Polska w Wenezueli

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Trinidad i Tobago to niewielki, rozwijający się kraj wyspiarski o wysokim dochodzie, który wyróżnia się największym potencjałem gospodarczym wśród anglojęzycznych państw Karaibów. Potencjał ten wynika przede wszystkim z bogatych zasobów gazu ziemnego oraz rozwiniętego przemysłu petrochemicznego. Z liczbą ludności wynoszącą ok. 1,4 miliona mieszkańców, Trinidad i Tobago zajmuje trzecie miejsce pod względem liczby ludności w regionie.

Rząd, kierowany przez premiera, odpowiada za administrację gospodarczą, w tym za kontrolę nad wydobyciem i przetwórstwem strategicznych zasobów naturalnych, takich jak ropa naftowa, gaz ziemny i rudy żelaza. Przemysł petrochemiczny jest jedną z kluczowych gałęzi gospodarki, stanowiącą fundament dochodów państwowych.

W 2021 roku Bank Centralny Trynidadu i Tobago rozpoczął realizację pięcioletniego planu strategicznego na lata 2021/22 – 2025/26, koncentrującego się na polityce pieniężnej oraz stabilności finansowej. Ponadto, kraj jest aktywnie zaangażowany w realizację międzynarodowych zobowiązań klimatycznych wynikających z paryskiego porozumienia. Cele obejmują 15% redukcję emisji gazów cieplarnianych z wytwarzania energii, promowanie transportu publicznego opartego na sprężonym gazie ziemnym oraz rozwój polityki e-mobilności w transporcie i przemyśle.

Strategia rozwoju „Vision 2030: The National Development Strategy of Trinidad and Tobago 2016-2030”, opracowana przez Ministerstwo Planowania i Rozwoju, wyznacza kierunki rozwoju kraju na trzy pięcioletnie okresy planistyczne: 2016-2020 (fundamenty rozwoju i pierwsze reformy), 2021-2025 (wdrażanie kluczowych projektów i programów) oraz 2026-2030 (osiągnięcie długoterminowych celów). Celem jest osiągnięcie zrównoważonego rozwoju poprzez realizację krótkoterminowych, średnioterminowych oraz długoterminowych celów w obszarach gospodarki, infrastruktury, edukacji, zdrowia oraz ochrony środowiska. Kluczowe założenia strategii obejmują m.in. budowę społeczeństwa o wysokiej jakości życia, zrównoważony wzrost gospodarczy, dywersyfikację sektora energetycznego oraz rozwój nowych gałęzi gospodarki, takich jak rolnictwo, przemysł przetwórczy, turystyka, usługi finansowe i cyfrowe oraz przemysł kreatywny.

W ramach realizacji „Vision 2030” rząd kładzie szczególny nacisk na dywersyfikację gospodarki oraz rozwój sektora cyfrowego. W 2021 roku zatwierdzono pożyczkę w wysokości 120 milionów USD udzieloną przez CAF, bank rozwoju Ameryki Łacińskiej, na wsparcie transformacji cyfrowej kraju. Celem tego przedsięwzięcia jest przyspieszenie cyfryzacji administracji publicznej i sektora produkcyjnego, a także łagodzenie skutków pandemii oraz eliminowanie luk technologicznych.

Dodatkowo, w lutym 2022 roku opublikowano dokument „Digital Infrastructure in Trinidad and Tobago: Analysis, Challenges, and Action Plan”, który analizuje stan infrastruktury cyfrowej w kraju. Dokument ten przedstawia plan działania, który ma na celu eliminację istniejących luk technologicznych i poprawę dostępu do technologii cyfrowych, szczególnie w obszarach wiejskich i trudno dostępnych, oraz zwiększenie konkurencyjności dostawców usług internetowych.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Gospodarka Trynidadu i Tobago jest silnie uzależniona od sektora energetycznego, szczególnie od wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego. Sektor ten stanowi od 40% do 50% produktu krajowego brutto (PKB) kraju, a jego dominująca rola wynika z tego, że dochody z eksportu surowców energetycznych, w tym także produktów petrochemicznych, są głównym źródłem dochodów rządu i stanowią podstawę obrotów handlowych. W szczególności, gaz ziemny, w tym skroplony gaz ziemny (LNG), stanowi kluczowy towar eksportowy Trynidadu i Tobago.

