Czym są przestępstwa motywowane uprzedzeniami?

Przestępstwa motywowane uprzedzeniami to czyny zabronione, w których sprawca wybiera osobę, grupę osób lub obiekt jako cel ataku ze względu na ich rzeczywisty albo domniemany związek z określoną grupą. Powodem ataku mogą być uprzedzenia dotyczące rasy, koloru skóry, narodowości, pochodzenia etnicznego, wyznania lub bezwyznaniowości, płci, wieku, niepełnosprawności, orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej.

Nie ma znaczenia, czy osoba pokrzywdzona rzeczywiście należy do grupy, z którą utożsamia ją sprawca. Uprzedzenia nie muszą być jedynym powodem jego działania - wystarczy, że istotnie wpłynęły na decyzję o popełnieniu czynu. Nie trzeba również udowadniać, że sprawca odczuwał nienawiść.

Do spraw objętych wytycznymi Prokuratora Generalnego należą także m.in. publiczne nawoływanie do nienawiści, propagowanie ustrojów totalitarnych oraz pochwalanie zbrodni przeciwko ludzkości. Takie czyny mogą stanowić przestępstwo również wtedy, gdy nie są skierowane przeciwko konkretnej osobie.
 

Przykłady przestępstw motywowanych uprzedzeniami

• pobicie kogoś z powodu jego koloru skóry lub przynależności narodowej;
• groźba użycia przemocy wobec innej osoby z powodu jej wyznania;
• publiczne pochwalanie Holokaustu lub innych zbrodni polegających na eksterminacji grup ludności;
• publiczne propagowanie faszystowskiego, nazistowskiego lub komunistycznego ustroju państwa;
• publiczne znieważenie innej osoby, np. obrzucenie jej wyzwiskami na przystanku, z powodu jej narodowości;
• zbezczeszczenie cmentarza wyznaniowego lub świątyni z powodu uprzedzeń wobec danej religii.

Aby zgłosić zdarzenie, nie musisz znać numeru przepisu ani samodzielnie ustalać jego kwalifikacji prawnej. Wystarczy, że opiszesz, co się wydarzyło i co może wskazywać na uprzedzenia sprawcy.

JAK REAGOWAĆ NA PRZESTĘPSTWA MOTYWOWANE UPRZEDZENIAMI?

Sposób zgłoszenia zależy od tego, czy zdarzenie miało miejsce w internecie, czy poza nim.

•  Jeśli zdarzenie miało miejsce w internecie, zawiadomienie należy złożyć pisemnie do jednej z wyznaczonych prokuratur rejonowych
•  Jeśli zdarzenie miało miejsce poza internetem, o zdarzeniu należy powiadomić najbliższą jednostkę Policji – najlepiej zrobić to ustnie. 

A.    Przestępstwa popełniane poza internetem

Jesteś świadkiem przemocy i możesz bezpiecznie zareagować
→ powstrzymuj agresora, wezwij Policję, nagrywaj przebieg zdarzenia.

Jeśli się boisz się zareagować bezpośrednio 
→  dyskretnie wezwij pomoc (możesz to zrobić przez oficjalną aplikację Alarm112, a w niektórych częściach kraju, jak województwo dolnośląskie, lubelskie, śląskie, powiat poznański, Radom, Elbląg – nawet przez SMS) oraz nagrywaj przebieg zdarzenia (nawet z ukrycia) i jak najszybciej przekaż nagranie najbliższej jednostce Policji. 

Jeżeli jesteś osobą pokrzywdzoną przemocą fizyczną, groźbą czy znieważeniem 
→ jak najszybciej zawiadom jednostkę Policji właściwą dla miejsca zdarzenia.

Udając się na Policję albo oczekując na przyjęcie ustnego zawiadomienia 
→ przejrzyj specjalną listę kontrolną → tu, żeby się upewnić, że nie pominiesz ważnych informacji. 

