Przyjęta przez rząd nowelizacja wprowadza istotne zmiany w procedurze ustanawiania pełnomocnika przez osoby niebędące stronami postępowania. Oddajemy sądom prawo do ostatecznego rozstrzygania o prawach uczestników postępowań, co bezpośrednio realizuje postulaty Rzecznika Praw Obywatelskich i europejskie standardy sprawiedliwości. Każdy świadek czy uczestnik postępowania musi mieć pewność, że jego prawo do profesjonalnej pomocy prawnej nie zależy od śledczego, ale od obiektywnej oceny niezawisłego sądu - powiedział minister sprawiedliwości Waldemar Żurek. 

Dotychczasowe zasady

W obecnym stanie prawnym, jeśli prokurator uzna, że udział pełnomocnika w postępowaniu (np. adwokata lub radcy prawnego) osoby niebędącej stroną jest niepotrzebny, wydaje postanowienie o odmowie. Od tej decyzji przysługuje zażalenie, jednak jest ono rozpatrywane wyłącznie wewnątrz struktury prokuratury – przez prokuratora wyższego szczebla.

Wzmocnienie ochrony praw uczestników postępowań - zmiany w udziale pełnomocnika

Przyjęte nowe przepisy wprowadzają istotne zmiany w procedurze ustanawiania pełnomocnika przez osoby, które formalnie nie są stronami postępowania (np. świadków). Zmiany te mają na celu lepszą ochronę ich interesów oraz zapewnienie bezstronnej kontroli nad decyzjami prokuratora.

Najważniejsze zmiany:

• Jeśli prokurator odmówi dopuszczenia pełnomocnika do udziału w sprawie, zażalenie na tę decyzję rozpatrzy teraz niezależny sąd, a nie – jak dotychczas – prokurator nadrzędny.
• Aby nie blokować postępów w śledztwie, sąd będzie miał 7 dni na rozpatrzenie zażalenia od momentu otrzymania akt sprawy.
• Obecnie odmowa udziału pełnomocnika działa natychmiastowo. Po zmianach decyzja ta stanie się wykonalna dopiero wtedy, gdy będzie prawomocna. Oznacza to, że co do zasady do czasu uprawomocnienia postanowienia czynności procesowe (np. przesłuchania) nie będą mogły być dokonywane

Wyjątki od zasady

W szczególnych sytuacjach, gdy sprawa wymaga natychmiastowego działania (np. konieczne jest pilne przesłuchanie lub wymaga tego ważny interes śledztwa), prokurator będzie mógł przeprowadzić czynność bez udziału pełnomocnika jeszcze przed upływem terminu na złożenie zażalenia lub rozpatrzeniem zażalenia przez sąd.

Co z trwającymi sprawami?

Nowe przepisy obejmą również te zażalenia, które zostały złożone przed wejściem w życie ustawy, ale nie zostały jeszcze rozpatrzone. Przejmie je do rozpoznania sąd, stosując nowe, korzystniejsze dla obywateli zasady.

Nowe przepisy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw RP.