Sektor usługo, obejmujący usługi finansowe, bankowe, ubezpieczeniowe, turystyczne, a także usługi telekomunikacyjne i informacyjne, ma znaczący udział w gospodarce, osiągając około 45% PKB. Trinidad i Tobago posiada dobrze rozwiniętą branżę finansową i jest jednym z głównych ośrodków finansowych w regionie Karaibów. Ponadto, sektor turystyczny, choć mniejszy, stanowi istotny element gospodarki, zwłaszcza w Tobago, które przyciąga turystów dzięki swojej malowniczej przyrodzie i zasobom naturalnym.

Sektor przemysłowy, w szczególności przemysł petrochemiczny, jest kolejnym istotnym obszarem gospodarki, którego wartość w stosunku do PKB wynosi od 10% do 12%. Przemysł petrochemiczny, w tym produkcja amoniaku, metanolu i mocznika, stanowi główny element działalności produkcyjnej w kraju, a także kluczowy sektor eksportowy, z którego Trinidad i Tobago jest jednym z czołowych światowych producentów.

Rolnictwo, mimo że stanowi zaledwie 1-2% PKB, ma nadal istotne znaczenie dla lokalnej gospodarki, zapewniając bezpieczeństwo żywnościowe i zatrudnienie w rejonach wiejskich. Główne produkty rolnicze to cukier, kakao, ryż oraz różnorodne owoce i warzywa. W ramach długoterminowych strategii rozwoju, rząd stara się rozwijać sektor rolniczy, chociaż jego udział w gospodarce pozostaje ograniczony.

Sektor budownictwa i nieruchomości, który odpowiada za około 3-4% PKB, jest dynamicznie rozwijającą się gałęzią gospodarki, wspieraną przez inwestycje publiczne i prywatne w infrastrukturę, w tym budowę dróg, osiedli mieszkaniowych oraz obiektów komercyjnych.

Transport i logistyka, z udziałem wynoszącym 4-5% PKB, są niezbędnymi sektorami dla wymiany handlowej, zarówno wewnętrznej, jak i międzynarodowej. Kraj dysponuje dobrze rozwiniętą siecią portów morskich, w tym portami przemysłowymi w Port-of-Spain i Point Lisas, które są głównymi węzłami przeładunkowymi w regionie, oraz międzynarodowym lotniskiem Piarco, pełniącym funkcję kluczowego hubu komunikacyjnego.

Polityka kursowa

W Trynidadzie i Tobago nie funkcjonują żadne ograniczenia ani restrykcje dla inwestorów zagranicznych dotyczące konwersji, transferu lub repatriacji funduszy związanych z inwestycją. Kraj przyjął system płynnego kursu walutowego w kwietniu 1993 roku. Od tego czasu wartość dolara Trinidadu i Tobago podlega wahaniom, które zależą od zmieniających się warunków podaży i popytu na rynku walutowym, jak również od polityki interwencyjnej Banku Centralnego. Instytucja ta odpowiada za zarządzanie rynkiem walutowym w interesie publicznym, zgodnie z ustawą o kontroli wymiany, udzielając licencji autoryzowanym dealerom walutowym, w tym bankom komercyjnym oraz instytucjom finansowym poza sektorem bankowym.

Bank Centralny ma również możliwość interwencji na rynku walutowym w celu ograniczenia nadmiernej zmienności kursu walutowego. Decyzja o interwencji jest podejmowana po ocenie szeregu czynników, takich jak bieżące warunki gospodarcze, konkurencyjność kursu walutowego, nierównowagi krótkoterminowe oraz poziom rezerw międzynarodowych. Taki sposób zarządzania rynkiem walutowym wprowadza umiarkowaną zmienność kursu z dnia na dzień, ograniczając dostępność waluty obcej. Niedobory walutowe mogą być potęgowane przez utrzymywanie wartości lokalnej waluty powyżej poziomu, który ustaliłby rynek, co prowadzi do znacznych opóźnień w konwersji na waluty światowe. Firmy sygnalizują problem z biurokratycznymi procedurami oraz co najmniej trzymiesięcznymi opóźnieniami w konwersji środków.