Policja ma obowiązek przyjąć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.
Jeśli policjant odmawia przyjęcia zawiadomienia, poproś o rozmowę z jego przełożonym lub o pisemne potwierdzenie odmowy wraz z podaniem jej przyczyny. Zapisz datę zdarzenia, nazwę jednostki Policji oraz dane funkcjonariusza, który odmówił przyjęcia zawiadomienia.

O zdarzeniu „w realu” nie zawiadamiaj prokuratury – to opóźni reakcję organów ścigania.  

B.    Przestępstwa popełniane w internecie 

Chcesz zareagować na  treści w internecie, które mogą stanowić przestępstwo? 

W pierwszej kolejności zwróć uwagę na użytkowników sieci, którzy:

• grożą użyciem przemocy,
• wprost nawołują do użycia przemocy lub otwarcie ją pochwalają 
• publikują wiele treści  (np. dziesiątki), które stanowią oczywiste przestępstwa (np. liczne groźby, znieważające wpisy).

Przygotowanie zawiadomienia może zająć ok.  60-120 minut. Zabezpiecz dowody,  wypełnij załączony wzór zawiadomienia  → tu link do wzoru zawiadomienia , a następnie wyślij pisemne zawiadomienie do jednej z wyznaczonych prokuratur rejonowych wraz z elektronicznym załącznikiem.

Ważne! Nie składaj ustnego zawiadomienia – to nie przyspieszy postępowania.

JAK  UPORZĄDKOWAĆ ZAWIADOMIENIA?

Jeśli zgłaszasz działania różnych osób, przygotuj osobne zawiadomienie dotyczące każdej z nich. Jeśli jedna osoba opublikowała wiele treści, które mogą stanowić przestępstwo, zbierz je i opisz w jednym zawiadomieniu. Pozwala to ocenić całość jej działalności i możliwą motywację.

Dobrze: jedna osoba - jeden czyn. Możesz zgłosić pojedynczy wpis, komentarz, film lub inną treść, która może stanowić przestępstwo.
Jeszcze lepiej: jedna osoba - wiele czynów. Jeśli znasz więcej takich treści tej samej osoby, opisz je w jednym zawiadomieniu. Przy każdej podaj datę, adres URL i wskaż odpowiedni załącznik.
Niezalecane: wiele osób w jednym zawiadomieniu. Nie łącz w jednym piśmie niezależnych wpisów różnych użytkowników. Utrudnia to uporządkowanie spraw i może wymagać rozdzielenia materiałów.
Stanowczo niezalecane: różne czyny tej samej osoby zgłaszane do różnych prokuratur. Zebrane treści przekaż jednej jednostce. Jeśli sprawa już się toczy, kolejne materiały prześlij jako uzupełnienie, podając jej sygnaturę, jeśli ją znasz.

Te zalecenia pomagają porządkować materiały, ale nie są warunkami przyjęcia zawiadomienia. Jeżeli kilka osób działało wspólnie lub ich zachowania są ze sobą powiązane, opisz ten związek w jednym zawiadomieniu. Nie musisz znać danych sprawcy - wskaż nazwę jego konta i adres profilu. Nie odkładaj zgłoszenia pilnej groźby, aby zebrać więcej wpisów.

Nie przesyłaj zawiadomienia do Ministerstwa Sprawiedliwości ani do prokuratur wyższych szczebli – to spowolni postępowanie i nie podniesie jego jakości.  

Nie musisz wysyłać zawiadomienia do prokuratury położonej najbliżej Twojego miejsca zamieszkania. 

Jeśli wiesz, w którym miejscu sprawca publikował lub mógł publikować treści o charakterze przestępczym– wyślij zawiadomienie do wyznaczonej jednostki w tym samym okręgu prokuratury. Wykaz okręgów i informacje o ich zasięgu terytorialnym znajdziesz tu.

