Operatorem Programu odpowiedzialnym za jego wdrażanie i nadzór jest Ministerstwo Sprawiedliwości. Program wzmacnia praworządność, ochronę praw człowieka oraz dostępność i odporność wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Podczas wydarzenia (20 kwietnia br.) resort reprezentowali wiceminister Sławomir Pałka oraz wiceministra Maria Ejchart.

Przed nami realne zmiany o łącznej wartości aż 71 mln euro. Nasz cel jest jasny: system bliższy obywatelowi i skuteczniejsza ochrona praw człowieka - mówił podczas uroczystości sygnowania umowy Pałka.

Program „Sprawiedliwość” koncentruje się na trzech kluczowych priorytetach: dostępie do wymiaru sprawiedliwości, służbie więziennej oraz przeciwdziałaniu przemocy domowej i ze względu na płeć. Ta chwila finalizuje etap wielomiesięcznych starań – dodał.

Budżet i cele programu

Całkowity budżet Programu wynosi 71 mln euro, w tym 60 mln euro dofinansowania z Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Środki te umożliwią realizację projektów predefiniowanych, a także konkursów wspierających funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości.

Norweski Mechanizm Finansowy to instrument finansowy ustanowiony przez Norwegię, Islandię i Liechtenstein. Jego celem jest udzielanie bezzwrotnej pomocy zagranicznej dla krajów Europy Środkowej i Południowej oraz krajów bałtyckich, w celu zmniejszenia różnic ekonomicznych i społecznych oraz wzmocnienia stosunków dwustronnych między państwami darczyńcami a beneficjentami.

Finansowany z Funduszy Norweskich Program „Sprawiedliwość” odpowiada na bieżące wyzwania polskiego wymiaru sprawiedliwości, takie jak skuteczniejsza ochrona ofiar przemocy, zapewnienie równego dostępu do sądów i pomocy prawnej, rozwój kompetencji personelu oraz usprawnienie probacji, resocjalizacji i readaptacji społecznej skazanych.

Dzięki Funduszom Norweskim przez ostatnie lata dokonano wiele w polskim więziennictwie - od domów przejściowych i nowych pawilonów, przez szkolenia po nowoczesne narzędzia. To fundament, który przyniesie efekty przez wiele lat. Inwestowane miliony euro budują praworządną Polskę, wykonującą kary pozbawienia wolności zgodnie z europejskimi standardami i prawami człowieka - zaznaczyła wiceministra Maria Ejchart, nadzorująca Służbę Więzienną.

Działania realizowane są we współpracy z Norweskim Ministerstwem Sprawiedliwości i Bezpieczeństwa Publicznego, Dyrektoriatem Norweskiej Służby Więziennej oraz Norweską Administracją Sądową.

Po raz pierwszy, w bieżącej edycji funduszy, będziemy mogli w realizowanym przez nas programie skorzystać ze wsparcia merytorycznego i eksperckiego ze strony Międzynarodowej Organizacji Partnerskiej (IPO), którą to rolę w programie „Sprawiedliwość” pełni Rada Europy – zapowiedział wiceminister Pałka.

Nabory wniosków i konkursy

W 2026 r. ogłoszone zostanie pięć konkursów na:

• Zapobieganie przemocy domowej i ze względu na płeć - wsparcie lokalnych działań i koordynacji instytucjonalnej.
• Projekty naukowe i badawcze - diagnoza i rekomendacje dot. sądownictwa.
• Wzmacnianie odporności sądownictwa - usprawnienia zarządzania i niezależności sędziowskiej.
• Budowanie zaufania i współpracy - między sądami, zawodami prawniczymi i interesariuszami.
• Działania edukacyjne - podnoszenie świadomości o prawach obywatelskich.

Projekty predefiniowane

Równolegle wdrażanych będzie sześć projektów przez kluczowe instytucje: wymiaru sprawiedliwości i administracji publicznej.

• KPRM (Departament do spraw Równego Traktowania): kompleksowa polityka przeciwdziałania przemocy domowej i ze względu na płeć
  - wdrożenie standardów międzynarodowych, poprawa koordynacji instytucjonalnej, rozwój szkoleń, analiza danych i współpraca między podmiotami.
• MS (Departament Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy Prawnej): zapewnienie równego dostępu do wymiaru sprawiedliwości poprzez rozwój nieodpłatnej pomocy prawnej i mediacji - wzrost świadomości prawnej obywateli, lepsza dostępność usług (w tym zdalnych) oraz promocja mediacji jako metody rozwiązywania sporów.
• Sąd Apelacyjny we Wrocławiu (z innymi sądami apelacyjnymi): wzmocnienie kompetencji kadry sądowej - spójne standardy szkoleń i onboardingu, rozwój umiejętności menedżerskich i administracyjnych oraz nowoczesne rozwiązania IT.
• MS (Biuro Ministra): wdrażać będzie projekt „Sądy bliżej ludzi”, którego celem jest poprawa relacji z obywatelami poprzez wzmocnienie roli ławników, zwiększenie transparentności sądów, lepszą komunikację i działania edukacyjne.
• Centralny Zarząd Służby Więziennej: modernizacja służby więziennej
  - rozwój zaplecza szkoleniowego i wdrożenie inkluzywnych programów resocjalizacyjnych zgodnych z prawami człowieka, z naciskiem na potrzeby kobiet.
• MS (Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji): wzmocnienie służby kuratorskiej - system szkoleń specjalistycznych, narzędzia IT redukujące administrację oraz nowe standardy wsparcia postpenitencjarnego, w tym pilotażowy ośrodek reintegracji społecznej.

Program „Sprawiedliwość” stanowi kompleksową inwestycję w ludzi, instytucje i standardy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Łączy działania systemowe, edukacyjne i organizacyjne, przyczyniając się do budowy bardziej dostępnego, nowoczesnego i odpornego systemu oraz wzmacniając zaufanie obywateli do instytucji publicznych.

Fot. Piotr Kochański/MFiPR