Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Od objęcia władzy przez Hugo Cháveza w 1999 roku wenezuelski model gospodarczy ulegał systematycznej etatyzacji, czego konsekwencją był stopniowy spadek udziału sektora prywatnego w gospodarce narodowej. Kluczowym instrumentem tej polityki były wywłaszczenia i nacjonalizacje dużych, efektywnie funkcjonujących przedsiębiorstw, w tym podmiotów z istotnym udziałem kapitału zagranicznego. Model ten łączył elementy charakterystyczne dla gospodarki centralnie sterowanej (kontrola cen, ceny maksymalne, obowiązkowe dostawy, ograniczenie autonomii przedsiębiorstw) z wybranymi cechami gospodarki rynkowej, polegającymi na formalnym braku zniesienia własności prywatnej oraz selektywnej tolerancji dla działalności podmiotów prywatnych.

Skala ograniczeń działalności gospodarczej znalazła odzwierciedlenie w strukturze sektora przedsiębiorstw. Liczba aktywnych przedsiębiorstw zmniejszyła się z około 13 tys. w 1999 roku do około 4 tys. w 2016 roku, co wskazuje na istotne osłabienie krajowej bazy produkcyjnej. W powyższym okresie gospodarka Wenezueli opierała się niemal wyłącznie na redystrybucji dochodów z eksportu ropy naftowej, przy czym wzrost cen tego surowca w latach prezydentury Cháveza maskował narastające nierównowagi strukturalne. Jednocześnie następował systematyczny spadek krajowej produkcji, w tym produkcji rolnej, co zwiększało zależność od importu dóbr konsumpcyjnych.

Załamanie cen ropy naftowej na rynkach światowych ujawniło niską odporność modelu gospodarczego na szoki zewnętrzne. Ograniczenie wpływów dewizowych doprowadziło do kryzysu bilansu płatniczego, hiperinflacji oraz chronicznych niedoborów podaży na rynku krajowym. Niewydolność mechanizmów rynkowych, w połączeniu z rozbudowaną biurokracją i kontrolą cen, uniemożliwiała szybkie dostosowanie podaży do popytu, co pogłębiało destabilizację makroekonomiczną.

Po objęciu władzy Nicolás Maduro początkowo kontynuował dotychczasowy kurs polityki gospodarczej, jednak eskalacja kryzysu wymusiła jego częściową korektę. Od 2018 roku wprowadzono działania liberalizujące, w tym zdepenalizowanie obrotu walutami obcymi oraz reformę walutową, co miało na celu ograniczenie presji inflacyjnej i przywrócenie minimalnej funkcjonalności systemu cenowego. Równolegle utrzymano transferowy charakter polityki społecznej poprzez system Carnet de la Patria, co wskazuje na próbę stabilizacji społecznej bez fundamentalnej zmiany modelu redystrybucyjnego.

Nałożenie sankcji amerykańskich, obejmujących sektor naftowy i kluczowych przedstawicieli aparatu władzy, stanowiło dodatkowy negatywny impuls dla gospodarki. W krótkim okresie sankcje doprowadziły do gwałtownego spadku produkcji i eksportu ropy, pogłębiając kryzys fiskalny i walutowy. W odpowiedzi Wenezuela zintensyfikowała współpracę gospodarczą z państwami spoza zachodniego systemu sankcyjnego, w szczególności z Iranem, Chinami i Rosją. Obecna strategia rządu koncentruje się na przyciąganiu inwestycji zagranicznych z krajów uznawanych za politycznie neutralne lub przyjazne, głównie poprzez tworzenie specjalnych stref ekonomicznych oferujących preferencje podatkowe, celne i regulacyjne.

W styczniu 2025 roku ogłoszono strategię rozwoju państwa na lata 2025–2031, określaną jako „Plan Siedmiu Transformacji”. Z perspektywy ekonomicznej dokument ten stanowił próbę redefinicji modelu rozwoju przy zachowaniu centralnej roli państwa. Plan zakładał dywersyfikację struktury gospodarki i ograniczenie zależności od sektora naftowego, jednak brak szczegółowych mechanizmów rynkowych oraz stabilnych ram instytucjonalnych rodził wątpliwości co do jego skuteczności.

