Od 2026 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich PROW 2014-2020 (PROW 2014–2020) w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 oraz Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 podjęte w 2022 r. zostały „przeniesione” do przepisów regulujących zasady przyznawania płatności w ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023-2027 (PS 2023-2027).  Wynika to, przede wszystkim z tego, że od 2026 r.  zobowiązania te będą finansowane ze środków PS WPR 2023-2027.

W związku z tym, zobowiązania w ramach Pakietów 1., 4. i 5. podjęte w 2022 r. będą kontynuowane przez rok w ramach PS 2023-2027 jako:

• Interwencja 9. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone,
• Interwencja 10. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000,
• Interwencja 11. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

Tym samym rok 2026 będzie ostatnim rokiem, kiedy rolnicy będą mogli wnioskować o przyznanie płatności za realizację tych zobowiązań. Po ich zakończeniu (w 2027 r.) będzie możliwe podjęcie nowych analogicznych zobowiązań w ramach instrumentów wsparcia PS 2023-2027 (np. w ramach rolno-środowiskowo-klimatycznych interwencji 1. lub 2. dotyczących ochrony cennych siedlisk i zagrożonych gatunków).

Kluczowe reguły dotyczące realizacji zobowiązań nie zmienią się, tzn.  beneficjenta nadal będą obowiązywały takie same wymogi zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jakie obowiązywały dotychczas przez 4 lata jego realizacji. Zobowiązania w ramach Interwencji 9.–11. będą realizowane zgodnie z wymogami szczegółowymi określonymi w załączniku nr 2 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, a więc tak jak dotychczas.

Oznacza to, że zakres warunków i wymogów tych zobowiązań podjętych w 2022 roku co do zasady się nie zmieni – będą takie jak w PROW 2014–2020. Przykładowo: w ramach Interwencji 9.–11., stanowiących kontynuację zobowiązań Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, nie będzie wymagany nowy plan działalności rolno-środowiskowej czy jego aktualizacja (beneficjent będzie musiał posiadać ten plan, który był wymagany w ramach zobowiązania PROW 2014-2020). W przypadku Interwencji 10. i 11. będą obowiązywały dotychczasowe zasady kwalifikacji siedlisk przyjęte dla PROW 2014–2020 czyli nie będą tu obowiązywały, przyjęte dla Interwencji przyrodniczych 1. i 2. PS WPR, zasady kwalifikacji powierzchni oparte na warstwach cyfrowych dotyczących siedlisk i gatunków ptaków), a także nie będzie wymagane sporządzenie nowej dokumentacji przyrodniczej (beneficjent będzie musiał posiadać tę dokumentację, która była wymagana w ramach zobowiązania PROW 2014-2020).

Jednakże, jeśli beneficjenci nie będą akceptować dostosowania do ram prawnych PS 2023-2027 i nie będą chcieli w 2026 r. kontynuować zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 jako Interwencje 9.–11. PS 2023-2027, będą mogli z nich zrezygnować poprzez złożenie do ARiMR, w terminie składania wniosków, stosownego oświadczenia o braku akceptacji dostosowania zobowiązania PROW 2014-2020 do ram prawnych PS 2023-2027.

Wówczas ich zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020 wygaśnie i nie będzie wymagany zwrot płatności przyznanych za jego realizację w poprzednich latach.

Informacje dotyczące wymogów

Rolnik lub zarządca jest zobowiązany do posiadania planu działalności rolnośrodowiskowej i prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej, zawierającego wykaz działań agrotechnicznych (w tym zastosowania nawozów i wykonania zbiegów przy użyciu środków ochrony roślin) oraz wykaz wypasów zwierząt (jeżeli wypas jest prowadzony). Interwencja 9. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone

Celem interwencji jest zrównoważony systemem gospodarowania polegający na racjonalnym wykorzystywaniu zasobów przyrody i ograniczeniu negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko. Podstawą jego działania jest odpowiednie zmianowanie i dobór roślin, a także optymalizacja nawożenia oraz poprawa bilansu materii organicznej.

Stawka płatności: 800 zł/ha

Wymogi

Wymogi interwencji odnoszą się do wszystkich użytków rolnych (gruntów ornych, trwałych użytków zielonych oraz upraw trwałych tj. np. sadów) w gospodarstwie, ale płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przyznawana jest tylko do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne.

