Utrzymujące się w wielu państwach członkowskich Rady Europy zjawisko przeludnienia zakładów karnych stanowi poważne wyzwanie strukturalne, które narusza poszanowanie praw człowieka oraz zagraża funkcjonowaniu systemów penitencjarnych i realizacji ich celów resocjalizacyjnych. Mimo istniejących standardów i działań podejmowanych na szczeblu krajowym i europejskim, wskaźniki przeludnienia wciąż pozostają wysokie.

Z najnowszych danych statystycznych Rady Europy dotyczących populacji więziennej (SPACE I) wynika, że średni wskaźnik zaludnienia wynosi 95,2 osadzonego na 100 dostępnych miejsc. Poważny problem przeludnienia – sięgający od 110 do nawet 130% pojemności zakładów karnych – występuje m.in. w Turcji, Francji, Chorwacji, Włoszech, Belgii, Irlandii, a także na Malcie, Cyprze i Węgrzech.

Jak szukać dobrych rozwiązań?

Konferencję „Koniec z przeludnieniem zakładów karnych – perspektywy i rozwiązania w Europie” przygotowały instytucje i wydziały zajmujące się kwestiami pozbawienia wolności oraz wykonywaniem wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC).

Celem spotkania była wymiana doświadczeń oraz wypracowanie rozwiązań problemu przeludnienia więzień i jego strukturalnych przyczyn. Wszystkie proponowane działania oparto na standardach Rady Europy – w szczególności na zaleceniach Europejskiego Komitetu ds. Zapobiegania Torturom (CPT) i orzecznictwie ETPC.

Tematem dyskusji były działania na kolejnych etapach postępowania karnego – od stosowania tymczasowego aresztowania, przez orzekanie kar, po ich wykonywanie i zwalnianie osadzonych.

Tymczasowe aresztowanie - polska perspektywa

Działania podejmowane w Polsce w celu ograniczenia nadmiernego i długotrwałego stosowania tymczasowego aresztowania mają wielotorowy charakter. Obejmują zmiany legislacyjne, monitoring przypadków długotrwałego, tymczasowego aresztowania, upowszechnianie orzecznictwa ETPC, działalność koordynatorów do spraw współpracy międzynarodowej i praw człowieka oraz szkolenie sędziów, prokuratorów i aplikantów.

W trakcie sesji „Tymczasowe aresztowanie – zbyt częste? Zbyt długie? Jakie rozwiązania alternatywne?” polskie doświadczenia przedstawiła wiceministra sprawiedliwości Maria Ejchart.

Wiceszefowa resortu sprawiedliwości podkreśliła, że sytuacja w naszym kraju pokazuje, że nawet po wielu latach ograniczania stosowania tymczasowego aresztowania pozytywny trend może ulec odwróceniu. Dlatego tak ważne jest monitorowanie praktyki stosowania aresztowania oraz reagowanie na niepokojące zmiany.

Same statystyki nie przedstawiają pełnego obrazu sytuacji. Musimy pytać, jak długo ludzie pozostają w tymczasowym aresztowaniu, dlaczego dalsze pozbawienie ich wolności jest konieczne, czy postępowania są prowadzone z należytą starannością oraz czy zamiast aresztowania można zastosować środek mniej restrykcyjny – podsumowała Maria Ejchart.

Rada Europy planuje przed końcem 2027 r.  zorganizować wydarzenia uzupełniające, które pozwoli uczestnikom zapoznać się z podjętymi działaniami i postępami osiągniętymi po konferencji.

Zdjęcia: Council of Europe