Po 3 stycznia 2026 roku Wenezuela wchodzi w fazę transformacji gospodarczej, opartej na reformach strukturalnych. Planowane są inwestycje w modernizację infrastruktury i zwiększenie produkcji ropy. Ma to na celu poprawę bilansu handlowego oraz stabilizację finansów kraju. Obecny tymczasowy Wenezueli planuje również podjęcie działań na rzecz stabilizacji waluty, co ma prowadzić do ograniczenia inflacji i poprawy sytuacji gospodarczej. Dodatkowo, mają zostać podjęte wysiłki na rzecz odbudowy sektora przemysłowego i usługowego, w tym rozwój turystyki oraz innych branż, które mają na celu dywersyfikację gospodarki. Planuje się też wprowadzić programy socjalne wspierające najuboższe warstwy społeczne, co ma przyczynić się do poprawy sytuacji społecznej i zmniejszenia nierówności. Wenezuela zaczęła także zmieniać kierunki współpracy międzynarodowej, zbliżając się do USA i krajów zachodnich. Choć współpraca z Chinami i Rosją wciąż pozostaje istotna, jej rola może się zmniejszyć na rzecz bardziej stabilnych partnerów gospodarczych. W perspektywie kilku lat Wenezuela ma szansę na odbudowę swojego potencjału gospodarczego, pod warunkiem utrzymania stabilności politycznej oraz skutecznego zarządzania zasobami naturalnymi.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Na koniec 2024 r. struktura gospodarki Wenezueli przedstawiała się następująco: sektor naftowy odpowiadał za ok. 28–30% PKB, sektor przemysłowy za 12–15%, sektor usług za 23–25%, natomiast sektor rolniczy za 5–6% PKB. Z danych Banku Centralnego Wenezueli wynika, że w 2024 r. odnotowano wzrost PKB na poziomie ok. 9%, przy wysokiej dynamice wzrostu w sektorze naftowym (14%), górnictwie nie-naftowym (21%), budownictwie (25,9%) oraz turystyce (44%). Wzrost ten był niższy w rolnictwie (6,2%) oraz w przemyśle wytwórczym (4,6%). Jednocześnie inne źródła specjalizujące się w analizach makroekonomicznych szacują, że realny wzrost PKB w 2024 r. w porównaniu z 2023 r. (kiedy wyniósł 2–3%) kształtował się na poziomie ok. 4–5%. Międzynarodowy Fundusz Walutowy oszacował go na 3,0%, natomiast Komisja Gospodarcza ds. Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CEPAL) na 6,2%.

Surowce

Wenezuela dysponuje jednymi z największych rezerw surowców naturalnych na świecie. Posiada szóste co do wielkości złoża „lekkiej” ropy naftowej oraz największe rezerwy „ciężkiej” ropy naftowej. Dodatkowo, kraj ten ma dziewiąte największe zasoby gazu ziemnego na świecie. Eksploatacja ropy naftowej pozostaje kluczowym sektorem gospodarki, stanowiącym ponad połowę wenezuelskiego PKB i odpowiadającym za ponad 90% eksportu. W 2024 roku wydobycie ropy wyniosło średnio około 950 000 baryłek dziennie, co stanowi najwyższy poziom od wprowadzenia amerykańskich sankcji, choć nadal znacznie odbiega od historycznych rekordów. Zgodnie z danymi Organizacji Krajów Eksportujących Ropę Naftową (OPEC) produkcja ropy naftowej w 2025 r. wyniosła 1 142 000 baryłek dziennie.

Kolejnym istotnym sektorem gospodarki jest wydobycie minerałów, które dotychczas borykało się z licznymi problemami strukturalnymi, takimi jak niewłaściwe zarządzanie, korupcja, niedostatecznie rozwinięta infrastruktura oraz niestabilność polityczna i społeczna. Sektor górniczy był ponadto częstym celem działalności przestępczej, co utrudniało skuteczną regulację tej branży oraz prowadziło do trudności w wiarygodnym oszacowaniu rzeczywistej skali wydobycia.

