Kryteria oceny inwestycji publicznych

1. Wprowadzenie

Zgodnie z art. 133aa ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.) w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 426), niniejszym wprowadza się kryteria oceny inwestycji jednostek organizacyjnych Służby Więziennej, Ministerstwa Sprawiedliwości, okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich, instytutów naukowych resortu sprawiedliwości, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury oraz Akademii Wymiaru Sprawiedliwości, stosowane przez odpowiedzialne podmioty przy analizie celowości
oraz możliwości finansowania lub dofinansowania inwestycji ze środków publicznych.

2. Informacje ogólne
Ocena inwestycji sporządzana jest przed podjęciem decyzji o realizacji inwestycji polegającej na:

1. nabyciu lub wytworzeniu aktywów trwałych,
2. ulepszeniu istniejących środków trwałych,
3. zakupie pierwszego wyposażenia obiektów budowlanych

– której łączny szacunkowy koszt wynosi co najmniej 10 000 tys. zł, a finansowanie lub dofinansowanie ze środków publicznych stanowi co najmniej 50% szacunkowego łącznego kosztu inwestycji.

3. Kryteria oceny inwestycji publicznych dla Ministerstwa Sprawiedliwości, okręgowych ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich, instytutów naukowych resortu sprawiedliwości, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury
oraz Akademii Wymiaru Sprawiedliwości

Ocena inwestycji zawiera:

1. nazwę i lokalizację inwestycji;
2. analizę zgodności z celami wynikającymi ze strategii rozwojowych państwa, obejmującą ocenę inwestycji pod kątem zwiększenia sprawności działania i wiarygodności instytucji publicznych (m.in. poprzez modernizację ich bazy technologicznej oraz infrastrukturalnej) oraz w zakresie bezpieczeństwa, suwerenności energetycznej, ochrony infrastruktury krytycznej i odporności systemowej państwa. W ramach tego kryterium bada się wpływ projektu na rozwój:

a)      społeczny – w zakresie m.in. przeciwdziałania niedostosowaniu społecznemu oraz przestępczości nieletnich, a także rozwoju szkolnictwa wyższego o profilu praktycznym i specjalistycznym, ukierunkowanego na bezpieczeństwo i prawo oraz readaptacji społecznej i przygotowania nieletnich do samodzielnego funkcjonowania po opuszczeniu placówki,

b)      gospodarczy – w zakresie m.in. realizacji celów strategii krajowych dotyczących wzmacniania zaplecza badawczo-rozwojowego (B+R) na potrzeby wymiaru sprawiedliwości oraz wdrażania nowoczesnych technologii analitycznych. W ocenie należy wskazać i przeanalizować alternatywne sposoby osiągnięcia celu, porównać warianty realizacji oraz uzasadnić zasadność proponowanego rozwiązania;

3. analizę celowości objęcia inwestycji finansowaniem lub dofinansowaniem ze środków publicznych, która ocenia zasadność wydatkowania środków na podstawie jasno opisanego interesu państwa oraz diagnozy problemu. Weryfikacji podlega stopień, w jakim inwestycja stymuluje rozwój społeczny, gospodarczy oraz techniczny;
4. analizę finansową inwestycji, w tym przewidywanych kosztów jej utrzymania. Kryterium to weryfikuje strukturę budżetu pod kątem jej kompletności, rzetelności oraz efektywności ekonomicznej, obejmując zarówno fazę realizacji, jak i okres trwałości projektu. Ocena skupia się na dwóch obszarach:
   1. kosztach realizacji – poprawności, szczegółowości i kompletności wyceny
      na każdym etapie (od prac projektowych, przez wykonawstwo, aż po odbiór końcowy), ze wskazaniem sposobu wyliczenia wartości kosztorysowej oraz przewidywanych oszczędności eksploatacyjnych,
   2. kosztach utrzymania – realizmie i wiarygodności minimum 10-letnich prognoz finansowych dotyczących eksploatacji oraz bieżącego funkcjonowania obiektu po zakończeniu inwestycji;

5)      analiza oceniająca efektywność gospodarczą, techniczno-energetyczną oraz finansową planowanej inwestycji w kontekście realizacji celów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki działalności naukowo-badawczej, opiniodawczej, dydaktycznej oraz resocjalizacyjnej. Weryfikacji podlega stopień, w jakim przedsięwzięcie zapewnia optymalne i zrównoważone wykorzystanie zasobów w celu osiągnięcia założonych rezultatów społeczno-gospodarczych. Ocenie podlegają w szczególności:

a)      efektywność ekonomiczna i organizacyjna – wpływ inwestycji na:

• usprawnienie procesów zarządczych i operacyjnych w instytutach naukowych resortu sprawiedliwości oraz Akademii Wymiaru Sprawiedliwości i Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury,
• podniesienie wydajności infrastruktury laboratoryjnej, badawczej, szkoleniowej oraz logistycznej,
• poprawę warunków bytowych, bezpieczeństwa oraz standardów opiekuńczo-wychowawczych w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich oraz standardów opiekuńczo-wychowawczych, terapeutycznych i medycznych w okręgowych ośrodkach wychowawczych,
• optymalizację wykorzystania istniejących zasobów lokalowych i sprzętowych,

b)      celowość i gospodarność wydatków publicznych – zgodność projektu z ustawowymi zasadami finansów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem:

