Portal o przeciwdziałaniu
handlowi ludźmi

Dokument przedstawia zjawisko instrumentalizacji migracji jako jednego z kluczowych wyzwań dla bezpieczeństwa państw regionu Morza Bałtyckiego. Autorzy wskazują, że wykorzystywanie migracji przez państwa trzecie, w szczególności Białoruś i Rosję, stanowi formę zagrożenia hybrydowego, której celem jest destabilizacja państw demokratycznych poprzez wywieranie presji politycznej i społecznej przy wykorzystaniu osób poszukujących lepszego życia i bezpieczeństwa.

Dokument analizuje prawne i operacyjne aspekty instrumentalizacji migracji, odwołując się do definicji przyjętej w prawie Unii Europejskiej oraz najnowszych dokumentów międzynarodowych, w tym Deklaracji Sopockiej RPMB z 29 maja 2026 r.[1] oraz Deklaracji Kiszyniowskiej Rady Europy[2]. Podkreślono, że zjawisko to wymaga jednoczesnego uwzględnienia perspektywy bezpieczeństwa państwa oraz ochrony praw człowieka.

Znaczną część publikacji poświęcono konsekwencjom humanitarnym instrumentalizacji migracji. Autorzy zwracają uwagę, że osoby wykorzystywane w tego rodzaju działaniach są narażone na przemoc, wyzysk, przemyt migrantów oraz handel ludźmi. Wskazano również na konieczność utrzymania skutecznych mechanizmów identyfikacji i ochrony ofiar handlu ludźmi, także w sytuacjach kryzysowych na granicach zewnętrznych Unii Europejskiej.

W opracowaniu przedstawiono doświadczenia państw regionu Morza Bałtyckiego od 2015 r., a szczególnie od 2021 r., kiedy presja migracyjna na granicach UE została wykorzystana jako narzędzie oddziaływania politycznego. Omówiono także współpracę państw regionu w zakresie przeciwdziałania temu zjawisku, obejmującą rozwój infrastruktury granicznej, dostosowanie procedur prawnych, wzmacnianie współpracy międzynarodowej oraz działania na rzecz pociągania do odpowiedzialności podmiotów odpowiedzialnych za organizowanie i wspieranie instrumentalizacji migracji.

Jednym z istotnych wniosków publikacji jest wskazanie, że skuteczna odpowiedź na instrumentalizację migracji wymaga zintegrowanego podejścia łączącego bezpieczeństwo granic, ochronę praw człowieka, przeciwdziałanie handlowi ludźmi oraz współpracę międzynarodową. Autorzy podkreślają również potrzebę dalszego monitorowania sytuacji humanitarnej na granicach oraz wzmacniania współpracy między instytucjami państwowymi, organizacjami międzynarodowymi i społeczeństwem obywatelskim.

Publikacja stanowi wkład polskiej prezydencji w rozwijanie wspólnego podejścia państw regionu Morza Bałtyckiego do przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym oraz ochrony osób narażonych na wyzysk i naruszenia praw człowieka w kontekście instrumentalizacji migracji.