Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska

Historyczna chwila i honorowe odznaczenia

Uroczystość rozpoczęła się na sali konferencyjnej w Ośrodku Szkoleniowo Wypoczynkowy „Bażyna" w Pogorzelicy, gdzie oficjalnie ogłoszono nadanie rezerwatowi imienia Macieja Trzeciaka, jednej z najważniejszych postacie w polskiej ochronie przyrody, który odegrał kluczową rolę w reformie systemu ochrony środowiska w Polsce. Wśród obecnych byli m.in. Piotr Otawski – Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, Anna Ronikier-Dolańska – Zastępca Generalnego Dyrektora, przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Szczecinie i Regionalny Konserwator Przyrody - Sylwia Jurzyk-Nordlöw, a także rodzina i przyjaciele Macieja Trzeciaka.

Podczas wydarzenia wręczono odznaki Honorowe Ministra Klimatu i Środowiska za Zasługi dla Ochrony Środowiska i Klimatu. Wśród odznaczonych znalazł się pośmiertnie Maciej Trzeciak – żona Agnieszka Trzeciak odebrała jego odznakę. Odznaczenia otrzymali także inni wybitni działacze ochrony przyrody, m.in. Hanna Dzikowska, Anna Ronikier-Dolańska, Lech Kotkowski, Lech Magrel i Jan Rydzanicz.

Sylwetka Macieja Trzeciaka

W części oficjalnej głos zabrała pani Sylwia Jurzyk-Nordlöw, która przedstawiła życiorys i dokonania Macieja Trzeciaka, a także  jego zasługi jako Głównego Konserwatora Przyrody, Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Środowiska oraz współtwórcy reformy systemu ochrony środowiska w Polsce. To dzięki jego inicjatywom powstała kompleksowa sieć obszarów Natura 2000, utworzono strukturę Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowisk oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska i rozbudowano kompetencje organów ochrony przyrody, co na trwałe wpisało się w krajobraz polskiej ochrony środowiska.

Uroczystość terenowa i podpisanie aktu

"Ta rzeka, nad którą dzisiaj otwieramy rezerwat, jest świetnym przykładem tego, jak wyjątkowe jest to miejsce. Rzeka, która jest nieuregulowana, gdzie malowniczo drzewa kładą się do koryta rzeki, co też powoduje, że cały szereg gatunków, które gdzieś indziej już nie są spotykane, możemy podziwiać w tym miejscu” – mówił podczas otwarcia uroczystości Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Po części oficjalnej uczestnicy udali się do rezerwatu, gdzie na miejscu dokonano jego uroczystego ustanowienia. Podpisanie aktu przez Sylwię Jurzyk-Nordlöw było symbolicznym aktem potwierdzającym ochronę tego unikalnego ekosystemu.

„Mamy priorytetowe zbiorowiska łęgów, źródlisk, buczyn, grądów, gatunków, które występują rzadko w płatach w dużej ilości, czosnek niedźwiedzi, widłak jałowcowaty. Mamy 103 gatunków grzybów wielkoowocnikowych – wskazywała Sylwia Jurzyk-Nordlöw.

Rezerwat obejmuje zróżnicowany geomorfologicznie teren wąskiej doliny rzeki Gowienicy, o stromych zboczach i licznych zakolach, zachowując naturalne zbiorowiska roślinne i bogactwo fauny.

Obszar rezerwatu, o powierzchni 86,21 ha, stanowi ostoję dla wielu gatunków roślin zagrożonych i rzadkich, takich jak czosnek niedźwiedzi, skrzyp zimowy, widłak jałowcowaty czy widłoząb kędzierzawy. W dolinie stwierdzono aż 196 gatunków roślin i 103 gatunki grzybów, w tym wiele gatunków zagrożonych wyginięciem. Rezerwat jest także ważnym siedliskiem dla licznych gatunków ptaków, ssaków, gadów i ryb, w tym bobra, wydry, zimorodka, pstrąga czy minoga rzecznego.

