Europejski Trybunał Praw Człowieka (dalej: Trybunał) wydał 15 stycznia 2026 r. wyrok w sprawie Grzegorz BILIŃSKI przeciwko Polsce (skarga nr 13278/20). Orzeczenie to ma kluczowe znaczenie dla gwarancji niezawisłości sędziowskiej oraz dla ochrony sędziów przed arbitralnymi decyzjami o przeniesieniu, a także gwarantuje im prawo do sądowej kontroli takich decyzji.

Przedmiot sprawy

Skarżący, będący sędzią sądu rejonowego, orzekającym w Wydziale Karnym, został – w związku ze zniesieniem tego wydziału – przeniesiony bez jego zgody do Wydziału Rodzinnego i Nieletnich. Sędzia Biliński wcześniej wnioskował o przeniesienie do innego wydziału karnego, aby poszerzać doświadczenie, jednak jego prośba nie została uwzględniona, a ostateczna decyzja o skierowaniu go do pionu rodzinnego zapadła mimo braku wymaganej prawem opinii Kolegium Sądu Okręgowego w Warszawie (które wstrzymało się z opinią do czasu wyroku TSUE).

Skarżący złożył skargę na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (dalej: Konwencja). Sprawa dotyczyła jego przeniesienia do innego Wydziału bez jego zgody. Głównym zarzutem był przede wszystkim brak skutecznej drogi sądowej, która pozwalałaby sędziemu zaskarżyć decyzję o przeniesieniu między wydziałami zajmującymi się zupełnie innymi dziedzinami prawa, jak również brak możliwości poddania tej decyzji kontroli przez niezależny i bezstronny organ sądowy.

Najważniejsze ustalenia Trybunału

Trybunał uznał skargę za dopuszczalną i stwierdził naruszenie art. 6 ust 1 Konwencji, opierając się na następujących argumentach:

1. Trybunał potwierdził, że art. 6 ust. 1 Konwencji w części cywilnej ma zastosowanie do sporów dotyczących statusu sędziów. Prawo do rzetelnego procesu należy interpretować w świetle zasady praworządności, która wymaga dostępu do skutecznych środków odwoławczych. Sędzia ma prawo do ochrony przed arbitralnym przeniesieniem, a państwo nie wykazało, by wyłączenie kontroli sądowej w tej sprawie było uzasadnione obiektywnymi interesami państwa.
2. Trybunał podkreślił, że sędzia Biliński nie miał skutecznej drogi odwoławczej do organu pełniącego funkcję sądu. Zaznaczono, że „sąd” musi charakteryzować się funkcją sądową, pełną jurysdykcją oraz niezależnością od władzy wykonawczej i stron. W niniejszej sprawie decyzja o przeniesieniu (mimo jej przejściowego uchylenia przez Prezesa Sądu Okręgowego) nie została poddana kontroli żadnego organu spełniającego te wymogi.
3. Trybunał wskazał, że procedura przed Krajową Radą Sądownictwa (KRS) nie zapewniała wystarczających gwarancji. Podkreślono konieczność rozróżnienia między KRS konstytucyjną a tą funkcjonującą po 2017 r. Trybunał podtrzymał swoje stanowisko, że KRS w obecnym składzie nie jest organem niezależnym od władzy ustawodawczej i wykonawczej, co samo w sobie uniemożliwia uznanie jej za „sąd” w rozumieniu Konwencji.
4. Trybunał zauważył, że w postępowaniu przed KRS:

• skarżący nie został wysłuchany i nie mógł uczestniczyć w posiedzeniu;
• uchwała KRS pozbawiona była uzasadnienia, co uznano za szczególnie rażące;
• zmiany ustawodawcze z 2018 r. celowo ograniczyły gwarancje sędziów w procesie przenoszenia.

5. W ocenie Trybunału brak możliwości skutecznej sądowej weryfikacji decyzji o przeniesieniu sędziego między wydziałami orzekającymi w różnych dziedzinach prawa naruszyło samą istotę prawa do sądu. Taki stan rzeczy negatywnie wpływa na niezawisłość sędziowską, pozostawiając sędziów bez ochrony przed arbitralnymi decyzjami administracyjnymi.

 

Zadośćuczynienie

W odniesieniu do kwestii słusznego zadośćuczynienia, Trybunał uznał, że skarżący poniósł szkodę, której nie rekompensuje samo stwierdzenie naruszenia Konwencji. W związku z powyższym na podstawie art. 41 Konwencji przyznał sędziemu Bilińskiemu kwotę 20 000 euro tytułem zadośćuczynienia oraz 6 000 euro tytułem zwrotu poniesionych kosztów i wydatków.

Podsumowanie

Trybunał jednogłośnie orzekł, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. Wyrok potwierdza, że każda decyzja o przeniesieniu sędziego bez jego zgody musi podlegać merytorycznej kontroli przed niezależnym i bezstronnym sądem.

Wyrok dostępny jest w języku angielskim w bazie orzeczniczej Trybunału (https://hudoc.echr.coe.int).