Nowy model wsparcia zamiast ubezwłasnowolnienia

Choć postęp medycyny oraz lepsze warunki życia stale wydłużają średnią długość życia, rośnie jednocześnie liczba osób zmagających się z chorobami takimi jak m.in.: demencja starcza czy choroba Alzheimera. Schorzenia te, podobnie jak niektóre rodzaje niepełnosprawności sprzężonych, intelektualnych czy sensorycznych, w konsekwencji ograniczają samodzielność pacjentów i utrudniają im świadome podejmowanie kluczowych decyzji życiowych.

Głównym celem projektowanych regulacji jest pełna ochrona praw wszystkich obywateli oraz umożliwienie im skutecznego zabezpieczenia się przed skutkami ewentualnej niepełnosprawności umysłowej.

Nowe przepisy to przede wszystkim większe bezpieczeństwo prawne. Zakres wsparcia oraz czas jego trwania będą precyzyjnie dostosowywane do sytuacji konkretnej osoby. Jednocześnie, tam gdzie jest to konieczne zostanie zapewniona właściwa kontrola sądowa nad sposobem udzielania wsparcia.

Dzięki temu obywatele wymagający pomocy otrzymają niezbędną ochronę swoich praw i interesów, zachowując przy tym możliwie największą samodzielność. Projekt ustawy jest zgodny z postanowieniami Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych o prawach osób niepełnosprawnych.

Cztery nowe instrumenty wsparcia

W miejsce instytucji ubezwłasnowolnienia wprowadzone zostaną cztery nowe instrumenty:

• asystent prawny – działający na podstawie umowy zawartej z osobą potrzebującą wsparcia, pomagający w zrozumieniu i realizacji czynności prawnych, bez podejmowania decyzji za tę osobę,
• kurator wspierający – ustanawiany przez sąd w celu udzielania pomocy podobnej do asystenta prawnego,
• kurator reprezentujący – uprawniony do działania w imieniu osoby wspieranej w zakresie określonym przez sąd, gdy nie jest ona w stanie samodzielnie podejmować decyzji, zakres wsparcia będzie każdorazowo określany przez sąd i będzie mógł obejmować pojedynczą sprawę lub szerszy zakres spraw osobistych i majątkowych.
• pełnomocnik rejestrowany – wskazywany wcześniej u notariusza, który będzie mógł działać w imieniu drugiej osoby w przypadku pogorszenia jej stanu zdrowia. Pełnomocnictwo rejestrowane będzie obejmować sprawy osobiste, majątkowe, zdrowotne i urzędowe, jednak nie będzie uprawniało do udziału w głosowaniu w wyborach.

Rozwiązania te zapewnią elastyczne dostosowanie pomocy do sytuacji osoby wymagającej wsparcia.

Czasowe ustanawianie kuratorów i kontrola sądu

Kurator wspierający oraz kurator reprezentujący będą ustanawiani na czas określony - co do zasady maksymalnie na 5 lat. Jednak, w wyjątkowych sytuacjach, gdy stan osoby wspieranej nie rokuje poprawy, okres ten będzie mógł zostać wydłużony do 10 lat.

Po upływie tego czasu konieczna będzie ponowna ocena sytuacji i wydanie nowego rozstrzygnięcia przez sąd. Ponadto kurator reprezentujący oraz pełnomocnik rejestrowany będą zobowiązani do uzyskania zgody sądu na podejmowanie najważniejszych czynności w imieniu osoby wspieranej.

Gwarancja ochrony praw

Projekt przewiduje możliwość zaskarżenia każdego rozstrzygnięcia sądu. Rozwiązanie ma zapewnić skuteczną ochronę praw osób korzystających ze wsparcia oraz odpowiednią kontrolę nad stosowaniem nowych instrumentów.

Wprowadzenie nowych przepisów to krok w kierunku nowoczesnego systemu prawnego, który zamiast wykluczać, wspiera obywateli i gwarantuje im prawo do godnego traktowania na każdym etapie życia.

Nowe przepisy mają wejść w życie zasadniczo po upływie 12 miesięcy od dnia ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.