Symboliczne przecięcie wstęgi

Po podpisaniu aktu odbyło się uroczyste przecięcie wstęgi, w którym uczestniczyli m.in. przedstawiciele Ministerstwa, rodzina i przyjaciele Macieja Trzeciaka oraz zaproszeni goście. Wspólne zdjęcie pamiątkowe na tle nowo ustanowionego rezerwatu dopełniło ceremonii.

Przyszłość rezerwatu

Rezerwat „Przełomowa Dolina Gowienicy im. Macieja Trzeciaka” to nie tylko miejsce o wyjątkowych walorach przyrodniczych, ale także symbol pamięci i uznania dla pracy pioniera ochrony środowiska w Polsce. Obszar ten będzie służył edukacji, ochronie gatunków oraz rekreacji mieszkańców i turystów, a jego utworzenie to kolejny krok w realizacji celów ochrony przyrody na Zachodniopomorskim i całym kraju.

***

O rezerwacie w szczegółach

Rezerwat przyrody „Przełomowa Dolina Gowenicy im. Macieja Trzeciaka”

Rezerwat obejmuje zróżnicowany geomorfologicznie obszar wąskiej doliny rzeki Gowienicy o stromych zboczach (osiągających wysokość od 1 m do 7 m) i licznych wypłaconych zakolach. Na rezerwatowym odcinku rzeki (ok. 7 km) zachowały się naturalne zbiorowiska roślinne, które wraz z wysokimi skarpami, licznymi wąwozami i wijącą się, meandrującą rzeką tworzą wyjątkowy krajobraz. W dolinie rzeki Gowienicy badacze stwierdzili występowanie, aż 196 gatunków roślin, w tym 7 mszaków, 12 paprotników i 176 roślin naczyniowych. Wykazano występowanie takich gatunków zagrożonych, rzadkich oraz chronionych jak: czosnek niedźwiedzi Allium ursinum (tworzący miejscami duże łany), skrzyp zimowy Equisetum hiemale, widłak jałowcowaty Lycopodium annotinum, widłak goździsty Lycopodium clavatum, wiciokrzew pomorski Lonicera peryclimenum, bielistka siwa Lecobryum glaucum, widłoząb kędzierzawy Dicranum polysetum, widłoząb miotlasty Dicranum scoparium. Ponadto podczas badań mykologicznych stwierdzono na tym obszarze dużą liczbę aż 103 gatunków grzybów wielkoowocnikowych. Do stwierdzonych grzybów należą gatunki zaliczone do kategorii narażonych na wyginiecie (V): grzybówka złototrzonowa Mycena renati, żagiew guzowata Polyporus tuberaster, monetka bukowa Oudemansiella mucida. W kategorii grzybów rzadkich (R) stwierdzono: grzybówkę szafranową Mycena crocata, grzybówkę delikatną Mycena adscendens, włośniankę korzeniastą Hebeloma radicosum, siedzunia sosnowego Sparassis cripsa.

W minionych latach dolina Gowienicy była jednym z niewielu miejsc w kraju gdzie znajdowało się naturalne stanowisko jarzębu brekinia Sorbus torminalis.

Rezerwat przyrody w całości znajduje się w granicach dwóch obszarów Natura 2000 Ostoja Goleniowska PLH320013 oraz Puszcza Goleniowska PLB320012.

Wzdłuż rzeki stwierdzono chronione siedliska przyrodnicze:

• 91E0 łęgi wierzbowe, topolowe, olszowe i jesionowe (Salicetum albo-fragilis, Populetum albae, Alnenion glutinoso-incanae) i olsy źródliskowe (siedlisko priorytetowe) występujące wzdłuż rzeki,

na zboczach doliny występują; 

• 9110 kwaśne buczyny oraz 9130 żyzne buczyny,
• 9160 grąd subatlantycki (Stellario-Carpinetum).