Wenezuela posiada jedne z największych rezerw złota w Ameryce Łacińskiej, zwłaszcza w rejonie Łuku Wydobycia Orinoko (Arco Minero del Orinoco). Wydobycie złota stało się kluczowym sektorem gospodarki, szczególnie po załamaniu w sektorze naftowym. Część wydobycia odbywa się w sposób legalny, jednak znaczna część operacji ma charakter nielegalny, zwłaszcza na obszarach chronionych, takich jak parki narodowe oraz tereny zamieszkiwane przez rdzenną ludność. Nielegalne wydobycie wiąże się z przemocą, eksploatacją i powiązaniami z przestępczością zorganizowaną. W ostatnich latach otwarto największą na świecie kopalnię złota w delcie Orinoco, której zasoby szacowane są na około 480 tys. kg (52 mln uncji). Produkcja ma wynieść około 1,2 miliona uncji złota rocznie przez kilkanaście lat.

Wenezuela posiada także znaczące złoża diamentów i koltanu, szczególnie w regionie Guayana. Jest jednym z siedmiu krajów na świecie, które dysponują tymi zasobami, co daje jej potencjał do stania się ważnym graczem w globalnym łańcuchu dostaw technologicznych.

Dodatkowo, w rejonie Guayana oraz w San Isidro i El Callao znajdują się złoża rudy żelaza. Wydobycie tego surowca jest utrudnione przez brak infrastruktury, złe zarządzanie i niewystarczające inwestycje. Mimo to, Wenezuela wciąż produkuje rudę żelaza, choć w znacznie mniejszych ilościach niż w przeszłości.

Wenezuela jest także producentem boksytu, szczególnie w regionie Guayana, gdzie znajdują się jedne z największych zakładów aluminium na świecie. Produkcja aluminium była kiedyś istotnym sektorem w kraju, ale podobnie jak inne branże, zmaga się z problemami związanymi z kryzysem gospodarczym, brakiem inwestycji i korupcją.

Ponadto Wenezuela posiada zasoby niklu, węgla, fosfatów, cynku i miedzi, co stanowi dodatkowy potencjał dla przyszłego rozwoju jej sektora wydobywczego.

Polityka kursowa

Walutą Wenezueli jest bolívar soberano (Bs), obowiązujący od 2018 r. Charakterystyczną cechą wenezuelskiego systemu walutowego jest niezwykle wysoka dewaluacja boliwara, która trwa nieprzerwanie od 2016 r. W grudniu 2025 r. kurs wymiany dolara na boliwary wynosił 301,37, co oznaczało spadek wartości wenezuelskiej waluty o 479,33% w porównaniu z poziomem 52,02 boliwara na początku 2025 r. Oprócz oficjalnego kursu USD/VES ustalanego przez Bank Centralny Wenezueli, funkcjonuje także kurs rynkowy. W grudniu 2025 r. kurs dolara na rynku nieoficjalnym przekroczył 560 boliwara, co dodatkowo pogłębiło zaburzenia kursowe. Różnice te wynikają głównie z ograniczonej dostępności dolarów w oficjalnych punktach wymiany, gdzie popyt zdecydowanie przewyższa podaż. W efekcie osoby mające dostęp do oficjalnego rynku walutowego często odsprzedają dolary po wyższym kursie rynkowym, co znacznie utrudnia ich zakup w oficjalnym obiegu. 

W grudniu 2024 r. skumulowana inflacja od początku roku osiągnęła poziom 43%, przy czym po wyborach prezydenckich w lipcu 2024 r. zaobserwowano jej wyraźne przyspieszenie. W 2025 r. inflacja uległa dalszemu nasileniu i według szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego wyniosła 548%. Należy podkreślić, że Bank Centralny Wenezueli nie publikuje oficjalnych danych dotyczących inflacji od listopada 2024 r.

