Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Od objęcia władzy przez Hugo Cháveza w 1999 roku wenezuelski model gospodarczy ulegał systematycznej etatyzacji, czego konsekwencją był stopniowy spadek udziału sektora prywatnego w gospodarce narodowej. Kluczowym instrumentem tej polityki były wywłaszczenia i nacjonalizacje dużych, efektywnie funkcjonujących przedsiębiorstw, w tym podmiotów z istotnym udziałem kapitału zagranicznego. Model ten łączył elementy charakterystyczne dla gospodarki centralnie sterowanej (kontrola cen, ceny maksymalne, obowiązkowe dostawy, ograniczenie autonomii przedsiębiorstw) z wybranymi cechami gospodarki rynkowej, polegającymi na formalnym braku zniesienia własności prywatnej oraz selektywnej tolerancji dla działalności podmiotów prywatnych.

Skala ograniczeń działalności gospodarczej znalazła odzwierciedlenie w strukturze sektora przedsiębiorstw. Liczba aktywnych przedsiębiorstw zmniejszyła się z około 13 tys. w 1999 roku do około 4 tys. w 2016 roku, co wskazuje na istotne osłabienie krajowej bazy produkcyjnej. W powyższym okresie gospodarka Wenezueli opierała się niemal wyłącznie na redystrybucji dochodów z eksportu ropy naftowej, przy czym wzrost cen tego surowca w latach prezydentury Cháveza maskował narastające nierównowagi strukturalne. Jednocześnie następował systematyczny spadek krajowej produkcji, w tym produkcji rolnej, co zwiększało zależność od importu dóbr konsumpcyjnych.

Załamanie cen ropy naftowej na rynkach światowych ujawniło niską odporność modelu gospodarczego na szoki zewnętrzne. Ograniczenie wpływów dewizowych doprowadziło do kryzysu bilansu płatniczego, hiperinflacji oraz chronicznych niedoborów podaży na rynku krajowym. Niewydolność mechanizmów rynkowych, w połączeniu z rozbudowaną biurokracją i kontrolą cen, uniemożliwiała szybkie dostosowanie podaży do popytu, co pogłębiało destabilizację makroekonomiczną.

Po objęciu władzy Nicolás Maduro początkowo kontynuował dotychczasowy kurs polityki gospodarczej, jednak eskalacja kryzysu wymusiła jego częściową korektę. Od 2018 roku wprowadzono działania liberalizujące, w tym zdepenalizowanie obrotu walutami obcymi oraz reformę walutową, co miało na celu ograniczenie presji inflacyjnej i przywrócenie minimalnej funkcjonalności systemu cenowego. Równolegle utrzymano transferowy charakter polityki społecznej poprzez system Carnet de la Patria, co wskazywało na próbę stabilizacji społecznej bez fundamentalnej zmiany modelu redystrybucyjnego.

Nałożenie sankcji amerykańskich, obejmujących sektor naftowy i kluczowych przedstawicieli aparatu władzy, stanowiło dodatkowy negatywny impuls dla gospodarki. W krótkim okresie sankcje doprowadziły do gwałtownego spadku produkcji i eksportu ropy, pogłębiając kryzys fiskalny i walutowy. W odpowiedzi Wenezuela zintensyfikowała współpracę gospodarczą z państwami spoza zachodniego systemu sankcyjnego, w szczególności z Iranem, Chinami i Rosją. Strategia rządu koncentrowała się na przyciąganiu inwestycji zagranicznych z krajów uznawanych za politycznie neutralne lub przyjazne, głównie poprzez tworzenie specjalnych stref ekonomicznych oferujących preferencje podatkowe, celne i regulacyjne.

W styczniu 2025 roku ogłoszono strategię rozwoju państwa na lata 2025–2031, określaną jako „Plan Siedmiu Transformacji”. Z perspektywy ekonomicznej dokument ten stanowił próbę redefinicji modelu rozwoju przy zachowaniu centralnej roli państwa. Plan zakładał dywersyfikację struktury gospodarki i ograniczenie zależności od sektora naftowego, jednak brak szczegółowych mechanizmów rynkowych oraz stabilnych ram instytucjonalnych rodził wątpliwości co do jego skuteczności.

