Nowelizacja rozszerza możliwość odbywania końcowej części kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym, pod elektroniczną kontrolą. O zastosowanie SDE będą mogli ubiegać się skazani na karę krótszą niż trzy lata, którzy odbyli już jej część w więzieniu i którym do końca kary pozostało nie więcej niż rok i sześć miesięcy. Dotychczas limit ten wynosił sześć miesięcy.

Nie zmieniają się natomiast zasady dotyczące osób skazanych na kary nieprzekraczające roku i sześciu miesięcy, które mogą ubiegać się o odbycie całej kary w SDE.

Rozszerzenie systemu nie oznacza automatycznego kierowania skazanych do dozoru elektronicznego. Każdorazowo konieczne będzie spełnienie ustawowych warunków oraz uzyskanie odpowiedniej decyzji.

Nowe przepisy mają wejść w życie po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw.

Resocjalizacja zamiast niepotrzebnej izolacji

System Dozoru Elektronicznego umożliwia odbywanie kary poza więzieniem, ale nie oznacza zwolnienia z odpowiedzialności. Skazany pozostaje pod kontrolą państwa, musi przestrzegać określonych zasad, a ich naruszenie może skutkować powrotem do zakładu karnego.

Wiceministra Sprawiedliwości Maria Ejchart komentowała rozszerzenie możliwości stosowania systemu dozoru elektronicznego (SDE):

Dlaczego to takie ważne? Bo system karny nie powinien być oparty wyłącznie na izolacji. Musi być sprawiedliwy, ale też proporcjonalny i racjonalny - podkreślała.

W warunkach SDE skazany może pracować, uczyć się, być z rodziną, a jednocześnie ponosić odpowiedzialność za swoje czyny i pozostawać pod kontrolą państwa. Społeczeństwo zyskuje większe bezpieczeństwo - osoby objęte dozorem rzadziej wracają na drogę przestępstwa. Państwo natomiast oszczędza środki, które można przeznaczyć na profilaktykę, edukację i pomoc ofiarom przestępstw - wyjaśniała ministra.

Na czym polega System Dozoru Elektronicznego?

System Dozoru Elektronicznego pozwala odbywać karę pozbawienia wolności poza zakładem karnym, najczęściej w miejscu zamieszkania skazanego.

Kontrola odbywa się za pomocą urządzeń elektronicznych: nadajnika zakładanego na nogę lub rękę oraz urządzenia monitorującego zainstalowanego w miejscu odbywania kary.

Skazany musi przebywać w określonym miejscu i przestrzegać harmonogramu ustalonego przez sąd. Może opuszczać mieszkanie w wyznaczonych godzinach, np. w celu wykonywania pracy, nauki, leczenia czy realizacji obowiązków rodzinnych.

System rejestruje naruszenia ustalonych zasad i przekazuje informacje do służb odpowiedzialnych za nadzór. W przypadku poważnego naruszenia warunków sąd może uchylić zezwolenie na odbywanie kary w SDE.

Sąd może również nałożyć na skazanego dodatkowe obowiązki, np. dotyczące podjęcia pracy, nauki lub uczestnictwa w terapii.

Technologia dozoru elektronicznego jest wykorzystywana także do wykonywania określonych środków karnych i zabezpieczających, w tym do kontrolowania przestrzegania zakazu zbliżania się do wskazanej osoby.

Z korzyścią dla społeczeństwa i budżetu państwa

Odbywanie kary w Systemie Dozoru Elektronicznego jest znacznie tańsze niż pobyt skazanego w zakładzie karnym.

Według danych przekazanych do weryfikacji średni miesięczny koszt pobytu jednej osoby w więzieniu wynosił w 2025 roku 6929,98 zł, podczas gdy miesięczny koszt wykonywania kary w SDE to około 1511,40 zł. 

Szersze zastosowanie SDE pozwoli ograniczyć wydatki związane z utrzymaniem skazanych w zakładach karnych, a jednocześnie zmniejszyć obciążenie jednostek penitencjarnych.

System jest wykorzystywany w Polsce od września 2009 roku. Według danych przekazanych do aktualizacji, na 6 listopada 2026 r. karę pozbawienia wolności w SDE odbywa 5647 osób, a od uruchomienia systemu objęto nim łącznie 232 575 skazanych.

SDE wspiera także skuteczną readaptację społeczną. Skazani nie tracą kontaktu z rodziną, mogą kontynuować zatrudnienie, zdobywać kwalifikacje i wykonywać obowiązki, w tym alimentacyjne.

Dzięki temu odbywanie kary łączy kontrolę i odpowiedzialność ze stopniowym przygotowaniem do samodzielnego funkcjonowania w społeczeństwie. Ogranicza również negatywne konsekwencje długotrwałej izolacji, które mogą utrudniać powrót do normalnego życia.

Dotychczasowe doświadczenia pokazują, że zdecydowana większość skazanych kończy odbywanie kary w SDE bez konieczności powrotu do więzienia z powodu naruszenia warunków dozoru.

Kto może zostać objęty SDE?

O możliwości odbywania kary w Systemie Dozoru Elektronicznego decyduje właściwy sąd penitencjarny lub - w przewidzianych ustawą przypadkach - komisja penitencjarna.

Aby skazany mógł otrzymać zezwolenie, muszą zostać spełnione określone prawem warunki. Przede wszystkim:

• skazany musi posiadać określone miejsce stałego pobytu;
• warunki techniczne muszą umożliwiać wykonywanie dozoru;
• co do zasady wymagana jest zgoda pełnoletnich osób wspólnie zamieszkujących ze skazanym, choć ustawa przewiduje wyjątki;
• zastosowanie SDE musi być wystarczające do osiągnięcia celów kary;
• skazany nie może należeć do kategorii sprawców wyłączonych z tej możliwości na podstawie przepisów prawa.

W przypadku osób odbywających już karę w zakładzie karnym znaczenie ma również ich dotychczasowa postawa i zachowanie podczas odbywania kary.

Z SDE wyłączeni są m.in. sprawcy objęci określonymi przepisami dotyczącymi recydywy wielokrotnej oraz przestępczości zawodowej i zorganizowanej.

Skazany nie ponosi opłat za złożenie wniosku ani za wykonywanie kary w Systemie Dozoru Elektronicznego.

Więcej możliwości skutecznej resocjalizacji

Rozszerzenie dostępności SDE to kolejny krok w kierunku bardziej racjonalnego i skutecznego wykonywania kar.

System pozwala egzekwować odpowiedzialność za popełnione przestępstwo bez konieczności izolowania każdego skazanego w zakładzie karnym. Umożliwia zachowanie więzi rodzinnych, aktywności zawodowej i realizację codziennych obowiązków, jednocześnie zapewniając kontrolę nad przestrzeganiem warunków kary.

To rozwiązanie korzystne zarówno dla skazanych i ich rodzin, jak i dla całego systemu wymiaru sprawiedliwości.