Surowce i technologie krytyczne

Trinidad i Tobago posiada największe złoża ropy naftowej i gazu w obrębie Morza Karaibskiego. Dochody z eksportu tych surowców stanowią niemal połowę PKB kraju oraz 80% wartości całkowitego eksportu. Taki poziom uzależnienia od światowych wahań cen ropy i gazu sprawia, że gospodarka kraju jest silnie narażona na zmiany na rynkach surowców. W okresach korzystnej koniunktury, wzrost gospodarczy Trinidadu i Tobago był wspierany nadwyżkami w bilansie handlowym oraz inwestycjami w sektorze wydobycia gazu (LNG), przemysłu petrochemicznego i stalowego.

Jako największy producent ropy i gazu na Karaibach, kraj przeszedł w latach 90. XX wieku transformację, przechodząc z sektora zdominowanego przez ropę naftową do koncentracji na wydobyciu, produkcji i transporcie gazu ziemnego. Trinidad i Tobago jest również największym światowym eksporterem amoniaku oraz drugim co do wielkości eksporterem metanolu.

Wydobycie minerałów w Trinidadzie i Tobago dotyczy głównie surowców osadowych. Najczęściej wykorzystywanym surowcem w Trinidadzie jest glina, a wśród innych minerałów wydobywanych na obu wyspach, które są stosowane głównie w budownictwie, znajdują się miedź, żelazo, grafit, chrom, porcelanit, argillit, piasek, żwir oraz wapień. Na Tobago natomiast do głównych surowców mineralnych należy andezyt, a największe kamieniołomy znajdują się w formacji Bacolet (Green Hill i Studley Park). W kraju funkcjonuje około dziewięćdziesięciu aktywnych operacji wydobywczych, z których czterdzieści pięć to kamieniołomy piasku i żwiru. Działalność wydobywcza wiąże się jednak z negatywnym wpływem na środowisko, w tym na lasy, rezerwaty przyrodnicze, zasoby wodne i lokalne społeczności.

Stan infrastruktury

Trinidad i Tobago dysponuje rozległą siecią utwardzonych dróg oraz głównych autostrad na obu wyspach. Jakość dróg peryferyjnych jest jednak znacząco gorsza, co może stanowić wyzwanie dla komunikacji na obszarach mniej zurbanizowanych.

Kraj posiada również rozwiniętą sieć transportu lotniczego. Międzynarodowy port lotniczy Piarco w Port of Spain stanowi ważny węzeł komunikacyjny dla międzynarodowego ruchu lotniczego w regionie, ciesząc się uznaniem za wysokiej jakości rozwiązania logistyczne i udogodnienia dla pasażerów. Ponadto, wiele linii lotniczych korzysta z lotniska A.N.R. Robinson w Tobago, które oferuje regularne połączenia z Piarco.

Taksówki wodne stanowią popularny środek transportu, umożliwiając codzienny dojazd osób z południowej części Trinidadu do stolicy, Port-of-Spain, na północy wyspy. Dodatkowo, istnieje codzienna usługa promowa, która łączy stolicę Tobago (Scarborough) z Port-of-Spain.

Dwa główne porty przemysłowe Trynidadu (Port-of-Spain i Point Lisas) pełnią rolę kluczowych węzłów przeładunkowych pomiędzy Amerykami, obsługując transport suchych ładunków, ładunków przemysłowych oraz kontenerów.

