Tegoroczna konferencja poświęcona była roli sprawiedliwości naprawczej we współczesnym wymiarze sprawiedliwości. Jej głównym celem jest wymiana doświadczeń i poszukiwanie skutecznych rozwiązań wspierających osoby pokrzywdzone przestępstwem, wzmacniających odpowiedzialność sprawców oraz pomagających naprawiać skutki przestępstw. Uczestnicy rozmawiali także o wykorzystaniu tych rozwiązań w praktyce wymiaru sprawiedliwości i politykach publicznych.

Konferencja została zorganizowana przez European Forum for Restorative Justice (EFRJ) we współpracy z Uniwersytetem SWPS (Wydział Psychologii i Prawa) oraz European Mediation Institute. Wydarzenie odbywało się pod patronatem Prezydenta Miasta Poznania oraz przy wsparciu programu „Justice Programme” Komisji Europejskiej.

Czym jest sprawiedliwość naprawcza?

Sprawiedliwość naprawcza koncentruje się na realnej naprawie szkód wyrządzonych przez przestępstwo oraz na odbudowie relacji między ludźmi. Zakłada, że zarówno pokrzywdzony, jak i sprawca powinni aktywnie uczestniczyć w procesie. Dzięki temu ofiara otrzymuje zadośćuczynienie, a sprawca uczy się brać odpowiedzialność za swoje czyny.

W praktyce realizowana jest m.in. poprzez mediację, działania resocjalizacyjne i programy wspierające dialog. Stanowi ważne uzupełnienie tradycyjnego wymiaru sprawiedliwości, wzmacniając pozycję pokrzywdzonych i pomagając ograniczać społeczne skutki przestępczości.

W centrum wymiaru sprawiedliwości jest człowiek

Otwierając konferencję, wiceminister sprawiedliwości Sławomir Pałka podkreślił, że skuteczny wymiar sprawiedliwości powinien dostrzegać nie tylko naruszenie prawa, ale także potrzeby osób dotkniętych skutkami przestępstwa.

W centrum wymiaru sprawiedliwości zawsze znajduje się człowiek. Człowiek, który doznał krzywdy. Człowiek, który ponosi odpowiedzialność za swoje czyny. Rodziny, społeczności lokalne i instytucje, które mierzą się ze skutkami przestępstwa - powiedział Sławomir Pałka.

Wiceminister wskazał, że sprawiedliwość naprawcza pozwala spojrzeć na przestępstwo w szerszej perspektywie, uwzględniającej skutki społeczne i potrzebę odbudowy relacji.

Przestępstwo nie jest wyłącznie naruszeniem przepisu prawa. Jest również naruszeniem relacji społecznych, poczucia bezpieczeństwa i zaufania. Współczesny wymiar sprawiedliwości powinien nie tylko reagować na naruszenie norm, lecz także - tam, gdzie jest to możliwe - wspierać proces naprawienia szkody i odbudowy więzi - dodał Sławomir Pałka.

Sprawiedliwość naprawcza jako ważne uzupełnienie systemu

Przedstawiciel resortu sprawiedliwości podkreślił, że sprawiedliwość naprawcza nie stanowi alternatywy dla odpowiedzialności karnej, lecz ważne uzupełnienie funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości.

Widzimy ją jako ważne uzupełnienie systemu prawa karnego, wzmacniające pozycję pokrzywdzonych, wspierające odpowiedzialność sprawców i budujące większe zaufanie obywateli do instytucji państwa. W Polsce od wielu lat rozwijamy instrumenty służące realizacji tych celów. Dotyczy to zarówno mediacji w sprawach karnych, działalności kuratorów sądowych, programów realizowanych przez Służbę Więzienną, jak również działań edukacyjnych i szkoleniowych skierowanych do przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości - zaznaczył wiceminister.

Polska gospodarzem ważnej europejskiej debaty

Konferencja trwała do 13 czerwca i była jednym z najważniejszych międzynarodowych forów wymiany wiedzy i doświadczeń w obszarze sprawiedliwości naprawczej.

Dla Polski wydarzenie ma szczególne znaczenie jako platforma prezentacji krajowych doświadczeń, wymiany dobrych praktyk oraz wzmacniania współpracy międzynarodowej w obszarze polityki sprawiedliwości.

Spotkanie w Poznaniu potwierdza także rosnące znaczenie sprawiedliwości naprawczej w europejskiej debacie o przyszłości wymiaru sprawiedliwości.

W czasach rosnących wyzwań społecznych szczególnego znaczenia nabiera budowanie zaufania do instytucji publicznych. Sprawiedliwość naprawcza pokazuje, że skuteczna reakcja na przestępstwo może oznaczać nie tylko wymierzenie kary, ale także wsparcie osób pokrzywdzonych, przyjęcie odpowiedzialności przez sprawcę i odbudowę relacji społecznych – podsumował Sławomir Pałka.

Fot. European Forum for Restorative Justice