Ostatnie dwie dekady to okres głębokich przeobrażeń, jakie nastąpiły w naszym rolnictwie i sektorze rolno-spożywczym. Wejście Polski do UE miało kluczowe znaczenie dla jego rozwoju. Oznaczało ono bowiem objęcie branży rolno-spożywczej Wspólną Polityką Rolną (WPR) oraz dostępem polskich towarów z tej branży do jednolitego rynku Unii Europejskiej.

W latach 2004-2024 wartość polskiego eksportu produktów rolno-spożywczych wzrosła ponad 10-krotnie, z 5,2 do 53,8 mld euro. Wartość dodatniego salda obrotów handlowych tymi produktami zwiększyła się w tym okresie około 22-krotnie, osiągając w 2024 r. poziom 18,0 mld euro. Sprzedaż na rynku unijnym stała się głównym źródłem rosnącej nadwyżki w handlu rolno-spożywczym Polski. Udział eksportu w produkcji sprzedanej przemysłu spożywczego w latach 2004-2024 zwiększył się z ok. 18% do 42%.

W okresie 20-lecia członkostwa Polski w UE potencjał wytwórczy przemysłu spożywczego został istotnie rozbudowany, zmodernizowany i unowocześniony. W efekcie nastąpiło dostosowanie przedsiębiorstw do unijnych standardów sanitarnych, weterynaryjnych oraz dobrostanu zwierząt i ochrony środowiska. Dzięki temu polski przemysł spożywczy pod względem nowoczesności zaliczany jest obecnie do czołówki europejskiej, a polscy producenci mogą na równych warunkach konkurować z producentami żywności z innych państw członkowskich UE i państw trzecich.

Akcesja Polski do UE zapewniła polskim producentom żywności swobodny dostęp do jednolitego rynku, liczącego ponad 500 mln konsumentów, zwiększyła również możliwość ekspansji na inne rynki, w tym – dzięki zawieranym przez UE umowom o wolnym handlu, na rynki krajów trzecich. Skutkowało to znaczącym rozwojem produkcji przemysłu spożywczego.

Tabela 1. Poziom i struktura wartości produkcji sprzedanej przemysłu spożywczego oraz udział eksportu w produkcji

Wyszczególnienie	2019	2020	2021	2022	2023	2024
Wartość w cenach bieżących (w mld PLN)
produkcja sprzedana przemysłu spożywczego	273,4	273,4	307,4	409,6	428,0	431,9
eksport produktów przemysłu spożywczego	118,8	130,0	146,9	189,2	198,5	200,7
sprzedaż krajowa produktów przemysłu spożywczego *	154,6	143,4	160,5	220,4	229,5	231,2
Udział (w proc.):
eksportu w produkcji sprzedanej	43,5	47,5	47,8	46,2	46,4	46,5
przyrostu eksportu w przyroście produkcji sprzedanej	38,9	×	49,7	41,4	50,5	56,4

* Sprzedaż krajowa oznacza różnicę między produkcją sprzedaną przemysłu spożywczego a eksportem produktów przemysłu spożywczego w cenach realizacji

Źródło: opracowanie własne na podstawie niepublikowanych danych MF oraz GUS. (2019–2024). Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej. Główny Urząd Statystyczny / Obszary tematyczne / Roczniki statystyczne / Roczniki Statystyczne / Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2020, GUS. (2025). Biuletyn Statystyczny. Nr 1–9 https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/inne-opracowania/informacje-o-sytuacji-spoleczno-gospodarczej/biuletyn-statystyczny-nr-92025,4,166.html.

Przedsiębiorstwa przemysłu rolno-spożywczego stoją przed koniecznością wypracowania nowych przewag, pozwalających skutecznie konkurować i rozwijać się w szybko zmieniającym się oraz coraz mniej stabilnym otoczeniu rynkowym i prawnym. Budowa przewag rynkowych z myślą o poprawie długoterminowej konkurencyjności wymaga głębokich przekształceń w kierunku zrównoważonych systemów produkcji.

Szybki rozwój produkcji przemysłu spożywczego w Polsce w okresie członkostwa w UE wynikał z:

1. dynamicznie zwiększającego się eksportu polskiej żywności, głównie do krajów Unii Europejskiej, a także do krajów trzecich,
2. wzrostu poziomu inwestycji, w tym inwestycji generowanych przez wsparcie ze środków publicznych, w tym ze środków Unii Europejskiej.

W wyniku zaistniałych zmian Polska umocniła się na pozycji jednego z największych producentów żywności wśród krajów Unii Europejskiej (za Niemcami, Francją, Włochami i Hiszpanią) oraz jednego z największych eksporterów żywności w ramach UE i poza UE.