Kalendarz dni wolnych od pracy

Nowy Rok – 1 stycznia

Wielki Piątek – święto ruchome

Wielkanoc – niedziela i poniedziałek, święto ruchome

Święto Kościoła baptystów – 30 marca

Dzień Indian – 30 maja

Boże Ciało – święto ruchome

Dzień Pracy – 19 czerwca

Dzień Emancypacji – 1 sierpnia

Dzień Niepodległości – 31 sierpnia

Dzień Republiki – 24 września

Id al-Fitr (zakończenie Ramadanu) – święto ruchome

Divali – święto ruchome

Boże Narodzenie – 25-26 grudnia

Najważniejsi partnerzy handlowi

Według danych The Observatory of Economic Complexity w 2024 roku głównymi kierunkami eksportowymi Trinidadu i Tobago były: Stany Zjednoczone (3,44 mld USD), Holandia (863 mln USD), Chile (522 mln USD), Chiny (518 mln USD) oraz Barbados (456 mln USD). W 2024 r. Trinidad i Tobago był największym na świecie eksporterem amoniaku (1,6 mld USD).Natomiast głównymi krajami pochodzenia importu były Stany Zjednoczone (2,69 mld USD), Gujana (1,67 mld USD), Chiny (644 mln USD), Wielka Brytania (387 mln USD) oraz Brazylia (352 mln USD). W 2024 r. Trinidad i Tobago był największym na świecie importerem kontenerów do transportu kolejowego (1,54 mld USD).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

W 2024 r. całkowity eksport Trinidadu i Tobago wynosił 11,4 mld USD, a import 7,76 mld USD. Według danych The Observatory of Economic Complexity w 2024 roku, główne towary eksportowe Trinidadu i Tobago to gaz naftowy (3,78 mld USD), pochodne alkoholi acyklicznych (halogenowane, sulfonowane, azotowane) (1,85 mld USD), ropa naftowa w stanie surowym (1,6 mld USD), amoniak (1,6 mld USD) oraz redukcje żelaza (667 mln USD). W 2024 roku, główne towary importowe Trynidadu i Tobago to kontenery do transportu kolejowego (1,54 mld USD), rafinowana ropa naftowa (1,43 mld USD), samochody (351 mln USD), ruda żelaza (271 mln USD) oraz elastyczne rury metalowe (177 mln USD).

Główni inwestorzy

Głównymi inwestorami zagranicznymi w Trynidadzie i Tobago są przedsiębiorstwa z Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, Kanady, Chin oraz Brazylii. Inwestycje te koncentrują się głównie na sektorach energetycznym, petrochemicznym oraz produkcyjnym. Trinidad i Tobago przyciąga międzynarodowe korporacje, a jednym z kluczowych operatorów w kraju jest szwajcarska firma Proman, która działa na terenie Point Lisas Industrial Estate.I nwestycje zagraniczne obejmują również inne sektory, takie jak produkcja, turystyka oraz outsourcing procesów biznesowych (BPO).

W lutym 2026 roku Trinidad i Tobago podpisały umowę z Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi (ZEA) w celu promocji i ochrony inwestycji. Agencją odpowiedzialną za przyciąganie inwestycji zagranicznych w sektorach niezwiązanych z energią jest InvesTT, krajowa instytucja zajmująca się promocją inwestycji i wspieraniem rozwoju gospodarki.

W Trynidadzie i Tobago nie ma jak dotąd żadnych polskich inwestycji bezpośrednich.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Trinidad i Tobago jest uważany za kraj bardzo otwarty na inwestycje zagraniczne, nie wprowadzający specjalnych barier w dostępie do rynku dla zagranicznych towarów i usług. Rząd Trinidadu i Tobago aktywnie poszukuje zagranicznych inwestorów dla niemal wszystkich sektorów gospodarki, zachęcając do inwestycji w różnorodne branże. W tym celu, InvesTT, krajowa agencja promocji inwestycji, odgrywa kluczową rolę, wspierając inwestorów w procesie zakładania działalności poza sektorem energetycznym oraz zapewniając kompleksową obsługę ich działalności. Agencja oferuje niezbędne informacje rynkowe, porady dotyczące dostępu do zachęt inwestycyjnych, pomaga w kwestiach regulacyjnych i rejestrowych, a także świadczy usługi w zakresie nieruchomości i wyboru lokalizacji.