Wymogi interwencji dotyczą przede wszystkim stosowania prawidłowego płodozmianu i zróżnicowania prowadzonych w danym roku upraw, jak i opracowania i przestrzegania planu nawożenia opartego na bilansie azotu oraz chemicznej analizie gleby. Wymagane jest zatem m.in. zastosowanie co najmniej 4 upraw w plonie głównym w danym roku, przy czym uprawa, która zajmuje największą powierzchnię gruntów ornych, jak i uprawa zbóż nie może przekraczać 65% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie. Jednocześnie udział każdej z czterech upraw nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie, a w przypadku zastosowania więcej niż 4 upraw udział każdej z trzech największych z tych upraw z osobna nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie oraz udział pozostałych upraw łącznie nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie.

• Interwencja 10. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000
• Interwencja 11. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

Celem ww. interwencji jest przywracanie lub utrzymanie tradycyjnego i ekstensywnego użytkowania łąk i pastwisk. Realizacja zobowiązań ma zapobiec zanikowi cennych siedlisk przyrodniczych (łąk i pastwisk) oraz polepszyć warunki gniazdowania gatunków ptaków związanych z krajobrazem rolniczym.

Interwencja 10 jest ukierunkowana na cenne siedliska przyrodnicze oraz siedliska lęgowe zagrożonych gatunków ptaków na obszarach Natura 2000. Interwencja 11 jest dedykowana cennym siedliskom przyrodniczym nieobjętym siecią Natura 2000.

Stawki płatności

• Wariant 4.1./5.1. Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe – 1568 zł/ha
• Wariant 4.2./5.2. Zalewowe łąki selernicowe i słonorośla- 1452 zł/ha
• Wariant 4.3./5.3. Murawy – 1612 zł/ha
• Wariant 4.4./5.4. Półnaturalne łąki wilgotne – 1115 zł/ha
• Wariant 4.5./5.5. Półnaturalne łąki świeże – 1497 zł/ha
• Wariant 4.6./5.6. Torfowiska – 912 zł/ha (wymogi kluczowe), – 1536 zł/ha (wymogi kluczowe i uzupełniające).
• Wariant 4.7. Ekstensywne użytkowanie na obszarach specjalnej ochrony ptaków (OSO) – 881 zł/ha
• Wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych rzadkich gatunków ptaków siewkowych (rycyk, kszyk, krwawodziób i czajka) – 1055 zł/ha
• Wariant 4.9. Ochrona siedlisk lęgowych dubelta i kulika wielkiego – 1347 zł/ha
• Wariant 4.10. Ochrona siedlisk lęgowych wodniczki – 1555 zł/ha
• Wariant 4.11. Ochrona siedlisk lęgowych derkacza – 1055 zł/ha

Beneficjentowi realizującemu zobowiązanie na obszarach niebędących użytkami rolnymi (i innymi niż wariant Murawy) może być przyznana także dodatkowa płatność (płatność oparta na rezultacie – “result-based”) w przypadku zalania lub podtopienia gruntu w wysokości 280 zł/ha. Informacja o podtopieniu lub zalaniu jest oparta na monitoringu satelitarnym.

Wymogi

W ramach powyższych interwencji beneficjenci otrzymują wsparcie za tradycyjne i przyjazne dla środowiska użytkowanie łąk i pastwisk, co ma przyczynić się do zachowania różnorodności biologicznej.

Wybierając te interwencje beneficjent decyduje się prowadzić ekstensywne gospodarowanie na cennych łąkach i pastwiskach w zakresie wybranych wariantów realizując wymogi, m.in.:

• wymagane jest posiadanie dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej (ptasiej) lub siedliskowej (botanicznej) (dokumentacja przyrodnicza nie jest wymagana w przypadku wariantu 4.7.);
• zakazane jest stosowanie wybranych zabiegów agrotechnicznych np. bronowanie i przeorywanie, podsiew, wałowanie, wapnowanie, stosowanie środków ochrony roślin, tworzenie, rozbudowa i odtwarzanie istniejących urządzeń melioracji wodnych, składowanie biomasy wśród kęp drzew i zarośli, w rowach, jarach i innych obniżeniach terenu;
• dopuszczone jest włókowanie (tylko w określonych terminach), nawożenie w nielicznych wariantach. Poza tymi wymogami ogólnymi obowiązują wymogi szczegółowe, dobrane tak, aby stosując je, zachować dane cenne siedlisko przyrodnicze lub siedlisko lęgowe ptaków w jak najlepszym stanie.