Sama rzeka Gowienica reprezentuje siedlisko przyrodnicze :

• 3260 - nizinne i podgórskie rzeki ze zbiorowiskami włosieniczników Ranunculion fluitantis.

Obszar jest ostoją dla wielu gatunków płazów, gadów, ptaków (np. zimorodek Alcedo atthis, gągoł Bucephala clangula, samotnik Tringa ochropus, żuraw Grus grus) ssaków (np. bóbr Castor fiber i wydra Lutra lutra) oraz ryb i minogów (np. koza Cobitis taenia, głowacz białopłetwy Cottus gobio, pstrąg potokowy Salmo trutta m. fario, troć wędrowna Salmo trutta m. trutta, minóg rzeczny Lampetra fluviatilis).

Lokalizacja i powierzchnia rezerwatu:

Rezerwat przyrody „Przełomowa Dolin Gowenicy im. Macieja Trzeciaka” położony na terenie gmin Przybiernów oraz Stepnica w powiecie goleniowskim.

Obszar rezerwatu obejmujący lasy w całości znajduje się na gruntach będących w zarządzie Nadleśnictwa Goleniów. Odcinek rzeki Gowienica oraz jej dopływy znajdują się na terenie w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie

Jego powierzchnia wynosi 86,21 ha, a powierzchnia otuliny 13,22 ha.

Celem ochrony:

zachowanie szczególnych walorów krajobrazowych i przyrodniczych przełomowego odcinka doliny rzeki Gowienicy, wraz z cennymi ekosystemami leśnymi i źródliskowymi oraz związanymi z nimi stanowiskami ginących, rzadkich i chronionych gatunków lądowej i wodnej flory i fauny. 

Rodzaj rezerwatu: 

Rodzaj rezerwatu przyrody – Krajobrazowy
Typ rezerwatu: krajobrazów
Podtyp rezerwatu: krajobrazów naturalnych
Typ ekosystemu: różnych ekosystemów
Podtyp ekosystemu: lasów i wód

Udostępnienie rezerwatu przyrody:

Rezerwat udostępniony będzie do amatorskiego połowy ryb oraz wyznaczone będą szlaki prowadzące do punktów widokowych.

---

Sylwetka Macieja Trzeciaka

Dr Maciej Trzeciak jako Główny Konserwator Przyrody, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Środowiska w latach 2007-2009, był współtwórcą jednej z największych reform ochrony przyrody od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej.

Z jego inicjatywy zreformowano polski system ochrony przyrody, utworzono kompletną sieć obszarów Natura 2000 i Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska, 16 regionalnych dyrekcji ochrony środowiska oraz przeniesiono kompetencje wojewody i ministra z zakresu ochrony przyrody i ocen odziaływania na środowisko na regionalne dyrekcje, regionalnych konserwatorów przyrody i Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

Ponadto Maciej Trzeciak zrewolucjonizował polski system prawny ocen oddziaływania przedsięwzięć na środowisko implementując prawo unijne do prawa krajowego tworząc kompetentne organy ocen oddziaływania na środowisko odpowiedzialne za ocenę wpływu na środowisko wybranych przedsięwzięć.

Jako Wojewódzki Konserwator Przyrody w Szczecinie, w latach 2001-2007, aktywnie brał udział w tworzeniu systemu sieci obszarów Natura 2000 i rezerwatów w województwie zachodniopomorskim. Z jego inicjatywy powołano wiele rezerwatów.

Wraz z grupą konserwatorów przyrody z całej Polski, w latach 2001-2004, projektował prawno-kompetencyjny system ochrony środowiska na obszarze Polski, który w przyszłości zrewolucjonizował ochronę środowiska i przyrody na terenie naszego kraju.

Maciej Trzeciak odegrał kluczową rolę w przeprowadzeniu jednej z najważniejszych reform ochrony przyrody w Polsce po wejściu do Unii Europejskiej, współtworząc system Natura 2000 oraz strukturę Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska.