Spotkanie w Ministerstwie Sprawiedliwości odbyło się w ramach wizyty ekspertki ONZ w Polsce trwającej od 18 do 29 maja 2026 r. Jej celem jest ocena funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości oraz działań podejmowanych na rzecz zapewnienia niezależności sądów, prokuratury i zawodów prawniczych, a także równego dostępu obywateli do wymiaru sprawiedliwości i pomocy prawnej.

Wnioski z wizyty zostaną przedstawione w raporcie dla Rady Praw Człowieka ONZ w czerwcu 2027 r.

Odbudowa praworządności i reforma wymiaru sprawiedliwości

Jednym z głównych tematów spotkania była sytuacja polskiego wymiaru sprawiedliwości po zmianach wprowadzanych w latach 2017–2023, które doprowadziły do upolitycznienia Krajowej Rady Sądownictwa.

Wiceminister Dariusz Mazur podkreślił, że przywracanie prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości wymaga rozwiązania problemu wadliwych nominacji sędziowskich oraz odbudowy niezależności Krajowej Rady Sądownictwa.

Problem nieprawidłowo powołanych sędziów ma w Polsce charakter systemowy – jest ich około trzy tysiące, czyli stanowią jedną trzecią wszystkich sędziów. Jesteśmy na drodze do rozwiązania tego kryzysu. W piątek Sejm wybrał nowych członków Krajowej Rady Sądownictwa spośród sędziów – to początek odbudowy tego organu. Niedługo ruszą konkursy, wymiar sprawiedliwości wraca na swoje właściwe tory – powiedział wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur.

Minister wskazał również, że brak niezależności organu odpowiedzialnego za nominacje sędziowskie doprowadził do podważania części orzeczeń sądowych, wydłużenia postępowań oraz wzrostu niepewności prawnej obywateli.

Niezależność sądów, prokuratury i zawodów prawniczych

W trakcie spotkania wiele uwagi poświęcono kwestiom niezależności sądów, prokuratury i zawodów prawniczych. Wiceminister odniósł się również do sytuacji w kluczowych instytucjach wymiaru sprawiedliwości, w szczególności w Sądzie Najwyższym i Trybunale Konstytucyjnym. Jak zaznaczył, proces przywracania niezależności tych organów napotyka na istotne trudności.

W Polsce jest duży opór nominatów poprzedniej władzy w wymiarze sprawiedliwości i kluczowych organach, szczególnie w Sądzie Najwyższym i Trybunale Konstytucyjnym. W Sądzie Najwyższym wciąż działa grupa legalnych, „starych” sędziów. Odważnie sprzeciwiają się bezprawiu. Powstrzymują całkowite przejęcie tego organu przez czynnik polityczny – mówił.

Minister odniósł się również do działań podejmowanych wobec Trybunału Konstytucyjnego oraz planowanych zmian legislacyjnych mających przywrócić prawidłowe funkcjonowanie najważniejszych instytucji wymiaru sprawiedliwości.

Przygotowujemy też ustawę, która ma uzdrowić Sąd Najwyższy. Do Trybunału Konstytucyjnego Sejm wybrał 6 nowych sędziów – niezależnych ekspertów, których misją jest odbudowa tej instytucji. Prezes Trybunału, silnie związany z poprzednim Ministrem Sprawiedliwości, robi wszystko, by nie dopuścić czwórki z nowych sędziów do pracy. Jednak oni mają już zabezpieczenie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Rozpoczęcie przez nich orzekania jest kwestią czasu – podkreślił wiceminister Dariusz Mazur.

Dostęp do wymiaru sprawiedliwości

Podczas spotkania omówiono wpływ kryzysu praworządności na obywateli, w tym wydłużanie postępowań oraz niepewność prawną związaną z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów w składach orzekających.

Podkreślono także znaczenie odbudowy współpracy z instytucjami europejskimi oraz wzmacniania standardów państwa prawa i niezależności wymiaru sprawiedliwości.

Przedstawiona została również struktura zatrudnienia w sądownictwie z uwzględnieniem parytetu płci, z czego wynika, że zawód sędziego jest zawodem sfeminizowanym, skoro ponad 62% sędziów sądów powszechnych stanowią kobiety.

Wizyta ekspertki ONZ w Polsce

Wizyta Specjalnej Sprawozdawczyni ONZ jest elementem międzynarodowej oceny działań podejmowanych przez Polskę na rzecz odbudowy praworządności i zaufania do instytucji państwa.

Prof. Margaret Satterthwaite przebywa w Polsce do 29 maja 2026 r. W tym czasie spotyka się m.in. z przedstawicielami rządu, parlamentu, środowisk sędziowskich i prawniczych, organizacji społecznych oraz środowiska akademickiego.

Raport podsumowujący wizytę wraz z rekomendacjami dotyczącymi sytuacji wymiaru sprawiedliwości w Polsce zostanie przedstawiony Radzie Praw Człowieka ONZ w czerwcu 2027 r.

Fot. Paweł Mazurek/MS