Wyznaczone prokuratury rejonowe

Prokuratura Rejonowa Bydgoszcz-Północ w Bydgoszczy
Prokuratura Rejonowa Częstochowa-Północ w Częstochowie 
Prokuratura Rejonowa w Elblągu
Prokuratura Rejonowa Gliwice-Wschód w Gliwicach 
Prokuratura Rejonowa w Gorzowie Wielkopolskim
Prokuratura Rejonowa w Grodzisku Mazowieckim  
Prokuratura Rejonowa w Hajnówce
Prokuratura Rejonowa w Hrubieszowie
Prokuratura Rejonowa w Jeleniej Górze
Prokuratura Rejonowa Katowice-Wschód w Katowicach 
Prokuratura Rejonowa Kielce-Wschód w Kielcach  
Prokuratura Rejonowa w Kołobrzegu
Prokuratura Rejonowa w Koninie
Prokuratura Rejonowa w Krośnie
Prokuratura Rejonowa w Legnicy
Prokuratura Rejonowa Lublin-Północ 
Prokuratura Rejonowa w Łomży
Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim 
Prokuratura Rejonowa w Muszynie
Prokuratura Rejonowa Olsztyn-Północ 
Prokuratura Rejonowa w Opolu
Prokuratura Rejonowa w  Ostrołęce
Prokuratura Rejonowa w Pleszewie
Prokuratura Rejonowa w Płocku
Prokuratura Rejonowa w Przemyślu
Prokuratura Rejonowa Radom-Wschód w Radomiu 
Prokuratura Rejonowa w Radomsku
Prokuratura Rejonowa w Rzeszowie
Prokuratura Rejonowa w Słupsku
Prokuratura Rejonowa Sosnowiec-Południe w Sosnowcu 
Prokuratura Rejonowa w Suwałkach
Prokuratura Rejonowa Szczecin-Niebuszewo w Szczecinie 
Prokuratura Rejonowa w Tarnobrzegu
Prokuratura Rejonowa w Tarnowie
Prokuratura Rejonowa Toruń Centrum-Zachód w Toruniu 
Prokuratura Rejonowa w Wieluniu
Prokuratura Rejonowa w Zielonej Górze
Prokuratura Rejonowa w Żywcu
Prokuratura Rejonowa we Włocławku

Ważne! Nigdy nie informuj internetowego sprawcy, że składasz zawiadomienie!

JAKIE ZACHOWANIA MOGĄ STANOWIĆ  PRZESTĘPSTWA MOTYWOWANE UPRZEDZENIAMI?

Niektóre szkodliwe zachowania motywowane uprzedzeniami stanowią przestępstwa. Większość z nich jest bardzo podobna do innych czynów zabronionych, takich jak groźby, znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej. Jednak ustalenie, że zostały popełnione z pobudek rasistowskich czy ksenofobicznych, skutkuje wzmocnioną ochroną: przewidziano za nie wyższe kary lub inny tryb ścigania. Oznacza to, że sprawa może być ścigana z urzędu, a nie na wniosek pokrzywdzonego, albo ścigana z oskarżenia publicznego zamiast z oskarżenia prywatnego. 

W polskim kodeksie karnym określono następujące przestępstwa motywowane uprzedzeniami:

    

 

publiczne znieważenie (lub naruszenie nietykalności cielesnej)  z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo bezwyznaniowości

artykuł 257 kodeksu karnego

 

publiczne nawoływanie do nienawiści  na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych bądź bezwyznaniowości

artykuł 256 § 1 kodeksu karnego

 

przemoc lub groźba bezprawna  z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości

artykuł 119 § 1 kodeksu karnego

 

publiczne nawoływanie do przestępstwa (w tym do zbrodni), publiczne pochwalanie popełnienia przestępstwa

artykuł 255 kodeksu karnego

 

publiczne nawoływanie albo pochwalanie przestępstw wojennych lub przeciwko ludzkości bądź przemocy lub groźby bezprawnej z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub z powodu bezwyznaniowości

artykuł 126a kodeksu karnego

 

obraza uczuć religijnych poprzez publiczne znieważenie miejsca kultu lub przedmiotu czci religijnej

artykuł 196 kodeksu karnego

 