Pomimo otwartości na inwestycje, niektóre firmy napotykają na trudności związane z opóźnieniami w uzyskaniu wymiany walut, biurokratycznymi opóźnieniami w administracji rządowej, problemami związanymi z przestępczością, niską wydajnością pracy oraz korupcją.

Inwestycje zagraniczne w Trinidadzie i Tobago są regulowane przez Foreign Investment Act z 1990 roku, który nie nakłada restrykcji na transfer funduszy związanych z inwestycjami ani na transfer zysków za granicę. W ostatnich latach rząd starał się przyciągnąć inwestycje zagraniczne do ośmiu kluczowych obszarów gospodarki, w tym turystyki, budowy jachtów, przetwórstwa ryb, połowów komercyjnych, branży spożywczej i napojów alkoholowych, branży muzycznej i rozrywkowej, filmowej oraz druku i pakowania.

W zakresie własności zagranicznej, Trinidad i Tobago nie wprowadza żadnych ograniczeń. Zgodnie z ustawą o inwestycjach zagranicznych z 1990 roku, inwestor zagraniczny ma prawo do posiadania 100% kapitału zakładowego w spółce prywatnej, natomiast w przypadku spółek publicznych wymagana jest licencja na posiadanie powyżej 30% kapitału.

Rząd Trinidadu i Tobago utrzymuje mechanizm kontroli w zakresie inwestycji zagranicznych związanych z konkretnymi projektami, które zostały zgłoszone w celu uzyskania dostępu do zachęt sektorowych, takich jak te oferowane w branży turystycznej. Szczegółowe informacje na temat kryteriów dostępu do zachęt rozwojowych zawarte są w aktach ustawodawczych, w tym w Ustawie o rozwoju turystyki z 2001 roku.

Trynidad i Tobago należy do Karaibskiej Wspólnoty i Wspólnego Rynku - CARICOM (The Caribbean Community and Common Market), stowarzyszenia Petrocaribe, Światowej Organizacji Handlu (WTO) i brytyjskiej Wspólnoty Narodów (Commonwealth of Nations).

Ponadto ma preferencyjne ustalenia taryfowe z USA na mocy Ustawy o ożywieniu gospodarczym w basenie Karaibów (CBERA) oraz z państwami członkowskimi CARICOM. Posiada także dwustronne umowy inwestycyjne z USA, Kanadą, Chinami, Francją, Wielką Brytanią, Niemcami, Republiką Korei, Hiszpanią, Meksykiem i Indiami oraz umowy handlowe z Kubą, Dominikaną, Wenezuelą, Panamą, Kolumbią, Gwatemalą, Salwadorem i Kostaryką.  TT podpisało umowę o partnerstwie gospodarczym ze Zjednoczonym Królestwem w kwietniu 2019 r.

Trinidad i Tobago (T&T) osiąga nadwyżkę handlową w relacjach z Polską, z eksportem dominującym w postaci chemikaliów organicznych, w tym halogenowanych, sulfonowanych i azotowanych pochodnych, o wartości 11,2 mln USD, oraz amoniaku, którego łączna wartość wyniosła 16,3 mln USD w 2023 roku. Eksport do Polski wzrósł znacząco, osiągając średnioroczny wzrost na poziomie 131% w ciągu ostatnich 5 lat przed rokiem 2023. Z kolei importy z Polski do Trynidadu i Tobago, o wartości 3,24 mln USD w 2023 roku, obejmowały głównie naczepy i półprzyczepy, słód oraz gluten pszeniczny.

