest regularność spożywania posiłków. Optymalna liczba to 4-5 niedużych posiłków dziennie, przy czym ostatni najpóźniej 2-3 godziny przed snem. Należy też pamiętać o spożywaniu śniadania, które jest najczęściej pomijanym posiłkiem. Śniadanie po pierwsze jest istotne z punktu widzenia liczby posiłków – przesunięcie momentu spożycia pierwszego powoduje, że główne posiłki zostają przesunięte na godziny popołudniowe – trudno w tak krótkim czasie spożytkować dużą ilość dostarczonej organizmowi energii. Dodatkowo zjedzenie śniadania powoduje, że zapotrzebowanie na kalorie – a więc poczucie głodu – w ciągu dnia będzie mniejsze. 
2. Wykluczenie słodkich napojów.
3. Wykluczenie słodyczy
4. Niepojadanie między posiłkami, szczególnie śmieciowych przekąsek (chipsy, batonik).
5. Posiłki należy komponować zgodnie z Talerzem Zdrowego Żywienia (połowa talerza to owoce i warzywa, w tym ¾ warzywa i ¼ owoce; węglowodany to około ¼ talerza; ¼ talerza to produkty białkowe; produkty będące źródłem tłuszczu powinny być obecne w bardzo niewielkim stopniu).
6. Należy wypijać dziennie ok. 2l płynów.
7. Należy ograniczyć sól – max. 5 g soli dziennie.
    

1. Warzywa i owoce – najlepiej surowe lub krótko gotowane (al dente).
2. Pieczywo pełnoziarniste i graham.
3. Płatki zbożowe naturalne: owsiane, jęczmienne, orkiszowe, żytnie.
4. Kasze: gryczana, jęczmienna pęczak, bulgur, komosa ryżowa.
5. Ryż: brązowy, dziki, czerwony.
6. Mleko o obniżonej zawartości tłuszczu (do 2%) i produkty mleczne bez cukru.
7. Chude i półtłuste sery twarogowe, mozzarella light.
8. Chude mięsa bez skóry: cielęcina, kurczak, indyk, królik, chuda wołowina i wieprzowina (np. schab, polędwica) w umiarkowanych ilościach.
9. Chude wędliny, najlepiej domowe: polędwica, szynka gotowana, wędliny drobiowe, pieczony schab, pieczona pierś indyka/kurczak.
10. Ryby morskie i słodkowodne (np. dorsz, sola, morszczuk, miruna, sandacz, leszcz, szczupak, okoń, makrela, łosoś, halibut, karp), śledzie i inne ryby w olejach roślinnych, ryby wędzone w umiarkowanych ilościach.
11. Jajka gotowane na miękko, na twardo, w koszulce, jajecznica i omlet.
12. Oliwę z oliwek, olej rzepakowy, lniany, mieszanki masła z olejami roślinnymi niezawierające oleju palmowego w składzie, margaryny miękkie.
13. Wszystkie nasiona roślin strączkowych, np. soja, ciecierzyca, groch, soczewica, fasola, bób, pasty z nasion roślin strączkowych, mąka sojowa, napoje sojowe bez dodatku cukru, przetwory sojowe: tofu, tempeh, makarony z nasion roślin strączkowych (np. z fasoli, grochu).
14. Orzechy (np. włoskie, laskowe) oraz migdały, pestki i nasiona (np. dyni, słonecznika.
15. Gorzka czekolada min. 70% kakao.
16. Słodziki naturalne (np. ksylitol, stewia, erytrytol).
17. Domowe wypieki bez dodatku cukru.
18. Zioła.
19. Zupy na wywarach warzywnych.
     

1. Smażenia na głębokim tłuszczu.
2. Duszenia mięs z wcześniejszym obsmażeniem.
3. Panierowania.
4. Alkoholu.
5. Długiego gotowania warzyw.

[1] Cukrzyca polska 
[2] Polskie Stowarzyszenie Diabetyków 
[3] Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej 
[4] Rocznik demograficzny GUS 2024
[5] Opracowanie własne na podstawie Rocznika demograficznego GUS 2024
[6] Statystyki cukrzycy w Polsce - występowanie cukrzycy, 
[7] https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/03/zalecenia_dietetycy_cukrzyca-typu-2.pdf
[8] https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2024/03/zalecenia_dietetycy_cukrzyca-typu-2.pdf