• adekwatności dobranych metod i środków techniczno-budowlanych do realizacji celów statutowych jednostek (w tym wymogów akredytacyjnych dla laboratoriów oraz standardów ochrony i zabezpieczeń techniczno-ochronnych w placówkach dla nieletnich o różnym stopniu zabezpieczenia),
• zgłoszonego zapotrzebowania na usługi eksperckie, edukacyjne lub resocjalizacyjne,
• efektywności kosztowej w relacji do planowanych wskaźników i rezultatów,

 

c)       zarządzanie ryzykiem – poziom zidentyfikowania potencjalnych zagrożeń o charakterze finansowym, prawnym, organizacyjnym oraz operacyjnym, wraz z oceną skuteczności mechanizmów ograniczania tych ryzyk, w tym specyficznych dla:

• ciągłości procesów opiniodawczych i badawczych,
• zapewnienia bezpieczeństwa, porządku oraz ciągłości realizowanych procesów resocjalizacyjnych i edukacyjnych w okręgowych ośrodkach wychowawczych, schroniskach dla nieletnich oraz zakładach poprawczych w trakcie realizacji inwestycji,
• stabilności procedur przetargowych w sektorze publicznym,

d)      trwałość rezultatów inwestycji – zdolność wnioskodawcy do zachowania wypracowanych efektów projektu w długiej perspektywie czasowej, determinowana:

• stabilnością struktury finansowo-organizacyjnej jednostki,
• zdolnością do zabezpieczenia środków na bieżące utrzymanie nowej infrastruktury (w tym kosztów energii, konserwacji specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego czy utrzymania systemów zabezpieczeń),
• trwałością kadrową i instytucjonalną niezbędną do realizacji celów publicznych, ze szczególnym uwzględnieniem dostępności wyspecjalizowanej kadry m.in. naukowej, pedagogicznej, terapeutycznej i medycznej niezbędnej do obsługi nowej infrastruktury.

Ocena inwestycji może zawierać również inne dokumenty, które mają istotny wpływ
na proces decyzyjny i planistyczny jednostki organizacyjnej.

3.1. Kryteria oceny inwestycji publicznych w zakresie zadań z zakresu informatyzacji

Ilekroć w wytycznych jest mowa o „inwestycji teleinformatycznej”, rozumie się przez to nakłady na niefinansowe aktywa trwałe (wydatki majątkowe) przeznaczone na zakup sprzętu komputerowego, serwerów, sieci LAN/WAN oraz wytworzenie lub rozwój oprogramowania dedykowanego (Wartości Niematerialnych i Prawnych).

1. 1. Kryteria oceny inwestycji teleinformatycznych.

Ocena inwestycji przeprowadzana jest przed podjęciem decyzji o jej realizacji i obejmuje weryfikację według następujących kryteriów:

1. kryterium odpowiedzialności: wskazanie właściciela biznesowego zakupu teleinformatycznego.
2. kryterium zgodności strategicznej i architektonicznej: wykazanie bezpośredniej spójności projektu z celami modernizacyjnymi resortu sprawiedliwości oraz architekturą systemów teleinformatycznych.
3. kryterium zarządzania ryzykiem: zgodności z aktualną analiza ryzyka dla zakupywanych systemów lub elementów infrastruktury teleinformatycznych.
4. kryterium celowości i zasadności: wykazanie niezbędności zakupu sprzętu lub oprogramowania dla ciągłości działania jednostki, unowocześnienia usług publicznych lub dostosowania systemów do zmian w prawie.
5. kryterium efektywności ekonomiczno-finansowej: porównanie kosztów realizacji z alternatywnymi wariantami technologicznymi. Szacunek kosztów powinien opierać się na badaniu rynku.
6. kryterium trwałości i kosztów utrzymania: jeśli to możliwe, określenie kosztów utrzymania systemu/sprzętu w cyklu życia (asysty techniczne, licencje, serwis) przez 3 lat od zakupu.

2)         Sposób i procedura dokonywania oceny

1. Jednostka podległa planująca inwestycję teleinformatyczną sporządza dokument „Ocena Inwestycji Publicznej w zakresie IT”.
2. Wniosek/Formularz wraz z analizą rynku i specyfikacją techniczną przekazuje się do Departamentu Informatyzacji i Rejestrów Sądowych (DIRS) Ministerstwa Sprawiedliwości na etapie zgłaszania wniosków do projektu planu finansowego.
3. DIRS dokonuje weryfikacji merytorycznej i technicznej dokumentu w terminie 21 dni od dnia jego otrzymania.
4. Po pozytywnej weryfikacji, Dyrektor DIRS przedkłada dokument wraz z rekomendacją do ostatecznego zatwierdzenia przez właściwego członka Kierownictwa Resortu sprawującego nadzór nad DIRS.

