Główny Inspektorat
Sanitarny

Współczesne społeczeństwo, coraz silniej działające w oparciu o technologie cyfrowe stawia przed osobami starszymi nowe wyzwania, wykraczające poza kwestie umiejętności technicznych. Wykluczenie cyfrowe, definiowane jako brak dostępu, kompetencji i motywacji do korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych nie jest wyłącznie problemem infrastrukturalnym. Niesie ze sobą również poważne konsekwencje psychiczne i społeczne. Dla wielu seniorów brak uczestnictwa w cyfrowym świecie oznacza nie tylko utrudniony dostęp do informacji czy usług zdrowotnych, ale także pogłębiające się poczucie izolacji, osamotnienia i wykluczenia z życia społecznego. Korzystanie z Internetu i umiejętność wykorzystywania jego możliwości to dziś nie tylko sposób na ułatwienie codziennego życia, ale także niezbędny warunek pełnego udziału w życiu społecznym, zawodowym i kulturalnym [1]. Ostatecznie problem ten dotyka obszaru zdrowia publicznego.

Mimo że zaledwie 18% seniorów posiada przynajmniej podstawowe umiejętności cyfrowe, aż 64% osób w wieku 55-74 lata korzysta z Internetu regularnie, przynajmniej raz w tygodniu.

Według danych Eurostatu z 2023 roku:

• blisko 56% Polaków – czyli około 14,5 miliona osób – nie posiada podstawowych kompetencji cyfrowych,
• w grupie wiekowej 55-74 lata odsetek ten wynosi aż 82%, co oznacza około 7,2 miliona seniorów,
  
  To znacznie więcej niż średnia dla krajów Unii Europejskiej, która wynosi około 63%. Oznacza to, że niemal połowa osób w Polsce bez podstawowych umiejętności cyfrowych to seniorzy.
• największą grupę spośród osób, które nigdy nie korzystały z Internetu, stanowią osoby w wieku 60-74 lata – niemal 2 miliony (dokładnie 1 991 700), co stanowi ponad 75% wszystkich Polaków, którzy nie potrafią korzystać z Internetu [2].

Mimo, że w okresie pandemii COVID-19 odnotowano spadek odsetka osób starszych, które nie korzystają z Internetu, to w dalszym ciągu jest on wysoki. W kontekście starzenia się społeczeństwa problem ten nabiera szczególnego znaczenia.

Problem wykluczenia cyfrowego seniorów można rozważać kilku kontekstach, tym związanych ze zdrowiem publicznym:

• ograniczonego dostępu do informacji i usług (również społecznych i medycznych),
• izolacji społecznej,
• narażenia na przestępstwa cyfrowe, manipulację i dezinformację.

Walka z wykluczeniem cyfrowym seniorów wskazanym w pkt. 1 i 2 realizowana jest przez Ministerstwo Cyfryzacji [3] poprzez wdrożenie Program Rozwoju Kompetencji Cyfrowych jak również przez organizacje/fundacje działające na rzecz seniorów, które zajmują się m.in. 

• organizacją szkoleń i kursów,
• zwiększeniem dostępu do komputerów np. na świetlicach, w bibliotekach, domach opieki,
• przygotowaniem broszur/ulotek/ instrukcji jak korzystać z aplikacji, Internetu itd.
• organizowaniem wsparcia technicznego – pomoc w codziennym korzystaniu z technologii,
• dostosowaniem usług cyfrowych do potrzeb osób starszych. 

---

[1] Wykluczenie cyfrowe seniorów w zakresie korzystania z usług spolecznych w Polsce w dobie demograficznego starzenia się ludności, 2023r.
[2] Jak pokonać wykluczenie cyfrowe seniorów – okrągły stół w KPRM, 2024r.
[3] Rozwój kompetencji cyfrowych dla wszystkich