Sytuacja makroekonomiczna w 2025 r. pozostawała trudna ze względu na wysoką inflację, presję na boliwara oraz ograniczony dostęp do finansowania i inwestycji. Kondycja gospodarki była silnie uzależniona od poziomu wydobycia i eksportu ropy, cen surowców na rynkach światowych oraz wpływu sankcji gospodarczych.

Po 3 stycznia 2026 roku Wenezuela rozpoczęła powolne wejście w fazę reform. Planowane są inwestycje w modernizację infrastruktury i zwiększenie produkcji ropy. Ma to na celu poprawę bilansu handlowego oraz stabilizację finansów kraju. Obecna prezydent Wenezueli planuje również podjęcie działań na rzecz stabilizacji waluty, co ma prowadzić do ograniczenia inflacji i poprawy sytuacji gospodarczej. Dodatkowo, mają zostać podjęte wysiłki na rzecz odbudowy sektora przemysłowego i usługowego, w tym rozwój turystyki oraz innych branż, które mają na celu dywersyfikację gospodarki. Planuje się też wprowadzić programy socjalne wspierające najuboższe warstwy społeczne, co ma przyczynić się do poprawy sytuacji społecznej i zmniejszenia nierówności. Wenezuela zaczęła także zmieniać kierunki współpracy międzynarodowej, zbliżając się do USA i krajów zachodnich. Współpraca z Chinami i Rosją zmniejszyła się na rzecz bardziej stabilnych partnerów gospodarczych. Wenezuela ma szansę na odbudowę swojego potencjału gospodarczego w długim okresieczasu, pod warunkiem utrzymania stabilności politycznej oraz skutecznego zarządzania zasobami naturalnymi.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Na koniec 2025 r. Wenezuela pozostawała gospodarką surowcową, silnie uzależnioną od eksportu ropy naftowej. Poza sektorem naftowym ważną rolę odgrywały usługi, w tym handel, transport, telekomunikacja i bankowość, a także przemysł przetwórczy, petrochemiczny, metalurgia i wydobycie surowców mineralnych. Istotnymi elementami gospodarki pozostawały również rolnictwo, hodowla, rybołówstwo i budownictwo. Rozwój tych sektorów ograniczały jednak wieloletnie niedoinwestowanie, problemy infrastrukturalne, niska siła nabywcza ludności oraz zależność od importowanych surowców i komponentów.

Surowce

Wenezuela dysponuje jednymi z największych rezerw surowców naturalnych na świecie. Posiada szóste co do wielkości złoża „lekkiej” ropy naftowej oraz największe rezerwy „ciężkiej” ropy naftowej. Dodatkowo, kraj ten ma dziewiąte największe zasoby gazu ziemnego na świecie. Eksploatacja ropy naftowej pozostaje kluczowym sektorem gospodarki, stanowiącym ponad połowę wenezuelskiego PKB i odpowiadającym za ponad 90% eksportu. Według danych OPEC, w 2024 r. Wenezuela wydobywała średnio około 867 tys. baryłek ropy dziennie, natomiast w 2025 r. średnia wzrosła do około 941 tys. baryłek dziennie. Dane przekazywane bezpośrednio przez władze Wenezueli były wyższe: odpowiednio około 921 tys. i 1,081 mln baryłek dziennie. W 2025 r. produkcja stopniowo rosła, jednak pod koniec roku i na początku 2026 r. została ograniczona przez problemy z eksportem i amerykańską blokadę naftową. Na początku stycznia 2026 r. wydobycie spadło do około 880 tys. baryłek dziennie. Następnie, wraz z odblokowaniem eksportu, zwiększeniem dostępności rozcieńczalników niezbędnych do przerobu ciężkiej ropy oraz wznowieniem produkcji w pasie Orinoko, wydobycie wzrosło do września 2026 r. do 1,15 mln baryłek dziennie, czyli o około 33% w porównaniu ze średnią z 2024 r. Według danych przekazywanych przez władze Wenezueli wrześniowa produkcja wyniosła 1,206 mln baryłek dziennie.

