Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał wyrok w sprawie Rabczewska przeciwko Polsce, w którym uznał, że Polska naruszyła art. 10 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności — prawo do wolności słowa. W związku z wyrokiem ETPCz konieczne są zmiany legislacyjne w Kodeksie karnym. Projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny usuwa z art. 196 k.k. karę pozbawienia wolności do 2 lat, pozostawiając grzywnę i ograniczenie wolności, co ma zapobiec nadmiernej surowości sankcji i dostosować je do standardów Konwencji. Zmiana wyeliminuje ryzyko tymczasowego aresztowania i podkreśla konieczność wyważenia wolności słowa z ochroną uczuć religijnych.

Polska absolutnie nie rezygnuje z ochrony uczuć religijnych i obrażanie czy znieważanie wiary będzie nadal karane zgodnie z obowiązującym prawem. Jestem tego mocnym zwolennikiem, choć zdaję sobie sprawę, że to niezwykle delikatna kwestia, a granice są płynne. Konieczne jest jednak ujednolicenie prawa polskiego ze standardami europejskimi. Zmiany, które wprowadzamy, są odpowiedzią na wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, a nie decyzją polityczną. To tylko korekta katalogu kar, więc kto uważa, że może budować w Polsce nienawiść na tle religijnym ten bardzo się pomyli – podkreśla Minister Sprawiedliwości Waldemar Żurek.

W wyroku z 15 września 2022 r. (skarga nr 8257/13) Trybunał stwierdził, że skazanie Doroty Rabczewskiej za obrazę uczuć religijnych było nieproporcjonalnie surowe,  ponieważ polskie sądy nie rozważyły należycie granic między wolnością wypowiedzi a ochroną uczuć religijnych.

Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 196 Kodeksu karnego: „Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2".

Proponowane zmiany w prawie

W kontekście wyroku ETPCz proponowane jest usunięcie z treści art. 196 k.k. kary pozbawienia wolności, pozostawiając jednocześnie grzywnę oraz karę ograniczenia wolności.

Co istotne, projekt nie przewiduje dekryminalizacji obrazy uczuć religijnych. Usunięcie kary pozbawienia wolności ma zapobiec nadmiernej represji i ograniczać ryzyko tymczasowego aresztowania. Zmiany nie przewidują całkowitego uchylenia przepisu –  ochrona wolności sumienia i wyznania wymaga utrzymania określonych środków penalizacji, jednak dostosowanych do wymogów proporcjonalności i swobody wypowiedzi.

Wolność słowa nie może służyć do dyskryminacji

Prace legislacyjne są konieczne, aby Polska wywiązała się z obowiązków wynikających z Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i nie dopuściła do powtórzenia się podobnych naruszeń.

Wolność słowa jest wartością fundamentalną, którą zdecydowanie chronimy, jednak nie może ona służyć do obrażania lub dyskryminacji innych osób. Wszelkie działania naruszające porządek publiczny, w tym nawoływanie do nienawiści na tle religijnym, pozostają surowo karane przez polskie sądy. Przeciwdziałamy zarówno obrażaniu uczuć religijnych, jak i mowie nienawiści – wyjaśnia Minister Żurek.

Wprowadzone zmiany mają na celu dostosowanie polskiego prawa do wymogów wynikających z międzynarodowego orzecznictwa, przy zachowaniu właściwej ochrony wartości religijnych i porządku publicznego. Polska konsekwentnie broni wolności słowa oraz przeciwdziała nienawiści i dyskryminacji, realizując jednocześnie zobowiązania wynikające z praw człowieka.