Przyjęcie ustawy to przełomowy krok w stronę zakończenia niepewności proceduralnej, przewlekłości postępowań oraz narastających kosztów społecznych i finansowych. Nowe przepisy gwarantują obywatelom prawo do rzetelnego procesu przed legalnie powołanymi i bezstronnymi sędziami.

Dlaczego zmiana była konieczna?

Dotychczasowy chaos prawny bezpośrednio uderzał w obywateli i finanse publiczne. Problem neoKRS dotyczył wszystkich szczebli sądownictwa - status niekonstytucyjnie powołanych sędziów obejmował:

• 28 proc. sędziów w sądach rejonowych, okręgowych i apelacyjnych,
• 34 proc. sędziów w Naczelnym Sądzie Administracyjnym,
• 60 proc. sędziów w Sądzie Najwyższym.

Kwestionowanie legalności wyroków przez strony i trybunały międzynarodowe generowało ryzyko ich unieważniania. Do tej pory Skarb Państwa wypłacił ponad 5,5 mln zł odszkodowań zasądzonych przez ETPC, a z funduszy unijnych potrącono blisko 3 mld zł z tytułu kar TSUE.

Kluczowe rozwiązania przyjętej ustawy:

• Pewność wyroków i ochrona obywateli: wydane dotychczas wyroki pozostają w mocy (z wyjątkiem spraw, w których ich legalność była konsekwentnie kwestionowana w toku postępowania), co gwarantuje stabilność obrotu prawnego,
• Szybsze procesy: uporządkowanie statusu sędziów wyeliminuje masowe wnioski o ich wyłączenie, przyspieszając rozpoznawanie spraw,
• Sprawiedliwa weryfikacja: wprowadzono przejrzyste zasady ponownych, legalnych konkursów. Zdecydowana większość sędziów będzie mogła kontynuować pracę i ubiegać się o awans po przejściu zgodnej z prawem procedury,
• Zniesienie kontrowersyjnych instytucji: ustawa znosi Izbę Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych SN oraz skargę nadzwyczajną (w zamian wzmocniono skargę kasacyjną). Uporządkowano także status Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN,
• Ochrona budżetu państwa: dostosowanie procedur do standardów konstytucyjnych i międzynarodowych zatrzyma dalszy wypływ środków na odszkodowania i kary finansowe.

Uchwalony projekt trafi teraz do Senatu. Zakończenie prac w wyższej izbie parlamentu oraz pełnej procedury ustawodawczej jest warunkiem koniecznym do wejścia nowych przepisów w życie.