Od 2026 r. zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich PROW 2014-2020 (PROW 2014–2020) w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone, Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 oraz Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000 podjęte w 2022 r. zostały „przeniesione” do przepisów regulujących zasady przyznawania płatności w ramach Planu Strategicznego WPR na lata 2023-2027 (PS 2023-2027).  Wynika to, przede wszystkim z tego, że od 2026 r.  zobowiązania te będą finansowane ze środków PS WPR 2023-2027.

W związku z tym, zobowiązania w ramach Pakietów 1., 4. i 5. podjęte w 2022 r. będą kontynuowane przez rok w ramach PS 2023-2027 jako:

• Interwencja 9. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone,
• Interwencja 10. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000,
• Interwencja 11. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

Tym samym rok 2026 będzie ostatnim rokiem, kiedy rolnicy będą mogli wnioskować o przyznanie płatności za realizację tych zobowiązań. Po ich zakończeniu (w 2027 r.) będzie możliwe podjęcie nowych analogicznych zobowiązań w ramach instrumentów wsparcia PS 2023-2027 (np. w ramach rolno-środowiskowo-klimatycznych interwencji 1. lub 2. dotyczących ochrony cennych siedlisk i zagrożonych gatunków).

Kluczowe reguły dotyczące realizacji zobowiązań nie zmienią się, tzn.  beneficjenta nadal będą obowiązywały takie same wymogi zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jakie obowiązywały dotychczas przez 4 lata jego realizacji. Zobowiązania w ramach Interwencji 9.–11. będą realizowane zgodnie z wymogami szczegółowymi określonymi w załączniku nr 2 do rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, a więc tak jak dotychczas.

Oznacza to, że zakres warunków i wymogów tych zobowiązań podjętych w 2022 roku co do zasady się nie zmieni – będą takie jak w PROW 2014–2020. Przykładowo: w ramach Interwencji 9.–11., stanowiących kontynuację zobowiązań Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014–2020, nie będzie wymagany nowy plan działalności rolno-środowiskowej czy jego aktualizacja (beneficjent będzie musiał posiadać ten plan, który był wymagany w ramach zobowiązania PROW 2014-2020). W przypadku Interwencji 10. i 11. będą obowiązywały dotychczasowe zasady kwalifikacji siedlisk przyjęte dla PROW 2014–2020 czyli nie będą tu obowiązywały, przyjęte dla Interwencji przyrodniczych 1. i 2. PS WPR, zasady kwalifikacji powierzchni oparte na warstwach cyfrowych dotyczących siedlisk i gatunków ptaków), a także nie będzie wymagane sporządzenie nowej dokumentacji przyrodniczej (beneficjent będzie musiał posiadać tę dokumentację, która była wymagana w ramach zobowiązania PROW 2014-2020).

Jednakże, jeśli beneficjenci nie będą akceptować dostosowania do ram prawnych PS 2023-2027 i nie będą chcieli w 2026 r. kontynuować zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych PROW 2014-2020 jako Interwencje 9.–11. PS 2023-2027, będą mogli z nich zrezygnować poprzez złożenie do ARiMR, w terminie składania wniosków, stosownego oświadczenia o braku akceptacji dostosowania zobowiązania PROW 2014-2020 do ram prawnych PS 2023-2027.

Wówczas ich zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne PROW 2014-2020 wygaśnie i nie będzie wymagany zwrot płatności przyznanych za jego realizację w poprzednich latach.

Informacje dotyczące wymogów

Rolnik lub zarządca jest zobowiązany do posiadania planu działalności rolnośrodowiskowej i prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej, zawierającego wykaz działań agrotechnicznych (w tym zastosowania nawozów i wykonania zbiegów przy użyciu środków ochrony roślin) oraz wykaz wypasów zwierząt (jeżeli wypas jest prowadzony). Interwencja 9. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 1. Rolnictwo zrównoważone

Celem interwencji jest zrównoważony systemem gospodarowania polegający na racjonalnym wykorzystywaniu zasobów przyrody i ograniczeniu negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko. Podstawą jego działania jest odpowiednie zmianowanie i dobór roślin, a także optymalizacja nawożenia oraz poprawa bilansu materii organicznej.

Stawka płatności: 800 zł/ha

Wymogi

Wymogi interwencji odnoszą się do wszystkich użytków rolnych (gruntów ornych, trwałych użytków zielonych oraz upraw trwałych tj. np. sadów) w gospodarstwie, ale płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna przyznawana jest tylko do działek rolnych użytkowanych jako grunty orne.

Wymogi interwencji dotyczą przede wszystkim stosowania prawidłowego płodozmianu i zróżnicowania prowadzonych w danym roku upraw, jak i opracowania i przestrzegania planu nawożenia opartego na bilansie azotu oraz chemicznej analizie gleby. Wymagane jest zatem m.in. zastosowanie co najmniej 4 upraw w plonie głównym w danym roku, przy czym uprawa, która zajmuje największą powierzchnię gruntów ornych, jak i uprawa zbóż nie może przekraczać 65% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie. Jednocześnie udział każdej z czterech upraw nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie, a w przypadku zastosowania więcej niż 4 upraw udział każdej z trzech największych z tych upraw z osobna nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie oraz udział pozostałych upraw łącznie nie może być mniejszy niż 10% powierzchni wszystkich gruntów ornych w gospodarstwie.