Kolejnym istotnym sektorem gospodarki jest wydobycie minerałów, które dotychczas borykało się z licznymi problemami strukturalnymi, takimi jak niewłaściwe zarządzanie, korupcja, niedostatecznie rozwinięta infrastruktura oraz niestabilność polityczna i społeczna. Sektor górniczy był ponadto częstym celem działalności przestępczej, co utrudniało skuteczną regulację tej branży oraz prowadziło do trudności w wiarygodnym oszacowaniu rzeczywistej skali wydobycia.

Wenezuela posiada jedne z największych rezerw złota w Ameryce Łacińskiej, zwłaszcza w rejonie Łuku Wydobycia Orinoko (Arco Minero del Orinoco). Wydobycie złota stało się kluczowym sektorem gospodarki, szczególnie po załamaniu w sektorze naftowym. Część wydobycia odbywa się w sposób legalny, jednak znaczna część operacji ma charakter nielegalny, zwłaszcza na obszarach chronionych, takich jak parki narodowe oraz tereny zamieszkiwane przez rdzenną ludność. Nielegalne wydobycie wiąże się z przemocą, eksploatacją i powiązaniami z przestępczością zorganizowaną. W ostatnich latach otwarto największą na świecie kopalnię złota w delcie Orinoco, której zasoby szacowane są na około 480 tys. kg (52 mln uncji). Produkcja ma wynieść około 1,2 miliona uncji złota rocznie przez kilkanaście lat.

Wenezuela posiada także znaczące złoża diamentów i koltanu, szczególnie w regionie Guayana. Jest jednym z siedmiu krajów na świecie, które dysponują tymi zasobami, co daje jej potencjał do stania się ważnym graczem w globalnym łańcuchu dostaw technologicznych.

Dodatkowo, w rejonie Guayana oraz w San Isidro i El Callao znajdują się złoża rudy żelaza. Wydobycie tego surowca jest utrudnione przez brak infrastruktury, złe zarządzanie i niewystarczające inwestycje. Mimo to, Wenezuela wciąż produkuje rudę żelaza, choć w znacznie mniejszych ilościach niż w przeszłości.

Wenezuela jest także producentem boksytu, szczególnie w regionie Guayana, gdzie znajdują się jedne z największych zakładów aluminium na świecie. Produkcja aluminium była kiedyś istotnym sektorem w kraju, ale podobnie jak inne branże, zmaga się z problemami związanymi z kryzysem gospodarczym, brakiem inwestycji i korupcją.

Ponadto Wenezuela posiada zasoby niklu, węgla, fosfatów, cynku i miedzi, co stanowi dodatkowy potencjał dla przyszłego rozwoju jej sektora wydobywczego.

Polityka kursowa

Walutą Wenezueli jest bolívar soberano (Bs), obowiązujący od 2018 r. Charakterystyczną cechą wenezuelskiego systemu walutowego jest niezwykle wysoka dewaluacja boliwara, która trwa nieprzerwanie od 2016 r. W grudniu 2025 r. kurs wymiany dolara na boliwary wynosił 301,37, co oznaczało spadek wartości wenezuelskiej waluty o 479,33% w porównaniu z poziomem 52,02 boliwara na początku 2025 r. We wrześniu 2026 r. kurs dolara amerykańskiego w Wenezueli osiągnął 859,06 boliwara za 1 USD 30 września 2026 r. według kursu referencyjnego Banku Centralnego Wenezueli. Od grudnia 2025 r. do końca września 2026 r. kurs dolara wzrósł o około 185,1%. W porównaniu z początkiem 2025 r. kurs wzrósł o około 1551,6%.

Oprócz oficjalnego kursu USD/VES ustalanego przez Bank Centralny Wenezueli, funkcjonuje także kurs rynkowy. W grudniu 2025 r. kurs dolara na rynku nieoficjalnym przekroczył 560 boliwara, natomiast 30 września 2026 r. nieoficjalny kurs dolara w Wenezueli wynosił około 960 boliwarów za 1 USD. Pogłębia to zaburzenia kursowe. Różnice pomiędzy kursem oficjalnym i rynkowym wynikają głównie z ograniczonej dostępności dolarów w oficjalnych punktach wymiany, gdzie popyt zdecydowanie przewyższa podaż. W efekcie osoby mające dostęp do oficjalnego rynku walutowego często odsprzedają dolary po wyższym kursie rynkowym, co znacznie utrudnia ich zakup w oficjalnym obiegu.