Wymiana walut odbywa się głównie za pośrednictwem banków autoryzowanych przez Bank Centralny Wenezueli (tzw. mesas de cambio). Rynek walutowy w kraju jest w dużym stopniu zdolaryzowany, co oznacza, że ceny wielu towarów i usług wyrażane są w dolarach amerykańskich, a płatności gotówkowe w USD są powszechnie akceptowane. Jednocześnie w urzędach państwowych obowiązują rozliczenia wyłącznie w boliwarach.

Oprócz oficjalnego kursu USD/VES ustalanego przez BCV funkcjonuje również kurs rynkowy. W grudniu 2025 r. wyniósł on 301,37 boliwara za dolara, co oznacza wzrost o 479,33% w porównaniu z poziomem 52,02 boliwara na początku 2025 r. Równolegle kurs dolara na rynku nieoficjalnym przekroczył 560 boliwarów, pogłębiając zaburzenia kursowe. Rozbieżności te wynikają przede wszystkim z ograniczonej dostępności dolarów w oficjalnych punktach wymiany, gdzie popyt znacząco przewyższa podaż. W konsekwencji osoby mające dostęp do oficjalnego rynku walutowego często odsprzedają dolary po wyższym kursie rynkowym, co dodatkowo utrudnia ich nabycie w oficjalnym obiegu.

Stan infrastruktury

Wenezuela dysponuje rozbudowaną siecią autostrad łączącą główne miasta, jednak w ostatnich latach stan infrastruktury drogowej uległ znacznemu pogorszeniu. Głównym powodem tego stanu rzeczy jest brak inwestycji, niedostateczna bieżąca konserwacja oraz nadmierne obciążenie sieci transportowej, zwłaszcza przez transport ciężarowy. Brak sieci kolejowej w kraju, a także niski koszt paliwa, sprawiają, że transport odbywa się głównie drogami. W wielu częściach kraju, zwłaszcza w trudno dostępnych rejonach, jedynym sposobem dotarcia są drogi wodne (w przypadku wysepek i niektórych osad na wybrzeżu, jak również w stanach Delta Amacuro i Zulia) lub lotnicze (np. w stanach Bolívar i Amazonas).

W związku z problemami infrastrukturalnymi, Wenezuela boryka się również z poważnymi trudnościami w dystrybucji paliwa. W 2020 roku doszło do załamania krajowej produkcji benzyny, co doprowadziło do wprowadzenia systemu dystrybucji paliwa. Obecnie funkcjonują dwa równoległe systemy: paliwo subsydiowane dla obywateli zarejestrowanych w systemie Patria oraz paliwo sprzedawane po cenach międzynarodowych (0,5 USD za litr). Regularność dostaw paliwa pozostaje bardzo niestabilna, a poza stolicą, Caracas, braki paliwa stały się powszechnym zjawiskiem.

W wielu stanach, takich jak Bolívar, przydziały paliwowe są niewystarczające, co prowadzi do nielegalnej sprzedaży paliwa po wyższych cenach na czarnym rynku, a także do wyprowadzania paliwa z oficjalnego obiegu. Sytuacja ta pogłębia problemy gospodarcze i logistyczne, zwiększając koszty transportu i utrudniając codzienne funkcjonowanie w wielu rejonach kraju.

Najważniejsi partnerzy handlowi

Głównymi partnerami handlowymi Wenezueli są (2022 r.):

• Chiny – 16,3% eksportu, 31,4% importu (1,70 mld USD eksportu, 3,01 mld USD importu);
• Stany Zjednoczone – 10,2% eksportu, 23% importu (438 mln USD eksportu, 2,21 mld USD importu);
• Brazylia – 8,38 % eksportu, 13,8% importu (361 mln USD eksportu, 1,33 mld USD importu);
• Turcja – 13,9% eksportu, 3,82% importu (597 mln USD eksportu, 366 mln USD importu);
• Hiszpania – 12% eksportu, 1,33% importu (518 mln USD eksportu, 127 mln USD importu);
• Kolumbia – 2,32% eksportu, 6,59% importu (100 mln USD eksportu, 632 mln importu).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

W 2022 r. najważniejszymi towarami eksportowanymi z Wenezueli były: złom żelaza (564 mln USD), koks naftowy (509 mln USD), ropa naftowa (495 mln USD), alkohole alifatyczne (418 mln USD) i surowe aluminium (337 mln USD).