złośliwe przeszkadzanie publicznemu wykonywaniu aktu religijnego

artykuł 195 § 1 kodeksu karnego

 

publiczne propagowanie zabronionych ustrojów

artykuł 256 § 1 kodeksu karnego

 

publiczne propagowanie zabronionych ideologii

artykuł 256 § 1a kodeksu karnego

 

produkcja, obrót, transport, posiadanie (w celu rozpowszechniania) nośników symboliki totalitarnej bądź przedmiotów zawierających treści propagujące totalitarny ustrój państwa

artykuł 256 § 2 kodeksu karnego

 

publiczne znieważenie Narodu lub Rzeczypospolitej Polskiej

artykuł 133 kodeksu karnego

 

ograniczanie człowieka w przysługujących mu prawach ze względu na jego przynależność wyznaniową albo bezwyznaniowość

artykuł 194 kodeksu karnego

 

 Istnieją również inne, „zwykłe” typy przestępstw, które nierzadko bywają popełniane z powodu uprzedzeń. Są to przede wszystkim:

• uszkodzenie lub zniszczenie cudzego mienia – art. 288 § 1 kodeksu karnego,
•  niepubliczne (np. w wiadomości e-mail) znieważenie innej osoby – art. 216 § 1 kodeksu karnego,
• niepubliczne (np. w mieszkaniu) naruszenie nietykalności cielesnej innej osoby – art. 217 § 1 kodeksu karnego,
• uszkodzenie ciała – art. 157 § 1 lub 2 kodeksu karnego,
• pobicie – art. 158 kodeksu karnego,
•  znieważenie miejsca pochówku zmarłego – art. 262 § 1 kodeksu karnego,
• znieważenie pomnika – art. 261 kodeksu karnego,
• publiczne nawoływanie do wojny napastniczej lub jej publiczne pochwalanie – art. 117 § 3 kodeksu karnego,
• znieważenie, niszczenie, uszkadzanie, usuwanie znaków państwowych – art. 137 § 1 lub 2 kodeksu karnego,
• czynna napaść lub publiczne znieważenie głowy obcego państwa bądź dyplomaty – art. 136 § 1, 2 lub 3 kodeksu karnego,
• czynna napaść lub publiczne znieważenie Prezydenta RP – art. 135 § 1 lub 2 kodeksu karnego,
• publiczne znieważenie lub poniżenie konstytucyjnego organu RP – art. 226 § 1 kodeksu karnego,
• złośliwe przeszkadzanie pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom żałobnym – art. 195 § 2 kodeksu karnego,
• uporczywe nękanie (stalking) – art. 190 a § 1 kodeksu karnego.
   

NAJWAŻNIEJSZE POJĘCIA

Określenia użyte w kodeksowych opisach przestępstw mają swoje szczególne znaczenie, ustalone na przestrzeni lat przez sądy i naukowców. Poniżej wyjaśniamy w uproszczeniu najbardziej przydatne spośród nich. Warto je poznać, by zorientować się, czy analizowane zachowanie może być uznane za przestępstwo, czy nie.