• Interwencja 10. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000
• Interwencja 11. Kontynuacja zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych realizowanych w ramach działania „Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020 w zakresie Pakietu 5. Cenne siedliska poza obszarami Natura 2000.

Celem ww. interwencji jest przywracanie lub utrzymanie tradycyjnego i ekstensywnego użytkowania łąk i pastwisk. Realizacja zobowiązań ma zapobiec zanikowi cennych siedlisk przyrodniczych (łąk i pastwisk) oraz polepszyć warunki gniazdowania gatunków ptaków związanych z krajobrazem rolniczym.

Interwencja 10 jest ukierunkowana na cenne siedliska przyrodnicze oraz siedliska lęgowe zagrożonych gatunków ptaków na obszarach Natura 2000. Interwencja 11 jest dedykowana cennym siedliskom przyrodniczym nieobjętym siecią Natura 2000.

Stawki płatności

• Wariant 4.1./5.1. Zmiennowilgotne łąki trzęślicowe – 1568 zł/ha
• Wariant 4.2./5.2. Zalewowe łąki selernicowe i słonorośla- 1452 zł/ha
• Wariant 4.3./5.3. Murawy – 1612 zł/ha
• Wariant 4.4./5.4. Półnaturalne łąki wilgotne – 1115 zł/ha
• Wariant 4.5./5.5. Półnaturalne łąki świeże – 1497 zł/ha
• Wariant 4.6./5.6. Torfowiska – 912 zł/ha (wymogi kluczowe), – 1536 zł/ha (wymogi kluczowe i uzupełniające).
• Wariant 4.7. Ekstensywne użytkowanie na obszarach specjalnej ochrony ptaków (OSO) – 881 zł/ha
• Wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych rzadkich gatunków ptaków siewkowych (rycyk, kszyk, krwawodziób i czajka) – 1055 zł/ha
• Wariant 4.9. Ochrona siedlisk lęgowych dubelta i kulika wielkiego – 1347 zł/ha
• Wariant 4.10. Ochrona siedlisk lęgowych wodniczki – 1555 zł/ha
• Wariant 4.11. Ochrona siedlisk lęgowych derkacza – 1055 zł/ha

Beneficjentowi realizującemu zobowiązanie na obszarach niebędących użytkami rolnymi (i innymi niż wariant Murawy) może być przyznana także dodatkowa płatność (płatność oparta na rezultacie – “result-based”) w przypadku zalania lub podtopienia gruntu w wysokości 280 zł/ha. Informacja o podtopieniu lub zalaniu jest oparta na monitoringu satelitarnym.

Wymogi

W ramach powyższych interwencji beneficjenci otrzymują wsparcie za tradycyjne i przyjazne dla środowiska użytkowanie łąk i pastwisk, co ma przyczynić się do zachowania różnorodności biologicznej.

Wybierając te interwencje beneficjent decyduje się prowadzić ekstensywne gospodarowanie na cennych łąkach i pastwiskach w zakresie wybranych wariantów realizując wymogi, m.in.:

• wymagane jest posiadanie dokumentacji przyrodniczej ornitologicznej (ptasiej) lub siedliskowej (botanicznej) (dokumentacja przyrodnicza nie jest wymagana w przypadku wariantu 4.7.);
• zakazane jest stosowanie wybranych zabiegów agrotechnicznych np. bronowanie i przeorywanie, podsiew, wałowanie, wapnowanie, stosowanie środków ochrony roślin, tworzenie, rozbudowa i odtwarzanie istniejących urządzeń melioracji wodnych, składowanie biomasy wśród kęp drzew i zarośli, w rowach, jarach i innych obniżeniach terenu;
• dopuszczone jest włókowanie (tylko w określonych terminach), nawożenie w nielicznych wariantach. Poza tymi wymogami ogólnymi obowiązują wymogi szczegółowe, dobrane tak, aby stosując je, zachować dane cenne siedlisko przyrodnicze lub siedlisko lęgowe ptaków w jak najlepszym stanie.

Cenne łąki w ramach ww. interwencji, w zależności od wariantu, można użytkować kośnie, pastwiskowo, kośno-pastwiskowo (tj. w jednym roku stosować i wypas, i koszenie) lub naprzemiennie (czyli w kolejnych latach stosować wypas, koszenie lub wypas i koszenie). W zależności od rodzaju użytkowania w każdym wariancie określone są wymogi dotyczące:

• terminów pokosów lub wypasu,
• częstotliwości koszenia np. jeden lub dwa pokosy w roku,
• wielkości nieskoszonej powierzchni np. pozostawienie 15-20% powierzchni nieskoszonej,
• zebrania i usunięcia skoszonej biomasy.