Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska

Sygnatariuszami Konwencji Berneńskiej, którą Polska ratyfikowała w 1995 roku, są nie tylko państwa UE, ale i inne państwa kontynentu europejskiego. Dzięki temu możliwe jest podejmowanie wspólnych inicjatyw na rzecz ochrony przyrody w Europie. W ramach Konwencji działa wiele grup tematycznych, np. do spraw dużych drapieżników, do spraw ochrony płazów czy do spraw inwazyjnych gatunków obcych.

Działania Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ)

W Unii Europejskiej obecnie realizowane są cele i zadania na rzecz ochrony flory, fauny i siedlisk przyrodniczych określone w Strategii Konwencji Berneńskiej, przede wszystkim poprzez wdrażanie unijnej polityki na rzecz różnorodności biologicznej.

• Przykładem zaangażowania i praktycznych działań GDOŚ jest zatwierdzenie na początku 2026 r. trzech nowych obszarów Natura 2000, które współtworzą europejską sieć Emerald:

• Murawy nad Dolną Narwią PLH140060 (woj. mazowieckie), o powierzchni 1 433,88 ha,
• Naterki PLH280060 (woj. warmińsko-mazurskie), o powierzchni 19,11 ha,
• Tunel w Szklarach PLH180056 (woj. podkarpackie), o powierzchni 8,57 ha.

• Proces opracowywania dokumentów planistycznych dla obszarów Natura 2000 zbliża się obecnie do końca. To dla nas bardzo ważne, ponieważ dzięki temu wysiłkowi identyfikujemy konkretne kierunki działań w ochronie czynnej i biernej zasobów przyrody.
• Dzięki pracy przyrodników już ponad 92% obszarów posiada dokument określający zagrożenia, cele ochrony oraz środki ochronne. Obszary te objęte są monitoringiem przyrodniczym, a plany zadań ochronnych są odpowiedzią na zidentyfikowane zagrożenia dla zachowania wspólnego dziedzictwa – roślin i zwierząt gatunków chronionych, siedlisk ich życia oraz siedlisk przyrodniczych.
• W ramach wzmacniania krajowego systemu obszarów chronionych od 2024 r. powstało już 200 nowych rezerwatów przyrody. Są to obszary, podobnie jak parki narodowe, o najwyższym statusie ochrony.

Jednak ochrona dzikiej przyrody to nie tylko kwestia form ochrony przyrody – to bezpośrednia walka o retencję wody, jakość gleb i przetrwanie ekosystemów, od których zależy nasze codzienne życie.

Obecna sytuacja i kluczowe wyzwania

• Fragmentacja siedlisk: rozbudowa dróg, ogrodzeń i niekontrolowana urbanizacja przecinają korytarze migracyjne zwierząt, tworząc izolowane populacje podatne na wymieranie.
• Kryzys wodny i presja na mokradła: osuszanie terenów i regulowanie wód publicznych w celach gospodarczych obniżają poziom wód gruntowych, drastycznie redukując siedliska płazów, ptaków i roślin wodnych.
• Gatunki inwazyjne i zmiany klimatu: wzrost średnich temperatur wywołuje presję migracyjną, a obce gatunki inwazyjne wypierają rodzimą florę i faunę.
• Gwałtowny spadek populacji zapylaczy: utrata dzikich miedz i stosowanie chemii w rolnictwie zagrażają owadom zapylającym, co uderza w bezpieczeństwo żywnościowe oraz stabilność populacyjną niektórych roślin.
• Antropopresja: zarówno nieuregulowana zabudowa (np. w sąsiedztwie cennych przyrodniczo obszarów), jak i postrzeganie „nieużytków” wyłącznie jako przedmiotu do zagospodarowania to szybka ścieżka utraty usług ekosystemowych, do których przywykliśmy.

Czy każdy z nas może przeciwdziałać?

Tak! Ponieważ ochrona przyrody zaczyna się w najbliższym otoczeniu:

• Twórz mikrosiedliska: na balkonie lub w ogrodzie wysiej łąkę kwietną, wystaw poidło dla ptaków i owadów oraz zostaw stertę liści lub gałęzi jako kryjówkę dla jeży.
• Wspieraj małą retencję: łap deszczówkę do podlewania, zrezygnuj z całkowitego betonowania posesji i pozwól wodzie wsiąkać w grunt.
• Zostaw przestrzeń na „dzikość”: martwe drewno i opadłe liście to rezerwuar wilgoci oraz dom dla tysięcy gatunków pożytecznych organizmów, podobnie jak miedze i zadrzewienia śródpolne na terenach rolnych oraz szuwary dla owadów czy ptaków.
• Szanuj zasady w terenie: w lasach i na obszarach chronionych zawsze trzymaj psa na smyczy, nie schodź z wyznaczonych szlaków i nie zostawiaj odpadów.
• Reaguj na nadużycia: uświadamiaj rodzinę i sąsiadów, zgłaszaj naganne praktyki, takie jak nielegalne składowanie odpadów, niszczenie tarlisk czy usuwanie drzew prowadzone w okresie lęgowym ptaków.

---

Zastrzeżenie: do zredagowania tego materiału użyto narzędzi SI, jednak zawartość została dostarczona przez człowieka, a wynik sprawdzony lub zmodyfikowany pod względem merytorycznym i redakcyjnym. Grafika została w całości wygenerowana z użyciem narzędzi SI.