●    Zachowanie publiczne to działanie wobec bliżej nieoznaczonego kręgu odbiorców. Umieszczenie jakiejś treści w internecie jest działaniem publicznym, jeśli staje się ona dostępna dla potencjalnie nieograniczonego kręgu odbiorców (np. znajduje się na stronie, na którą każdy, bez ograniczeń, może wejść). Zachowaniem publicznym nie jest działanie wyłącznie w gronie rodziny czy najbliższych znajomych (osób, które spotkaliśmy „w realu”). Ale już opublikowanie postu, który mogą zobaczyć jedynie facebookowi znajomi, Sąd Najwyższy uznał za działanie publiczne, o ile każdy ze znajomych mógł tę treść rozpowszechnić. 
●    Działanie jest złośliwe, kiedy wynika z chęci dokuczenia, sprawienia przykrości, a u jego podstaw przeważają negatywne emocje. Przeszkadzanie w wykonywaniu aktu religijnego ma charakter złośliwy wtedy, kiedy stoi za nim chęć świadomego wyszydzania, obrażania, wyśmiewania, lekceważenia czy też poniżania modlących się osób bądź ich uczuć.
●     Znieważenie to okazanie pogardy wobec innej osoby. Pogarda oznacza coś więcej niż lekceważenie – głębiej wyraża negatywny  stosunek do wartości człowieka. Znieważyć można poprzez użycie słów, obrazów albo gestów. 
●     Nawoływanie do przestępstwa to wzywanie do popełnienia przestępstwa, kierowane do ludzi, których nie da się z góry oznaczyć co do liczby i tożsamości (czyli nie do konkretnej osoby czy osób, ale do każdego, kto może potencjalnie zapoznać się z komunikatem). 
●     Pochwalanie przestępstwa to wyrażanie aprobaty dla przestępstwa, które zostało lub może zostać przez kogokolwiek popełnione. Forma tej aprobaty jest dowolna – ważne, by z zachowania sprawcy wynikało, że popełnienie przestępstwa jest słuszne, wskazane, celowe i zasługuje na uznanie. 
●     Nawoływanie do nienawiści to apelowanie, zachęcanie, skłanianie, zwracanie się do innych, by wzbudzili w sobie negatywne emocje lub przyjęli negatywną postawę (wrogość, silna niechęć) wobec określonej grupy ludzi. 
●     Propagowanie ideologii lub ustroju to prezentowanie go z zamiarem przekonania do niego innych. Informowanie innych osób o swoich poglądach nie jest propagowaniem, jeśli nie towarzyszy temu zamiar nakłonienia do nich kogokolwiek. 
●    Za totalitarny ustrój państwa można bez żadnych wątpliwości uznać tylko ustrój Włoch w latach 1928-1945, Rzeszy Niemieckiej w latach 1934-1945, ZSRR w latach 1934-1953, Chińskiej Republiki Ludowej w latach 1958-1978, Kuby w latach 1961-2011 oraz ustrój Korei Północnej od 1954 r. Wszystkie inne ustroje (w tym te dopiero projektowane) muszą być oceniane z dużą ostrożnością. Za kluczowe cechy ustroju totalitarnego trzeba uznać faktyczne wykluczenie demokracji (rozumianej jako rządy większości) oraz gwarancji praw jednostki. 
●    Groźba bezprawna to zapowiedź popełnienia przestępstwa na szkodę adresata wypowiedzi (bądź jego osoby najbliższej) albo zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgłoszenia wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego (lub jego osoby najbliższej). Nie jest groźbą bezprawną zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, jeżeli ma ona jedynie na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem. 
 

Co z przestępstwami motywowanymi homofobią czy transfobią?

W obecnym stanie prawnym wzmocnioną ochroną (surowsze kary, tryb ścigania z urzędu) objęte są ofiary przemocy i niektórych innych form dyskryminacji, jeśli sprawca działa z powodu ich przynależności narodowej, etnicznej, rasowej i wyznaniowej bądź bezwyznaniowości, a w pewnym zakresie (groźba, przemoc fizyczna) – również z powodu przynależności politycznej pokrzywdzonego.
Taka wzmocniona ochrona nie jest obecnie przewidziana w wypadku zachowań podejmowanych ze względu na orientację seksualną czy tożsamość płciową ofiary, a także ze względu na jej wiek, płeć, niepełnosprawność lub stan zdrowia. 

Nie oznacza to jednak, że takich czynów nie można ścigać. Większość typów przestępstw motywowanych uprzedzeniami (oprócz nawoływania do nienawiści) ma w kodeksie karnym swoje „zwyczajne” odpowiedniki, zagrożone nieco łagodniejszymi karami i ścigane w innym trybie. W wypadku niektórych czynów (jak groźba karalna, uszkodzenie lub zniszczenie mienia), ściganych na wniosek, konieczne jest złożenie takiego wniosku przez indywidualnego pokrzywdzonego, w innych (znieważenie, naruszenie nietykalności cielesnej, lekkie uszkodzenie ciała) ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że co do zasady ciężar wnoszenia i popierania oskarżenia spoczywa na pokrzywdzonym. 

