Instrumentalizacja migracji jako oblicze handlu ludźmi - wyzwania dla bezpieczeństwa regionu Morza Bałtyckiego
17.04.2026
17 kwietnia 2026 r. w Warszawie odbyło się seminarium eksperckie pt: „Instrumentalizacja migracji” poświęcone jednemu z najbardziej niepokojących zjawisk współczesnej Europy - instrumentalizacji migracji przez Białoruś i Rosję. Seminarium, zorganizowane wspólnie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Radę Państw Morza Bałtyckiego (RPMB), zgromadziło przedstawicieli administracji publicznej, służb granicznych, środowisk akademickich oraz ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem. Choć temat wydarzenia dotyczył szeroko rozumianego bezpieczeństwa, jednym z kluczowych wątków była ścisła zależność między instrumentalizacją migracji a zjawiskiem handlu ludźmi.
Eksperci zgodnie podkreślali, że działania Białorusi i Rosji są narzędziem presji politycznej. Mamy do czynienia z celową strategią, polegającą na organizowaniu przepływu migrantów w kierunku granic Unii Europejskiej. Osoby te – często pochodzące z krajów ogarniętych konfliktami lub ubóstwem – są wykorzystywane jako narzędzie nacisku politycznego. Tego typu działania wpisują się w katalog tzw. zagrożeń hybrydowych, czyli takich, które łączą elementy presji militarnej, politycznej, informacyjnej i społecznej.
Jednym z najważniejszych tematów seminarium była analiza powiązań między przemytem migrantów a handlem ludźmi. Choć są to zjawiska odrębne w sensie prawnym, w praktyce często się przenikają. Migranci sprowadzani w sposób zorganizowany do granic UE znajdują się w sytuacji skrajnej zależności od przemytników i pośredników. Brak kontroli nad własnym losem, zadłużenie wobec organizatorów podróży, przemoc oraz manipulacja informacją sprawiają, że bardzo łatwo stają się ofiarami wykorzystania. Eksperci zwracali uwagę, że osoby te mogą być zmuszane do pracy przymusowej a kobiety i dzieci są szczególnie narażone na wykorzystanie seksualne. W takich warunkach granica między „przemytem” a „handlem ludźmi” często się zaciera. Zauważono, że – jak do tej pory – nie mówi się o instrumentalizacji migracji jako politycznej formie handlu ludźmi.
Podczas spotkania przedstawiciele służb granicznych z Polski, Litwy, Łotwy i Finlandii zaprezentowali aktualną sytuację na granicach oraz stosowane środki zaradcze. Wskazano, że presja migracyjna ma charakter zmienny i jest sterowana politycznie. Jednocześnie państwa stoją przed trudnym dylematem: jak skutecznie chronić granice, nie naruszając przy tym praw człowieka i zapewniając ochronę potencjalnym ofiarom handlu ludźmi. Wśród najważniejszych wyzwań wymieniono: identyfikację ofiar wśród migrantów, zapewnienie im dostępu do wsparcia, współpracę między służbami a organizacjami pozarządowymi oraz przeciwdziałanie działalności zorganizowanych grup przestępczych.
Istotnym elementem dyskusji była potrzeba wzmocnienia ram prawnych umożliwiających skuteczne reagowanie na instrumentalizację migracji.
Szczególne zainteresowanie wzbudziła sprawa Litwy przeciwko Białorusi przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości, dotycząca naruszeń protokołu Organizacji Narodów Zjednoczonych przeciwko przemytowi migrantów. Może ona stać się precedensem w zakresie odpowiedzialności państw za wykorzystywanie migracji w celach politycznych.
Seminarium w Warszawie jasno pokazało, że instrumentalizacja migracji nie jest wyłącznie problemem politycznym czy granicznym. To zjawisko, które bezpośrednio zwiększa ryzyko handlu ludźmi i wymaga kompleksowej odpowiedzi.
