Wykluczenie cyfrowe

starszy mężczyzna siedzi przed laptopem i załamuje ręce jakby sobie nie radził z komputerem

Wykluczenie cyfrowe –problem zdrowia publicznego

Współczesne społeczeństwo, coraz silniej działające w oparciu o technologie cyfrowe stawia przed osobami starszymi nowe wyzwania, wykraczające poza kwestie umiejętności technicznych. Wykluczenie cyfrowe, definiowane jako brak dostępu, kompetencji i motywacji do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych nie jest wyłącznie problemem infrastrukturalnym. Niesie ze sobą również poważne konsekwencje psychiczne i społeczne. Dla wielu seniorów brak uczestnictwa w cyfrowym świecie oznacza nie tylko utrudniony dostęp do informacji czy usług zdrowotnych, ale także pogłębiające się poczucie izolacji, osamotnienia i wykluczenia z życia społecznego. Korzystanie z Internetu i umiejętność wykorzystywania jego możliwości to dziś nie tylko sposób na ułatwienie codziennego życia, ale także niezbędny warunek pełnego udziału w życiu społecznym, zawodowym i kulturalnym [1]. Ostatecznie problem ten dotyka obszaru zdrowia publicznego.

Mimo że zaledwie 18% seniorów posiada przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, aż 64% osób w wieku 55-74 lata korzysta z Internetu regularnie, przynajmniej raz w tygodniu. Według danych Eurostatu z 2023 roku, blisko 56% Polaków – czyli około 14,5 miliona osób – nie posiada podstawowych kompetencji cyfrowych. W grupie wiekowej 55-74 lata odsetek ten wynosi aż 82%, co oznacza około 7,2 miliona seniorów. To znacznie więcej niż średnia dla krajów Unii Europejskiej, która wynosi około 63%. Oznacza to, że niemal połowa osób w Polsce bez podstawowych umiejętności cyfrowych to seniorzy. Największą grupę spośród osób, które nigdy nie korzystały z Internetu, stanowią osoby w wieku 60-74 lata – niemal 2 miliony (dokładnie 1 991 700), co stanowi ponad 75% wszystkich Polaków, którzy nie potrafią korzystać z Internetu [2]. Mimo, że w okresie pandemii COVID-19 odnotowano spadek odsetka osób starszych, które nie korzystają z Internetu, to w dalszym ciągu jest on wysoki. W kontekście starzenia się społeczeństwa problem ten nabiera szczególnego znaczenia.

Problem wykluczenia cyfrowego seniorów można rozważać kilku kontekstach, tym związanych ze zdrowiem publicznym:

ograniczonego dostępu do informacji i usług (również społecznych i medycznych),
izolacji społecznej,
narażenia na przestępstwa cyfrowe, manipulację i dezinformację.

Walka z wykluczeniem cyfrowym seniorów wskazanym w pkt. 1 i 2 realizowana jest przez Ministerstwo Cyfryzacji [3] poprzez wdrożenie Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych jak również przez organizacje/fundacje działające na rzecz seniorów, które zajmują się m.in.

organizacją szkoleń i kursów,
zwiększeniem dostępu do komputerów np. na świetlicach, w bibliotekach, domach opieki,
przygotowaniem broszur/ulotek/ instrukcji jak korzystać z aplikacji, Internetu itd.
organizowaniem wsparcia technicznego – pomoc w codziennym korzystaniu z technologii,
dostosowaniem usług cyfrowych do potrzeb osób starszych.

[1] https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/15023/1/Optimum_1_2023_M_Czarnecka_H_Kelm_W_Koczur_Wykluczenie_cyfrowe_seniorow.pdf
[2] https://www.gov.pl/web/cyfryzacja/jak-pokonac-wykluczenie-cyfrowe-seniorow--okragly-stol-w-kprm
[3] kompetencjecyfrowe.gov.pl - Wszyscy w Programie Rozwoju Kompetencji Cyfrowych,