Prokurator może jednak objąć taki czyn (np. znieważenie osoby transpłciowej z powodu tej cechy) ściganiem z oskarżenia publicznego, jeżeli uzna, że przemawia za tym interes społeczny. Taka sytuacja ma miejsce, gdy pokrzywdzony ma trudności z dochodzeniem swoich praw albo gdy przestępstwo jest tego rodzaju, że w interesie całego społeczeństwa leży, by to przedstawiciel państwa wnosił i popierał oskarżenie. 

PO CZYM POZNAJEMY, ŻE PRZESTĘPSTWO BYŁO MOTYWOWANE UPRZEDZENIAMI?

Bardzo często warunkiem odpowiedzialności karnej za przestępstwa motywowane uprzedzeniami, a także ważnym czynnikiem wpływającym na wysokość kary, jest działanie z powodu przynależności narodowej, rasowej, etnicznej czy wyznaniowej pokrzywdzonego. Takie nastawienie sprawcy powoduje, że jego czyn nie jest np. „zwykłym” znieważeniem czy pobiciem, lecz przestępstwem z nienawiści. O motywacji tego rodzaju mogą świadczyć: 
 

• wypowiedzi sprawcy w czasie zdarzenia, a także przed i po zdarzeniu (np. w mediach społecznościowych)
  • obraźliwe wobec danej grupy ludności,
  • wyrażające stereotypowe przekonania dotyczące tej grupy;
•  symbole wykorzystane przez sprawcę
  • emblematy atakowanych społeczności (np. gwiazda Dawida, półksiężyc, tryzub, tęczowa flaga),
  • symbole nurtów ideowych czy organizacji radykalnych (np. swastyka, krzyż celtycki, falanga, „zakaz pedałowania”); 
•  gesty wykonywane przez sprawcę
  • wyrażające pogardę (środkowy palec, plucie, deptanie, oblewanie fekaliami, pokazywanie innej osobie obnażonych narządów płciowych czy pośladków, ciągnięcie za brodę),
  • związane z określoną ideologią, tradycją bądź religią (np. „hajlowanie”, ale także ironiczne naśladowanie postaw i gestów modlitewnych – znaku krzyża, błogosławieństwa, klękania, pokłonów); 
• pokrzywdzona osoba lub grupa 
  • lider mniejszości, osoba powszechnie kojarzona z mniejszością,
  • osoba o cechach charakterystycznych dla mniejszości (język, ubiór i akcesoria, fryzura, kolor skóry);
• miejsce zdarzenia 
  • miejsca ważne lub symboliczne dla mniejszości (pomniki, tablice pamiątkowe, świątynie, cmentarze, miejsca byłych obozów koncentracyjnych, siedziby  organizacji             mniejszościowych, miejsca udzielania pomocy uchodźcom),
  • duże skupiska przedstawicieli mniejszości,
  • miejsca ważne dla środowisk radykalnych,
  • miejsca, w których poprzednio popełniono głośne przestępstwa motywowane uprzedzeniami;
• czas popełnienia czynu 
  • uroczystości (w tym święta religijne i narodowe), duże spotkania mniejszości (np. festiwale, parady),
  • rocznice wydarzeń ważnych dla mniejszości (np. rocznica powstania narodowego, dzień urodzin bohatera narodowego),
  • okres krótko po zaistnieniu (albo przed zaistnieniem) innych przestępstw z nienawiści (co może wskazywać na zaplanowaną serię zdarzeń albo inspirowanie się sprawcy niedawno popełnionym przestępstwem); 
• osoba sprawcy 
  • członek organizacji skrajnych,
  • osoba wcześniej popełniająca przestępstwa z nienawiści,
  • osoba znana z nietolerancyjnych poglądów i postawy.