Wymiana walut odbywa się głównie za pośrednictwem banków autoryzowanych przez Bank Centralny Wenezueli (tzw. mesas de cambio). Rynek walutowy w kraju jest w dużym stopniu zdolaryzowany, co oznacza, że ceny wielu towarów i usług wyrażane są w dolarach amerykańskich, a płatności gotówkowe w USD są powszechnie akceptowane. Jednocześnie w urzędach państwowych obowiązują rozliczenia wyłącznie w boliwarach.

Stan infrastruktury

Wenezuela dysponuje rozbudowaną siecią autostrad łączącą główne miasta, jednak w ostatnich latach stan infrastruktury drogowej uległ znacznemu pogorszeniu. Głównym powodem tego stanu rzeczy jest brak inwestycji, niedostateczna bieżąca konserwacja oraz nadmierne obciążenie sieci transportowej, zwłaszcza przez transport ciężarowy. Brak sieci kolejowej w kraju, a także niski koszt paliwa, sprawiają, że transport odbywa się głównie drogami. W wielu częściach kraju, zwłaszcza w trudno dostępnych rejonach, jedynym sposobem dotarcia są drogi wodne (w przypadku wysepek i niektórych osad na wybrzeżu, jak również w stanach Delta Amacuro i Zulia) lub lotnicze (np. w stanach Bolívar i Amazonas).

W związku z problemami infrastrukturalnymi, Wenezuela boryka się również z poważnymi trudnościami w dystrybucji paliwa. W 2020 roku doszło do załamania krajowej produkcji benzyny, co doprowadziło do wprowadzenia systemu dystrybucji paliwa. Obecnie funkcjonują dwa równoległe systemy: paliwo subsydiowane dla obywateli zarejestrowanych w systemie Patria oraz paliwo sprzedawane po cenach międzynarodowych (0,5 USD za litr). Regularność dostaw paliwa pozostaje bardzo niestabilna, a poza stolicą, Caracas, braki paliwa stały się powszechnym zjawiskiem.

W wielu stanach, takich jak Bolívar, przydziały paliwowe są niewystarczające, co prowadzi do nielegalnej sprzedaży paliwa po wyższych cenach na czarnym rynku, a także do wyprowadzania paliwa z oficjalnego obiegu. Sytuacja ta pogłębia problemy gospodarcze i logistyczne, zwiększając koszty transportu i utrudniając codzienne funkcjonowanie w wielu rejonach kraju.

Kalendarz dni wolnych od pracy

1 stycznia – Nowy Rok 

2 ostatnie dni Karnawału – święto ruchome

Wielki Czwartek i Wielki Piątek przed Wielkanocą – święto ruchome

19 kwietnia  – Deklaracja Niepodległości

1 Maja –  Święto Pracy

24 czerwca – rocznica bitwy pod Carabobo

5 lipca – Dzień Niepodległości

24 lipca – rocznica urodzin Simona Boliwara

12 października – Dzień Oporu Ludności Rdzennej

25 grudnia – Boże Narodzenie.

Najważniejsi partnerzy handlowi

W 2025 r. największym rynkiem eksportowym Wenezueli pod względem całkowitej wartości eksportu były USA (ok. 6,3 mld USD). Głównymi krajami pochodzenia importu były: Chiny (34,5%), Brazylia (12,7%), Hiszpania (8,8%) oraz Argentyna (6,7%).

W pierwszych 9 miesiącach 2026 r. zmieniły się kierunki eksportu wenezuelskiej ropy: we wrześniu 2026 r. jej największymi odbiorcami były USA (58%), Indie (23%) oraz UE (8%).  W tym samym okresie głównymi krajami pochodzenia importu były Chiny, USA, Brazylia i Kolumbia.