W 2022 r. najważniejszymi towarami importowanymi do Wenezueli były: olej sojowy (365 mln USD), mączka sojowa (305 mln USD), kukurydza (286 mln USD), ryż (244 mln USD) i cukier surowy (241 mln USD).

Główni inwestorzy

W latach 2020-2023 poziom rocznych bezpośrednich inwestycji zagranicznych oscyluje w przedziale (0,5-1,5) mld USD. Niemniej dane te należy traktować z rezerwą, gdyż na mocy ustawy antysankcyjnej z 2020 r. (Ley Antibloqueo) inwestorzy z krajów uważanych za przyjazne mogą liczyć na nieupublicznienie kwoty zainwestowanych środków, ani na nieujawnienie innych szczegółów inwestycji. Głównymi inwestorami zagranicznymi w Wenezueli są: Turcja, Iran i Rosja. Hiszpański Repsol i amerykański Chevron prowadzą projekty joint venture z wenezuelską PDVSA (państwowy koncern naftowy) w zakresie wydobycia i eksploatacji pól naftowych.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

W wyniku całkowitej zapaści gospodarczej Wenezueli w latach 2017-20 i przewlekłego kryzysu politycznego wenezuelskie inwestycje zagraniczne są znikome.

Wenezuela jest członkiem następujących organizacji o charakterze gospodarczym: ALBA - Boliwariańskiego Sojuszu Narodów dla Naszej Ameryki (Alianza Bolivariana para los Pueblos de Nuestra América – ALBA), Latynoamerykańskiego systemu gospodarczego (Sistema Económico Latinoamericano y el Caribe – SELA), Wspólnoty Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (Comunidad de Estados Latinoamericanos y Caribeños – CELAC) i Mercosur

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

W Wenezueli nie ma polskich inwestycji bezpośrednich ani spółek z udziałem polskiego kapitału. Podobnie sytuacja przedstawia się z inwestycjami wenezuelskimi w Polsce. Jakiekolwiek inwestycje, zwłaszcza w mogących interesować Polskę strategicznych sektorach, jak górnictwo czy przemysł stoczniowy, wymagają zainicjowania dialogu na szczeblu politycznym i podpisania dwustronnych porozumień o współpracy. Jak pokazują doświadczenia innych krajów, bez wsparcia przez rząd dla sektora prywatnego nie ma praktycznie możliwości zintensyfikowania kontaktów gospodarczych z Wenezuelą w większej skali.

Relacje z UE

Unia Europejska nie posiada preferencyjnej umowy handlowej z Wenezuelą.

9 listopada 2025 r. podczas szczytu w Santa Marta w Kolumbii została zawarta umowa CELAC-UE, obejmująca wszystkie państwa członkowskie CELAC, w tym Wenezuelę. Szczegóły dotyczące preferencyjnych ustaleń handlowych dla Wenezueli będą zależały od dalszych negocjacji i spełnienia określonych warunków przez ten kraj.

Baza traktatowa (między krajem opisywanym a Polską i UE)

W związku z przystąpieniem Polski do UE, przestała obowiązywać umowa handlowa między rządem PRL a rządem Republiki Wenezueli, podpisana w Caracas 2 lutego 1988 r.

Ponadto, 27 stycznia 2013 r. Polska i Wenezuela zawarły ramową Umowę o Współpracy, która została podpisana przez ministrów spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego i Eliasa J. Jaua podczas I szczytu Wspólnoty Państw Ameryki Łacińskiej i Karaibów (CELAC) i Unii Europejskiej (UE). Jej celem jest zapewnienie firmom polskim i wenezuelskim minimum bezpieczeństwa prawnego i wsparcia instytucjonalnego w dwustronnych kontaktach handlowych.