JAK ZABEZPIECZYĆ MATERIAŁ DOWODOWY Z INTERNETU?

Zabezpiecz zgłaszane treści tak, aby można było ustalić, gdzie i kiedy zostały opublikowane oraz kto je zamieścił.

1. Zrób zrzuty ekranu z widocznym adresem strony

Na zrzutach ekranu powinny być widoczne adresy URL utrwalanych treści.

Adres URL jest widoczny w podłużnym pasku adresu na górze przeglądarki internetowej. 
Przykład: adres URL konta sprawcy:

 

W serwisach społecznościowych, takich jak Facebook, X, TikTok czy Instagram, potrzebny będzie adres URL konkretnego postu bądź komentarza – wystarczy kliknąć prawym klawiszem myszy na datę postu czy komentarza i wybraćc opcję „Kopiuj adres linku”.

 

2. Pokaż zgłaszaną treść w kontekście

Wpisy, komentarze, grafiki, filmy o charakterze przestępczym najlepiej jest zabezpieczyć w szerszym kontekście – na przykład komentarz wraz z postem, który skomentowano, a także wraz z innymi komentarzami opublikowanymi w ramach w tej samej konwersacji. 
Na zrzutach powinny być widoczne daty zamieszczenia przestępnych postów bądź komentarzy, a jeśli są przedstawione w uproszczonej formie – np. „2 godz. temu”, „5 dni temu” – trzeba wyświetlić je w pełnej formie, najeżdżając na datę kursorem.

3. Zabezpiecz nagrania wideo

Jeżeli treścią stanowiącą przestępstwo jest wypowiedź na nagraniu wideo – należy przed złożeniem zawiadomienia zabezpieczyć to nagranie. Najbezpieczniejszym sposobem jest utrwalenie tego filmu – najlepiej z widocznym adresem URL w pasku adresu na górze – przy pomocy jednego z rejestratorów ekranu, który można znaleźć także w darmowej wersji online, bez konieczności instalowania oprogramowania. Pamiętaj, żeby w kadrze nie były widoczne Twoje dane, których nie chcesz ujawniać np. nazwa użytkownika czy adres e-mail. 
Można też pobrać to nagranie bezpośrednio z internetu. 

4. Jeśli nie chcesz być przesłuchiwany, zaznacz to w zawiadomieniu

Jeżeli nie jesteś pokrzywdzonym ani świadkiem zdarzenia „w realu” inie chcesz być wzywanym w charakterze świadka, zaznacz w zawiadomieniu, że nie wiesz nic więcej ponad to, co zostało w nim napisane, i wnosisz o nieprzesłuchiwanie Cię w tej sprawie oraz o niewzywanie Cię na rozprawę w sądzie na podstawie art. 333 § 2 kodeksu postępowania karnego. 

5. Jeśli jesteś pokrzywdzonym lub naocznym świadkiem zdarzenia

Jeśli jesteś pokrzywdzonym lub naocznym świadkiem – możesz zamieścić w zawiadomieniu wniosek o przesłuchanie Cię w jednostce policji lub prokuratury znajdującej się najbliżej miejsca Twojego zamieszkania. Wskaż we wniosku, które to jednostki. 

JAKIE MASZ PRAWA JAKO POKRZYWDZONY W POSTĘPOWANIU KARNYM?

Pokrzywdzony to osoba, której dobro prawne (np. wolność, cześć, nietykalność cielesna) zostało bezpośrednio naruszone przez dane przestępstwo albo nim zagrożone. Pokrzywdzonym może być np. osoba, którą ktoś tylko usiłował uderzyć, ale został powstrzymany przez świadków zdarzenia). 