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

W 2025 r. całkowita wartość importu Wenezueli wyniosła 16,1 mld USD, co oznacza wzrost o 5% w porównaniu z 2024 r., kiedy import osiągnął wartość 15,3 mld USD. Od 2020 r., gdy wartość importu wynosiła około 7 mld USD, nastąpiło ponad dwukrotne zwiększenie jego wartości. Import stanowił 25,51% PKB kraju, które wynosiło 92,21 mld USD. Wenezuela zajmowała 107. miejsce na świecie pod względem wartości importu, odpowiadając za około 0,01% światowego handlu importowego.

Największą kategorię importowanych towarów stanowiły urządzenia elektryczne o wartości 1,26 mld USD, a następnie maszyny i urządzenia mechaniczne o wartości 1,11 mld USD. Istotną część importu stanowiły również pojazdy o wartości 845,29 mln USD, zboża o wartości 755,92 mln USD oraz paliwa mineralne i oleje o wartości 665,30 mln USD. Do ważniejszych kategorii należały także tworzywa sztuczne, pasze dla zwierząt, przetwory zbożowe, tłuszcze i oleje oraz produkty farmaceutyczne. Struktura importu wskazuje na zapotrzebowanie na maszyny, sprzęt elektryczny i pojazdy, związane między innymi z odbudową infrastruktury i przemysłu. Jednocześnie znaczny import zbóż i pasz świadczy o uzależnieniu kraju od dostaw zagranicznych w zakresie zaopatrzenia w żywność.

Najważniejszym partnerem importowym Wenezueli były Stany Zjednoczone, których udział wynosił około 20%, co odpowiadało wartości około 1,2 mld USD. Drugie miejsce zajmowały Chiny z udziałem 18% i wartością 1,08 mld USD. Kolejnymi dostawcami były Brazylia, odpowiadająca za 15% importu, Meksyk z udziałem 12% oraz Kolumbia z udziałem 10%. Łącznie te pięć państw dostarczało około 75% wszystkich importowanych towarów. Pozostali partnerzy obejmowali między innymi Turcję, Argentynę, Peru, Hiszpanię i Niemcy.

W przeciwieństwie do rosnącego importu eksport Wenezueli w 2025 r. wyraźnie się zmniejszył. Jego wartość spadła o 41,1%, z 14,1 mld USD w 2024 r. do 8,3 mld USD w 2025 r. Najważniejszą kategorię eksportową stanowiły paliwa mineralne i oleje o wartości 5,1 mld USD. Głównym odbiorcą wenezuelskiego eksportu były Stany Zjednoczone, na które przypadało około 49,9% jego wartości. Wśród pozostałych ważnych odbiorców znajdowały się Chiny, Hiszpania, Brazylia i Turcja. Wzrost importu przy jednoczesnym spadku eksportu wskazuje na pogorszenie sytuacji w handlu zagranicznym kraju.

Główni inwestorzy

Według danych Banku Światowego w 2025 r. napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych netto do Wenezueli wyniósł 522 mln USD. Było to efektem wdrożenia ustawy antysakcyjnej (Ley Antibloqueo) z 2020 r., mającej na celu obejście międzynarodowych sankcji. Umożliwiło to przyciągnięcie inwestycji przede wszystkim z Turcji, Iranu i Rosji. Powyższe dane należy jednak traktować z rezerwą, ponieważ na mocy wspomnianej ustawy antysankcyjnej inwestorzy z krajów uznawanych za przyjazne mogli liczyć na anonimowość swoich inwestycji, co oznacza brak obowiązku ujawniania szczegółów dotyczących kwoty zainwestowanych środków i innych elementów transakcji.

Do maja 2025 r. projekty joint venture z wenezuelską państwową firmą naftową PDVSA prowadziły również firmy europejskie, w tym hiszpański Repsol oraz francuski ENI, koncentrując się na wydobyciu i eksploatacji pól naftowych. Jednak 31 marca 2025 r. Waszyngton poinformował o cofnięciu licencji dla firm europejskich na eksport wenezuelskiej ropy, ze skutkiem od 27 maja 2025 r. W wyniku tej decyzji eksport wenezuelskiej ropy do Europy zatrzymał się, co miało poważne konsekwencje dla tego segmentu wenezuelskiej gospodarki. Z kolei amerykański Chevron kontynuował działalność wydobywczą w Wenezueli przez cały 2025 r.