Unia Europejska (UE) stanowi kluczowego partnera gospodarczego dla Trynidadu i Tobago, które uczestniczy w inicjatywie Global Gateway UE na rzecz wspierania zrównoważonego rozwoju, poprawy łączności oraz promowania inwestycji w różnych sektorach na całym świecie. Główne obszary, na których koncentruje się ta inicjatywa w przypadku Trynidadu i Tobago, obejmują:

1. Rozwój infrastruktury – Inwestycje w sektorze energii, transportu i infrastruktury cyfrowej w celu zwiększenia łączności i poprawy możliwości handlowych między Trynidadem i Tobago a UE.
2. Zmiany klimatyczne i odporność – Wspieranie działań na rzecz klimatu oraz budowanie odporności na zmiany klimatyczne, co jest szczególnie istotne w kontekście regionu Karaibów.
3. Wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy – Promowanie inwestycji w zieloną energię, innowacje oraz zrównoważony przemysł, aby wspierać rozwój gospodarczy i tworzenie nowych miejsc pracy.
4. Partnerstwa i współpraca – Wzmocnienie więzi politycznych, gospodarczych i handlowych, wspieranie celów rozwoju, a także promowanie wartości demokratycznych i dobrego zarządzania.

W ramach stosunków handlowych z UE, dominującym eksportem Trynidadu i Tobago są ropa naftowa oraz produkty petrochemiczne, które stanowią około 60% wartości wymiany handlowej. Z kolei Trynidad i Tobago importuje z UE głównie maszyny i części zamienne dla sektora energetycznego i chemicznego, które stanowią 14% wartości całkowitego importu z Unii. Głównymi partnerami handlowymi Trinidadu i Tobago w Unii Europejskiej są Belgia, Holandia i Hiszpania, z istotnym handlem w dziedzinie chemikaliów organicznych, nawozów i produktów związanych z energią. UE stanowi znaczną część rynku eksportowego T&T (około 17,4% w 2024 roku), działając na podstawie Umowy o Partnerstwie Gospodarczym CARIFORUM-UE.

Baza traktatowa

Unia Europejska utrzymuje szczególne stosunki z regionem Karaibów od ponad 30 lat, które zostały zagwarantowane przez Konwencję z Lomé, a następnie przez Umowę o Partnerstwie z Kotonu, którą w 2000 roku zastąpiła Umowa z Samoa. Od 1 stycznia 2008 roku w stosunkach UE–AKP (w tym z Trynidadem i Tobago) zaczęły obowiązywać Umowy o Partnerstwie Gospodarczym (EPA), które zastąpiły wcześniejsze preferencje handlowe wynikające z Umowy z Kotonu oraz ulgi zapewnione przez Światową Organizację Handlu (WTO) w 2001 roku. Podstawą EPA jest polityka wzajemności, która ma na celu dostosowanie się do zasad obowiązujących w ramach WTO. W praktyce oznacza to, że kraje AKP, aby móc eksportować swoje produkty na rynki UE, muszą w pełni otworzyć swoje rynki na produkty unijne, a także usunąć wszelkie bariery celne i cła importowe.

Trynidad i Tobago jest objęty Generalnym Systemem Preferencji Celnych (GSP) UE, który ma na celu udzielanie preferencji celnych krajom rozwijającym się oraz najmniej rozwiniętym. System GSP realizuje hasło „Rozwój poprzez handel”, umożliwiając krajom karaibskim oraz członkom CARICOM, które są objęte tym systemem, znaczące redukcje stawek celnych na produkty takie jak tytoń (redukcja o 52%), soki owocowe (30%), owoce (20%), warzywa (14%) oraz ryby (20%).

Dodatkowo, od 2009 roku Trinidad i Tobago objęty jest również systemem GSP+, który zapewnia dalszą redukcję stawek celnych, w niektórych przypadkach do poziomu 0%. GSP+ obejmuje kraje, które spełniają określone kryteria poza-gospodarcze, takie jak realizacja polityki zrównoważonego rozwoju, praktyk dobrego rządzenia, przestrzeganie praw człowieka i praw pracowniczych oraz udział w walce z przestępczością zorganizowaną.

Polska nie ma podpisanej żadnej dwustronnej umowy gospodarczej z Trinidadem i Tobago. Jednakże, w ramach współpracy z Unią Europejską, Trinidad i Tobago korzysta z preferencyjnych warunków handlowych oferowanych przez UE, w tym z możliwości dostępu do unijnych rynków oraz preferencji celnych.