W dyskusji wzięli udział przedstawiciele konsumentów, m.in. Federacji Konsumentów, Stowarzyszenia Stop Bankowemu Bezprawiu, Fundacji Forum Konsumentów i Stowarzyszenia Ochrony Konsumentów AQUILA oraz rynku finansowego, w tym Związek Przedsiębiorstw Finansowych, Warsaw Enterprise Institute, Biuro Informacji Kredytowej, Konfederacja Lewiatan, Związku Banków Polskich oraz Polski Związek Instytucji Pożyczkowych.

Spotkanie było okazją do wysłuchania doświadczeń i stanowisk interesariuszy przygotowywanej przez resort ustawy o kredycie konsumenckim. Tematem spotkania była szara strefa na rynku kredytów konsumenckich, przyczyny jej rozrostu oraz potencjalne sposoby zwalczania.

Podczas spotkania przedstawiono dane i wyniki badań dotyczących rynku pożyczkowego oraz szarej strefy. Swoje wystąpienia zaprezentowali Piotr Palutkiewicz, prezes Warsaw Enterprise Institute, Marcin Czugan, prezes zarządu Związku Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, Monika Kosińska-Pyter, Prezeska Federacji Konsumentów oraz Dawid Rapkiewicz, przedstawiciel Rzecznika Finansowego.

Czym jest szara strefa?

Szara strefa na rynku kredytów konsumenckich to pożyczki udzielane poza rynkiem regulowanym, a więc przez podmioty niedziałające na podstawie obowiązujących przepisów i niepodlegające nadzorowi. To zjawisko trudne do zmierzenia, ponieważ transakcje zawierane poza tym rynkiem nie są objęte jakimkolwiek systemem gromadzenia danych.

„Widzimy problem i o nim rozmawiamy”

Prezes Federacji Konsumentów, Pani Monika Kosińska-Pyter, podkreśliła jak ważne jest dyskusja o szarej strefie w Polsce. Problem szarej strefy jest szczególnie istotny z punktu widzenia ochrony konsumentów. Osoba, która nie otrzyma finansowania w banku lub legalnie działającej instytucji pożyczkowej, może nadal potrzebować pieniędzy np. na pilny wydatek, leczenie czy naprawę samochodu. W takiej sytuacji część konsumentów poszukuje alternatyw poza regulowanym rynkiem.

Dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska, Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości ds. Ochrony Praw Konsumentów, przedstawiła status prac nad wdrożeniem dyrektywy CCD2 do polskiego porządku prawnego. Podkreśliła, że prace nad nowymi przepisami wymagają otwartości i dialogu z interesariuszami. Dyskusja o wdrożeniu dyrektywy nie powinna ograniczać się wyłącznie do sankcji kredytu darmowego.

To, o co mi osobiście chodziło, to jest zerwanie z narracją, że dyrektywa sprowadza się do dyskusji o sankcji kredytu darmowego. W dyrektywie podnoszonych jest dużo więcej kwestii, które mają znaczenie społeczne, poprawiając jakość życia Polek i Polaków - podkreśliła Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości ds. Ochrony Praw Konsumentów .

Przedstawiciel Rzecznika Finansowego Dawid Rapkiewicz zwrócił uwagę, że celem wdrażanej dyrektywy jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów oraz przeciwdziałanie nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Podkreślił, że nowe przepisy powinny równoważyć bezpieczeństwo finansowe konsumentów z dostępem do finansowania, tak aby ochrona przed nadmiernym zadłużeniem nie prowadziła do wykluczenia finansowego i szukania pożyczek w szarej strefie.

Dyrektywa o kredycie konsumenckim i przepisy, które będą w tym zakresie tworzone, mają być dla konsumenta kołem ratunkowym - mówił Dawid Rapkiewicz.

Szara strefa - dane pokazują skalę problemu

Z przedstawionych podczas spotkania danych z raportów wynika, że znaczna część osób ubiegających się o pożyczkę spotyka się z odmową finansowania na rynku regulowanym. Zgodnie z przedstawionym przez Marcina Czugana, raportem Związku Przedsiębiorstw Finansowych, opracowanym na podstawie danych CRIF, w okresie od lipca 2025 r. do czerwca 2026 r. blisko 500 000 osób nie otrzymało finansowania, o które wnioskowało. Wskaźnik odrzuconych wniosków wyniósł 83,5 proc.

Odmowa finansowania w banku czy instytucji pożyczkowej nie zawsze oznacza rezygnację z poszukiwania pieniędzy. Według szacunków Warsaw Enterprise Institute (WEI) aż 45 proc. konsumentów po odmowie finansowania na rynku szuka pieniędzy poza rynkiem regulowanym, a w przypadku wydatków zdrowotnych wskaźnik ten rośnie do 73 proc.

O skali zjawiska świadczą również szacunki dotyczące transakcji zawieranych poza rynkiem regulowanym. Prezes Warsaw Enterprise Institute Piotr Palutkiewicz  przedstawił zaktualizowane szacunki dotyczące skali transakcji zawieranych poza regulowanym rynkiem pożyczkowym, zwracając uwagę na rosnącą wartość tego obszaru:

Poza kontrolą państwa zawarto szacunkowo 1,2 miliona transakcji pożyczkowych. Wartość tego obrotu w ciągu ostatnich 12 miesięcy wynosiła 5,3 miliarda złotych. Jest to wzrost w stosunku do roku ubiegłego o 200 milionów złotych. Udział szarej strefy w rynku wynosi ok. 11 proc. - wyliczał Piotr Palutkiewicz.

Podczas spotkania zwracano również uwagę, że dane te mają charakter szacunkowy, a sama szara strefa jest zjawiskiem trudnym do zbadania.

Ustawa o kredycie konsumenckim

Projektowana ustawa o kredycie konsumenckim, wdrażająca dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/2225 tzw. dyrektywę CCD2 ma określać zasady funkcjonowania rynku kredytu konsumenckiego oraz wzmacniać ochronę konsumentów. Dlatego jednym z istotnych elementów prac nad projektem jest poznanie sytuacji osób, które z różnych powodów nie uzyskują finansowania na regulowanym rynku.

Spotkanie służyło przede wszystkim wymianie informacji, zaprezentowaniu danych oraz wysłuchaniu pespektyw różnych środowisk, stanowiąc ważny etap w przygotowaniu projektu nowych przepisów.

Zdjęcia: Franciszek Chodak/MS