Cenne łąki w ramach ww. interwencji, w zależności od wariantu, można użytkować kośnie, pastwiskowo, kośno-pastwiskowo (tj. w jednym roku stosować i wypas, i koszenie) lub naprzemiennie (czyli w kolejnych latach stosować wypas, koszenie lub wypas i koszenie). W zależności od rodzaju użytkowania w każdym wariancie określone są wymogi dotyczące:

• terminów pokosów lub wypasu,
• częstotliwości koszenia np. jeden lub dwa pokosy w roku,
• wielkości nieskoszonej powierzchni np. pozostawienie 15-20% powierzchni nieskoszonej,
• zebrania i usunięcia skoszonej biomasy.

 

NAJCZĘŚCIEJ ZADAWANE PYTANIA w zakresie rolno-środowiskowo-klimatycznych interwencji 9.-11. stanowiących kontynuację zobowiązań PROW 2014-2020
 

1. W 2022 r. rolnik rozpoczął zobowiązanie w ramach Pakietu 1., Pakietu 4. lub Pakietu 5. Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 i będzie je kontynuował w 2026 r. w ramach w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych 9.-11. PS WPR 2023-2027. Czy w takiej sytuacji rolnik musi posiadać nowy plan działalności rolnośrodowiskowej, nową dokumentację przyrodniczą, jakie wymogi ma realizować?

Od dnia 15 marca 2026 r. zobowiązania w ramach Pakietów 1., 4. lub 5. PROW 2014-2020 są kontynuowane jako zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne PS WPR 2023-2027 w ramach interwencji 9.–11., o ile beneficjent realizujący zobowiązanie PROW 2014-2020 zaakceptuje jego dostosowanie do ram prawnych PS WPR 2023-2027. Tym samym od 2026 r. będą to zobowiązania w ramach PS WPR, podlegające przepisom UE dotyczącym PS WPR, przepisom ustawy o PS WPR i rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznemu PS WPR.

Przepisy rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego PS WPR 2023-2027 określają szczegółowe warunki realizacji zobowiązań w ramach Interwencji 9.–11. stanowiących kontynuację zobowiązań w ramach Pakietów 1., 4. i 5. Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020.

Zgodnie z tymi przepisami:

• zobowiązania w ramach interwencji 9.–11. będą zobowiązaniami rocznymi (rok 2026 r. będzie ostatnim rokiem, kiedy rolnicy będą mogli wnioskować o przyznanie płatności za ich realizację);
• zobowiązania w ramach Interwencji 9.–11. będą realizowane zgodnie z wymogami szczegółowymi określonymi w załączniku nr 2 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, a więc wymogi szczegółowe zobowiązania będą takie jak dotychczas;
• w ramach Interwencji 9.–11. nie będzie wymagane posiadanie nowego planu działalności rolnośrodowiskowej czy jego aktualizacja (beneficjent będzie musiał posiadać ten plan, który był wymagany w ramach dotychczas realizowanego zobowiązania PROW 2014-2020);
• w przypadku Interwencji 10. i 11. nie będą obowiązywały zasady kwalifikacji powierzchni przyjęte dla Interwencji przyrodniczych 1. i 2. PS WPR 2023-2027 oparte na warstwach cyfrowych dotyczących siedlisk i gatunków ptaków), a także nie będzie wymagane sporządzenie nowej dokumentacji przyrodniczej (beneficjent będzie musiał posiadać tę dokumentację przyrodniczą, która był wymagana w ramach dotychczas realizowanego zobowiązania PROW 2014-2020).

 

2. Czy jeśli rolnik nie akceptuje dostosowania zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 podjętego w 2022 r. do ram prawnych PS WPR 2023-2027, to musi kontynuować to zobowiązanie w 2026 r.?

Od 2026 r. nie jest możliwe złożenie wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach PROW 2014-2020. Beneficjent może zaakceptować dostosowanie swojego zobowiązania PROW 2014-2020 podjętego w 2022 r. do ram prawnych PS WPR 2023-2027 i od 2026 r. może kontynuować to zobowiązanie wyłącznie jako zobowiązanie w ramach interwencji 9.-11. PS WPR 2023-2027.

Jeżeli beneficjent realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020 podjęte w 2022 r. nie akceptuje dostosowania tego zobowiązania do ram prawnych PS WPR 2023-2027, to w 2026 r. w terminie składania wniosków powinien złożyć do ARiMR oświadczenie o braku akceptacji takiego dostosowania. W takiej sytuacji zobowiązanie PROW 2014-2020 wygaśnie (zakończy się), a zwrot otrzymanych za jego realizację płatności nie będzie wymagany.