Pokrzywdzony w postępowaniu karnym ma prawo między innymi do:

• korzystania z pomocy wybranego przez siebie pełnomocnika, a jeśli wykaże, że nie stać go na opłacenie takiej pomocy – do wyznaczenia mu przez sąd pełnomocnika z urzędu,
• wskazania osoby, która będzie obecna podczas czynności z jego udziałem w postępowaniu przygotowawczym, o ile nie utrudni to przeprowadzenia czynności,
• otrzymania bezpłatnej pomocy medycznej, psychologicznej, rehabilitacyjnej, prawnej oraz materialnej w Sieci Pomocy dla Osób Pokrzywdzonych Przestępstwem,
• przeglądania akt, sporządzania z nich samodzielnie odpisów i kopii, 
• złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania bądź o umorzeniu postępowania, na wszelkie postanowienia zamykające drogę do wydania wyroku oraz na wszelkie czynności naruszające jego prawa,
• składania wniosków o dokonanie czynności dowodowych (np. o przesłuchanie świadka, uzyskanie dokumentu, zasięgnięcie opinii biegłego), w tym wniosku o uzupełnienie postępowania w ciągu 3 dni po tym, jak podejrzany zostanie końcowo zaznajomiony z aktami postępowania, 
• udziału w czynnościach dowodowych (np. przesłuchaniach, oględzinach, okazaniu osoby), których nie będzie można powtórzyć, a także we wszystkich przeprowadzanych na jego wniosek, 
• złożenia wniosku o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę aż do zamknięcia przewodu sądowego (orzeczenie go staje się wówczas dla sądu obowiązkowe), 
• żądania skierowania sprawy do postępowania mediacyjnego, aby pogodzić się z oskarżonym i ewentualnie uzgodnić z nim sposób naprawienia szkody,
• bycia poinformowanym (o ile złoży taki wniosek) o zarzutach przedstawionych oskarżonemu oraz o ich kwalifikacji prawnej, 
• otrzymania odpisu końcowej decyzji prokuratora (aktu oskarżenia, wniosku o skazanie bez przeprowadzania rozprawy, wniosku o warunkowe umorzenie postępowania, postanowienia o odmowie wszczęcia bądź o umorzeniu postępowania, wniosku o umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających wobec osoby niepoczytalnej), 
• bycia poinformowanym o miejscu i terminie rozprawy bądź posiedzenia sądu w przedmiocie umorzenia postępowania, warunkowego umorzenia postępowania oraz wydania wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy,
• bycia przesłuchanym w charakterze świadka w trybie wideokonferencji – w szczególnych sytuacjach, np. gdy obecność oskarżonego mogłaby na niego działać krępująco, 
• otrzymania z sądu (o ile złoży taki wniosek) odpisu prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie lub jego wyciągu,
• złożenia wniosku do sądu o zwrot wydatków poniesionych w związku z postępowaniem karnym, w tym wydatków związanych z ustanowieniem pełnomocnika lub ze stawiennictwem w sądzie.,

A jeżeli osoba pokrzywdzona jest jednocześnie zawiadamiającym, ma także prawo:

• do tego, by jej zawiadomienie zostało przyjęte (o ile to ona zawiadamia o przestępstwie) – policja ani prokuratura nigdy nie mogą odmówić przyjęcia zawiadomienia,
• do otrzymania – na swój wniosek – potwierdzenia złożenia zawiadomienia,
• do bycia powiadomionym o wszczęciu albo odmowie wszczęcia postępowania karnego – w ciągu 6 tygodni od daty złożenia zawiadomienia,
• do złożenia zażalenia do prokuratora (jeśli o przestępstwie zawiadomiła policję) albo do prokuratora nadrzędnego (jeśli zawiadomiła prokuraturę), o ile nie otrzymała takiego powiadomienia w ciągu 6 tygodni.

W czasie postępowania karnego pokrzywdzony i zawiadamiający muszą podać swoje dane kontaktowe: adresy zamieszkania i miejsca pracy, numer telefonu i adres poczty elektronicznej. Zostaną one jednak usunięte z akt sprawy i będą przechowywane w odrębnym załączniku, dostępnym tylko dla policji, prokuratora i sądu. Dane te podlegają szczególnej ochronie i mogą być ujawnione innym osobom tylko w wyjątkowych sytuacjach.