W 2026 r. kilka europejskich firm naftowych wznowiło eksport, uzyskało nowe zezwolenia na wydobycie ropy lub gazu, albo rozszerzenie swoje działalności w Wenezueli. Należą do nich hiszpański Repsol, włoski Eni, brytyjski Shell i BP oraz francuski Maurel&Prom.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Główne kierunki inwestycji zagranicznych w Wenezueli w 2025 r. to sektor naftowy, górnictwo (w tym złoto), rolnictwo, infrastruktura oraz w mniejszym zakresie technologie. Wzrost inwestycji wynikał w dużej mierze z polityki gospodarczej, której celem było przyciąganie kapitału zagranicznego mimo trwających sankcji międzynarodowych, szczególnie ze strony USA. Do końca 2025 r. głównymi inwestorami były Rosja, Chiny, Iran, Turcja oraz firmy z innych państw, w tym Francji i Hiszpanii, które kontynuowały inwestycje w sektorze naftowym do momentu zaostrzenia sankcji.

Po 3 stycznia 2026 r. największym inwestorem pod względem ogłoszonej kwoty nowych nakładów w sektorze naftowym Wenezueli stały się USA, reprezentowane przede wszystkim przez firmę Chevron  (7 mld USD w ciągu 5 lat).

Wenezuela jest członkiem następujących organizacji o charakterze gospodarczym: ALBA - Boliwariańskiego Sojuszu Narodów dla Naszej Ameryki (Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América – ALBA), Latynoamerykańskiego systemu gospodarczego (Sistema Económico Latinoamericano y el Caribe – SELA), Wspólnoty Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (Comunidad de Estados Latinoamericanos y Caribeños – CELAC) i Mercosur.

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Wymiana handlowa między Polską a Wenezuelą jest niewielka. W 2025 r. jej główną cechą był duży udział chemikaliów organicznych (45,10 mln USD) w imporcie z Wenezueli.

W Wenezueli nie ma polskich inwestycji bezpośrednich ani spółek z udziałem polskiego kapitału. Podobnie sytuacja przedstawia się z inwestycjami wenezuelskimi w Polsce. Jakiekolwiek inwestycje, zwłaszcza w mogących interesować Polskę strategicznych sektorach, jak górnictwo czy przemysł stoczniowy, wymagają zainicjowania dialogu na szczeblu politycznym i podpisania dwustronnych porozumień o współpracy. Jak pokazują doświadczenia innych krajów, bez wsparcia przez rząd dla sektora prywatnego nie ma praktycznie możliwości zintensyfikowania kontaktów gospodarczych z Wenezuelą w większej skali.

Relacje z UE

Unia Europejska nie posiada preferencyjnej umowy handlowej z Wenezuelą.

9 listopada 2025 r. podczas szczytu w Santa Marta w Kolumbii została zawarta umowa CELAC-UE, obejmująca wszystkie państwa członkowskie CELAC, w tym Wenezuelę. Szczegóły dotyczące preferencyjnych ustaleń handlowych dla Wenezueli będą zależały od dalszych negocjacji i spełnienia określonych warunków przez ten kraj.

Baza traktatowa (między krajem opisywanym a Polską i UE)

W związku z przystąpieniem Polski do UE, przestała obowiązywać umowa handlowa między rządem PRL a rządem Republiki Wenezueli, podpisana w Caracas 2 lutego 1988 r.

Ponadto, 27 stycznia 2013 r. Polska i Wenezuela zawarły ramową Umowę o Współpracy, która została podpisana przez ministrów spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego i Eliasa J. Jaua podczas I szczytu Wspólnoty Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC) i Unii Europejskiej (UE). Jej celem jest zapewnienie firmom polskim i wenezuelskim minimum bezpieczeństwa prawnego i wsparcia instytucjonalnego w dwustronnych kontaktach handlowych.