 

3. Jeśli rolnik podjął kilka zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 w 2022 r. np. jedno w ramach Pakietu 4., a drugie w ramach Pakietu 5., to może nie zaakceptować dostosowania do ram prawnych PS WPR 2023-2027 tylko w zakresie jednego z nich?

Tak. Jeżeli beneficjent realizujący zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020 nie akceptuje dostosowania zobowiązania do ram prawnych PS WPR 2023-2027, to w 2026 r. składa oświadczenie o braku akceptacji takiego dostosowania. W przedmiotowym oświadczeniu beneficjent wskazuje zobowiązanie, którego dotyczy ten brak akceptacji. Tym samym beneficjent może złożyć oświadczenie w stosunku do konkretnego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020.

 

4. Czy rolnik może nie zaakceptować dostosowania do ram prawnych PS WPR 2023-2027 w zakresie części zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 podjętego w 2022 r. tj. złożyć oświadczenie o braku akceptacji dostosowania w odniesieniu do części gruntów nim objętych, a na pozostałej części gruntów kontynuować to zobowiązanie w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych 9.-11. PS WPR 2023-2027?

Nie. W przedmiotowym oświadczeniu beneficjent wskazuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020, którego dotyczy brak akceptacji dostosowania do ram prawnych PS WPR 2023-2027. A zatem brak akceptacji wyrażony w tym oświadczeniu dotyczy całego zobowiązania. Nie jest możliwe niezaakceptowanie dostosowania do ram prawnych PS WPR 2023-2027 tylko części zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, a więc nie można złożyć przedmiotowego oświadczenia w odniesieniu do części gruntów objętych takim zobowiązaniem.

 

5. Rolnik realizował od 2022 r. zobowiązanie w ramach Pakietu 5. Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, ale nie akceptuje dostosowania tego zobowiązania do ram prawnych PS WPR 2023-2027 i złożył w 2026 r. odpowiednie oświadczenie o braku akceptacji. Na gruncie, na którym było realizowane to zobowiązanie w ramach Pakietu 5. rolnik ten chce od 2026 r. podjąć nowe zobowiązanie w ramach rolno-środowiskowo-klimatycznej Interwencji 2. (w ramach analogicznego wariantu siedliskowego) – czy wymagane jest sporządzenie nowej dokumentacji przyrodniczej w ramach tego nowego zobowiązania?

Skutkiem złożenia oświadczenia o braku akceptacji dostosowania zobowiązania w ramach Pakietu 5. PROW 2014-2020 do ram prawnych PS WPR 2023-2027 jest wygaśnięcie tego zobowiązania, co oznacza zakończenie jego realizacji. Tym samym rolnik może na tym obszarze, na którym było realizowane zobowiązanie w ramach Pakietu 5. PROW 2014-2020, podjąć nowe zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Interwencji 2.

Zgodnie z przepisami rozporządzenia, w przypadku gdy siedlisko nie uległo przekształceniu, a rolnik na tym samym obszarze podejmuje zobowiązanie w ramach wariantu siedliskowego Interwencji 2. bezpośrednio po zakończeniu na tym obszarze realizacji zobowiązania w ramach Pakietu 5. PROW 2014-2020 w zakresie tożsamego siedliska, wówczas dla tego obszaru nie jest sporządzana dokumentacja przyrodnicza (wymagane jest jedynie oświadczenie eksperta przyrodniczego zwierające informację, że typ siedliska przyrodniczego występujący na obszarze jest taki, jaki występował na tym obszarze w czasie realizacji tego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020).

 

6. W 2021 r. rolnik rozpoczął realizację zobowiązania w ramach Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone PROW 2014-2020. Czy może on wydłużyć to zobowiązanie i kontynuować je w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych 9.-11. PS WPR 2023-2027?

Nie. Realizacja 5-letniego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020, które zostało podjęte w 2021 r., zakończyła się 14 marca 2026 r. Zobowiązanie to zakończyło się, a więc nie może być kontynuowane w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych 9.-11. PS WPR 2023-2027.

Tylko zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020 w ramach Pakietów 1., 4. lub 5. podjęte w 2022 r. mogą być kontynuowane w ramach interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych 9.-11. PS WPR 2023-2027.