Wędzony jesiotr z Pustelni (cały i w postaci dzwonków)
30.12.2025
W dniu 30 grudnia 2025 r. na listę produktów tradycyjnych został wpisany w kategorii: Produkty rybołówstwa: „wędzony jesiotr z Pustelni (cały i w postaci dzwonków)” (woj. lubelskie).
Nazwa produktu:
wędzony jesiotr z Pustelni (cały i w postaci dzwonków)
Wygląd (zewnętrzny i na przekroju)
Ryba wędzona w całości: wygląd typowy dla jesiotra, podłużny pysk w kształcie stożka, z wyglądu przypomina łopatę. Płetwa piersiowa promieniowa ma duże zgrubienie, a płetwa grzbietowa jest lekko wyciągnięta do tyłu. Kawałki dzwonków jesiotra, po zewnętrznej stronie pokryte są skórą.
Kształt (zewnętrzny i na przekroju)
Ryba wędzona w całości: podłużny kształt pyska oraz ciała z płetwami brzusznymi po bokach oraz płetwą ogonową. Dzwonka mają kształt owalny, podobny do podkowy lub litery „U” o wymiarach 14-16 cm długości, około 11-12 cm szerokości. W przekroju około 6-7 cm długości w najgrubszym miejscu
Wielkość
Ryba w całości: długość około 20 -24 cm, szerokość około 10-13 cm. Dzwonka o wymiarach 14-16 cm długości i 11-12 cm szerokości
Barwa (zewnętrzna i na przekroju)
Na zewnątrz ciemno-szara twarda, matowa skóra, w przekroju mięso jasnobrązowe z charakterystycznymi jasnymi pręgami
Konsystencja, „wrażenie w dotyku”
Na zewnątrz twarda skóra, w środku mięso delikatne, miękkie, kruche
Smak i zapach
Smak i zapach delikatny, subtelny
Tradycja, pochodzenie oraz historia produktu rolnego, środka spożywczego lub napoju spirytusowego
Jesiotr od dawna uznawany był za rybę luksusową, cenioną zarówno w Polsce, jak i w całej Europie. W książce Mai i Jana Łozińskich „Historia polskiego smaku. Kuchnia, stół i obyczaje” autorzy wspominają, że w roku 1394 na polecenie królowej Jadwigi poczęstowano gości soloną „jesiotrzyną” Zarówno jesiotry jak i łososie wiślane stanowiły wtedy luksusowe gatunki ryb i do XIII wieku były masowo łowione. Choć naturalna populacja jesiotra bałtyckiego wyginęła w latach 60. XX wieku, w Polsce rozpoczęto jego planowaną hodowlę i restytucję, w czym szczególną rolę odegrały gospodarstwa rybackie. W gospodarstwach tych, dzięki odpowiednim warunkom środowiskowym oraz wiedzy pokoleń rybaków, rozwinięto umiejętność chowu ryb jesiotrowatych i ich tradycyjnego przetwarzania, w tym wędzenia na gorąco.
Wędzony jesiotr z Pustelni jest wytwarzany na terenie dzisiejszej Woli Rudzkiej, w miejscu od dawna znanym jako Pustelnia. Można przypuszczać, że obszar ten zawdzięcza swą nazwę temu, że znajduje się na rozstaju dróg prowadzących do: Wąwolnicy, Opola Lubelskiego i Kazimierza Dolnego.
Choć przy hodowli jesiotra wykorzystuje się dzisiaj współczesne udogodnienia techniczne, sama metoda wędzenia oraz przygotowania ryby pozostała niezmienna i oparta jest na praktykach stosowanych w regionie od stuleci. Wędzenie jest jedną z najstarszych metod konserwacji żywności na Lubelszczyźnie – udokumentowano jej obecność już we wczesnym średniowieczu, w tym w okolicznych osadach nadwiślańskich, gdzie znajdowano jamy wędzarskie z XII–XIV w., służące m.in. do wędzenia jesiotrów.
Wędzony jesiotr z Pustelni stanowi kontynuację dawnych praktyk – zarówno kulinarnych, jak i gospodarskich – wpisanych w historię lokalnych stawów rybnych. Występuje on w dwóch postaciach – ryby w całości oraz charakterystycznych dzwonków o owalnym, podkowiastym kształcie. Przed wędzeniem ryba poddawana jest klasycznej obróbce – patroszeniu, myciu oraz moczeniu w solance, a proces wędzenia odbywa się etapowo: najpierw w niższej temperaturze, a następnie w podwyższonej, co nadaje produktowi niepowtarzalny aromat i trwałość.