Główny Inspektorat
Sanitarny

Zatrucia lekami wśród osób starszych to poważny problem zdrowotny, którego znaczenie w Polsce rośnie. Warto znać jego przyczyny i sposoby zapobiegania takim sytuacjom.

Seniorzy są szczególnie narażeni na zatrucie lekami z kilku przyczyn. Po pierwsze – wielość stosowanych medykamentów – osoby starsze często cierpią na wielochorobowość, co powoduje potrzebę przyjmowania kilku różnych leków. Zwiększa to ryzyko interakcji między nimi oraz przedawkowania.

Z wiekiem zwalnia metabolizm, co może powodować kumulowanie się substancji czynnych z leków, nawet gdy są one przyjmowane w prawidłowych, zaleconych przez lekarza dawkach. Odrębną kwestią są problemy związane z pamięcią i wzrokiem. Trudności w zapamiętywaniu kolejnych dawek lub błędne odczytanie etykiety na opakowaniu może prowadzić do niezamierzonych pomyłek - podwójnego zażycia leku lub pominięcia dawki. W ten sposób zwiększa się ryzyko pojawienia się działań niepożądanych i zatruć.

W latach 2019-2023 zatrucia lekami w grupie wiekowej 60+ kosztowały polski system opieki zdrowotnej ponad 80 000 000 zł. [1] Najczęstsze przyczyny zatruć to: benzodiazepiny [2], opioidy [3], leki przeciwcukrzycowe i leki przeciwbólowe [4], ale zatruć się można przyjmując bez konsultacji z lekarzem nawet leki przeciw przeziębieniu (5 przypadków w grupie 60+ w 2023 roku [5]). 

Niestety poziom wiedzy społeczeństwa w tym zakresie jest niski - badanie „Ocena wiedzy społeczeństwa województwa podlaskiego na temat stosowania leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty” przeprowadzone na Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku w 2023 r. [6] wskazało, że większość badanych pomimo, iż popierają sprzedaż leków przeciwbólowych dostępnych bez recepty poza aptekami, nie ma wiedzy na temat zagrożeń związanych z ich przedawkowaniem - co trzeci badany uważa, że leki przeciwbólowe są całkowicie bezpieczne w użyciu lub, że działania niepożądane wywołane ich przedawkowaniem są niegroźne.

• nie można przyjmować żadnych leków ani suplementów diety bez konsultacji z lekarzem,
• należy regularnie robić przegląd apteczki pod kątem dat ważności,
• warto stosować organizery na leki – pomagają uniknąć podwójnego przyjęcia leku lub jego pominięcia,
• należy zgłaszać lekarzowi każde zaobserwowane działanie niepożądane i niepokojące objawy zdrowotne.
   

  ---

  [1] Opracowanie własne na podstawie Zatrucia lekami - ezdrowie.gov.pl
  [2] Zatrucia benzodiazepinami wśród pacjentów w podeszłym wieku Oddziału Ostrych Zatruć Szpitala im. Marciniaka we Wrocławiu w latach 2000-2001 – PubMed
  [3] Zatrucie opioidami i zaburzenia związane z używaniem opioidów u starszych pacjentów po urazach – PMC
  [4] NLPZ a pacjent geriatryczny: opowieść ku przestrodze | Konsultant360
  [5] Zatrucia lekami - ezdrowie.gov.pl
  [6] ocena_wiedzy_spoleczenstwa_wojewodztwa_podlaskiego_na_temat_stosowania_lekow_przeciwbolowych_dostepnych_bez_recepty.pdf