4. Kryteria oceny inwestycji publicznych w zakresie realizowanym przez jednostki organizacyjne Służby Więziennej (z wyłączeniem Akademii Wymiaru Sprawiedliwości)

W przypadku oceny inwestycji dla jednostek organizacyjnych Służby Więziennej ocenę inwestycji sporządza jednostka organizacyjna, która zamierza ją realizować, a następnie przesyła ją wraz z wnioskiem inwestycyjnym do Biura Kwatermistrzowsko-Inwestycyjnego Centralnego Zarządu Służby Więziennej.

Ocena inwestycji zawiera:

1. nazwę i lokalizację inwestycji;
2. analizę zgodności z celami wynikającymi ze strategii rozwojowych państwa w zakresie bezpieczeństwa, rozumianymi jako odporność instytucji na sytuacje kryzysowe mogące mieć wpływ na jej funkcjonowanie. Analiza powinna zawierać ocenę w zakresie:

1. wpływu możliwych do wystąpienia klęsk żywiołowych na nowo powstający obiekt,
2. zabezpieczenia i ochrony cybernetycznej infrastruktury krytycznej nowych obiektów,
3. wskazanie rozwiązań mających na celu zabezpieczenie ciągłości dostaw czynników infrastrukturalnych w przypadku nagłych zagrożeń zewnętrznych;

3. analizę zgodności inwestycji z politykami społecznymi państwa:

1. wpływ inwestycji na poprawę warunków socjalno-bytowych odbywania kary pozbawienia wolności, zdrowia lub zapewnienie bezpieczeństwa,
2. ocenę możliwości wypełnienia zaleceń i rekomendacji instytucji zewnętrznych mogących mieć wpływ realizację inwestycji,
3. wskazanie celowości realizowanej inwestycji na możliwe działania resocjalizacyjne wobec osadzonych;

4. analizę celowości objęcia inwestycji finansowaniem lub dofinansowaniem ze środków publicznych obejmującą:

1. wskazanie źródła finansowania,
2. analizę potrzeb wraz z ich weryfikacją i wskazaniem celu poniesienia wydatku inwestycyjnego w danej jednostce,
3. przedstawienie innej dokumentacji wskazującej na konieczność realizacji inwestycji;

5. analizę finansową inwestycji, w tym przewidywanych kosztów jej utrzymania, obejmującą:

1. obliczenie wartości kosztorysowej inwestycji na podstawie wskaźników określonych w ogólnodostępnych opracowaniach lub zgodnie z kalkulacją własną na podstawie kosztów zrealizowanej inwestycji o podobnej złożoności z określeniem sposobu ich wyliczenia,
2. obliczenie oszczędności wynikających z realizacji inwestycji, w tym odniesienie do: audytu energetycznego obiektu, klasy energetycznej, oddziaływania na środowisko itp.,
3. koszty utrzymania obiektu;

6. analizę efektywność inwestycji obejmującą:

1. obliczenie okresu zwrotu – metoda prostego okresu zwrotu - określenie długości okresu, jaki jest potrzebny, aby nakłady inwestycyjne poniesione na realizację danego przedsięwzięcia inwestycyjnego zostały zrównoważone korzyściami generowanymi przez to przedsięwzięcie,
2. wskazanie wpływu poniesionego wydatku inwestycyjnego na poprawę funkcjonowania jednostki penitencjarnej, w szczególności w zakresie logistycznym, bezpieczeństwa lub innym,
3. wskazanie czynników wpływających na trwałość poniesionego wydatku inwestycyjnego,
4. przedstawienie innych czynników wskazujących na konieczność realizacji inwestycji np.: bezpieczeństwo, poprawa warunków socjalno-bytowych, przeciwdziałanie dekapitalizacji obiektów, konieczność dostosowania dla osób z dysfunkcjami, itp.,
5. możliwości wykorzystania alternatywnych źródeł finansowania lub dofinansowania inwestycji,
6. wskazanie możliwości pozyskania środków finansowych pozabudżetowych.

Ocena inwestycji może zawierać również inne dokumenty, które mają istotny wpływ na proces decyzyjny i planistyczny Służby Więziennej.

5. Podsumowanie

Wszechstronnej ocenie podlega każde zamierzenie inwestycyjne, weryfikowane pod kątem spójności z celami właściwych polityk publicznych, legalności i celowości wydatkowania środków budżetowych, a także długofalowej trwałości oraz efektywności planowanych rezultatów ze szczególnym uwzględnieniem stopnia dywersyfikacji źródeł finansowania i wykorzystania instrumentów zewnętrznych (w tym funduszy strukturalnych
Unii Europejskiej). Architektura procesu oceny integruje weryfikację parametrów finansowo-organizacyjnych z analizą trwałych korzyści społeczno-gospodarczych, co warunkuje realizację ustawowego obowiązku racjonalnego, oszczędnego i efektywnego dysponowania kapitałem publicznym.
 

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, art. 133aa ust. 5 (Dz.U. z 2025 r. poz. 1483, z późn. zm.)